ތިޔަބައިމީހުންގެ ހުވާތަކުން ބަރީއަވާނޭގޮތް، ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި اللَّه ކަނޑައަޅުއްވައިފިއެވެ. اللَّه އީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ އެހީތެރިވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، ޙަކީމުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (2)

ތިޔަބައިމީހުން ހުވައިކުރުމަށްފަހު އެހުވައިން ބަރީއަވާނެ ގޮތް ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޝަރުޢުކުރައްވައިފިއެވެ. އެއީ ހުވައިގެ ކައްފާރާ ދިނުމެވެ. މާތް ﷲ އީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަޞްރުދެއްވާ އެހީތެރިވަންތަ ރަސްލާނގެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ހުރިހާ ކަމެއް ބަލަހައްޓަވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެއީ ޚަލްޤުތަކުންގެ ކަންކަން މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، ޝަރުޢުކުރެއްވުމުގައި ޙިކުމަތްވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. ﴿وَٱللَّـهُ مَوْلَىٰكُمْ﴾ މިބަސްފުޅުގައި ޖަމްޢުގެ ލަފުޒުން އެކަލޭގެފާނާއި މުޚާޠަބުކުރެއްވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ޤަދަރު އުފުއްލެވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ދެން، މާތް ﷲ މިވަނީ ރަސޫލުﷲ ﷺ ކޯފާ އިސްކުރައްވައިގެން، އެއްމަސް ވަންދެން އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނާއި ކައިރިވެވަޑައިނުގަންނަވަން ހުވައިކުރައްވަން ޖެހުނު ގޮތުގެ ވާހަކަ ބަޔާންކުރައްވަން ފައްޓަވާފައެވެ. އެއީ 'ސިއްރު ބޭޒާރު'ކުރުމެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނަބިއްޔާ، އެކަލޭގެފާނުގެ ބައެއް އަނބިކަނބަލުންގެ އަރިހުގައި (އެބަހީ ޙަފްޞަތުގެފާނުގެ އަރިހުގައި) ވާހަކައެއް ސިއްރުން ވިދާޅުވިހިނދު ހަނދުމަކުރާށެވެ! ފަހެ، އެކަމަނާ އެވާހަކައިން (ޢާއިޝަތުގެފާނަށް) ޚަބަރުކުރެއްވިހިނދު، އަދި اللَّه، އެކަލޭގެފާނަށް އެކަން ފާޅުކުރެއްވުމުން، އެވާހަކައިން ބައެއް އެކަލޭގެފާނު (އެކަމަނާއަށް) އަންގަވައި، އަނެއްބައި ނާންގަވައި ދޫކޮށްލެއްވިއެވެ. ފަހެ، އެކަމަނާއަށް އެވާހަކައިން އެކަލޭގެފާނު ޚަބަރުކުރެއްވުމުން އެކަމަނާ ވިދާޅުވިއެވެ. ކަލޭގެފާނަށް މި ޚަބަރުދިނީ ކާކުތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އެ ޚަބަރު އެންގެވީ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، ޚަބީރުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (3)

އަޑުއަހާ މީހާއެވެ! ނަބިއްޔާ އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލެއްގެ އަރިހުގައި، ވާހަކައެއް ސިއްރުން ވިދާޅުވެފައި، އެވާހަކަ އެއްވެސް މީހަކަށް ނުއެންގެވުމަށް އެކަމަނާއަށް އަމުރު ކުރެއްވުމުން، އެކަމަނާ އެސިއްރު ބޭޒާރުކުރެއްވި ހިނދު ހަނދުމަކުރާށެވެ. އެކަމަނާ އެވާހަކަ ދައްކަވައިގެން، ރަސޫލުﷲ ﷺ އަށް އެކަން އެނގިވަޑައިގަތުމުން، އެކަމަނާ ބޭޒާރުކުރެއްވި ވާހަކައިގެ ބައެއް އެކަމަނާއަށް ވިދާޅުވެދެއްވާފައި، އެކަމަނާއަށް ޢިތާބުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ މާތްކަމާއި ލަދުވެތިކަމުގެ ސަބަބުން އެކަމަނާ ދެއްކެވި ހުރިހާ ވާހަކަފުޅެއް އެކަމަނާއަށް ކިޔައިނުދެއްވައެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. އެއީ، މާރިޔާ އަލްޤިބްޠިއްޔާ އެކަލޭގެފާނުގެ އަމިއްލަފުޅު ނަފްސުގެ މައްޗަށް ޙަރާމްކުރައްވައިފިކަމާއި، އެކަލޭގެފާނަށް ފަހު ޚަލީފާކަން ލިބިވަޑައިގަންނަވާނީ އަބޫބަކްރު رضي الله عنه އަށް، ދެން ޢުމަރު رضي الله عنه އަށްކަން ސިއްރެއްގެ ގޮތުގައި ޙަފްޞާ رضي الله عنها އަށް ވިދާޅުވެދެއްވާފައި، އެވާހަކަ އެއްވެސް މީހެއްގެ ގާތުގައި ވިދާޅުނުވުމަށް އެކަމަނާގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނު އެދިވަޑައިގަތުމެވެ. (ތަފްސީރުލް ބަޣަވީ، ސޫރަތުއް ތަޙްރީމް، އާޔަތް: 3) ދެން، އެކަމަނާ އެސިއްރު ބޭޒާރުކުރެއްވި ވާހަކަ ރަސޫލުﷲ ﷺ އެކަމަނާ އަރިހުގައި ވިދާޅުވުމުން ޙަފްޞާ رضي الله عنها ދެންނެވިއެވެ. ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އެވެ! ތިޔަ ޚަބަރު ކަލޭގެފާނަށް ދިނީ ކާކުތޯއެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ޚަބަރުދެއްވީ ޢިއްޒަތްތެރިކަމާއި، މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެއީ އަޅުތަކުންގެ ހުރިހާ ސިއްރެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ﴿ٱلْعَلِيمُ﴾، އަދި އެކަލާނގެއަށް އެއްވެސް ކަމެއް ވަންހަނާ ވެގެން ނުވާ ﴿ٱلْخَبِيرُ﴾ އެވެ. މިއާޔަތް ބާވައިލެއްވި ސަބަބާ ބެހޭގޮތުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ عَنْ عُمَرَ قَال: دَخَلَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَيهِ وَسَلَّمَ بِأُمِّ وَلَدِهِ مَارِيَةَ فِي بَيْتِ حَفْصَةَ، فَوَجَدَتْهُ حَفْصَةُ مَعَهَا فَقَالَتْ لَهُ: تُدْخِلُهَا فِي بَيْتِي؟ مَا صَنَعْتَ بِي هذَا مِنْ بَيْنِ نِسَائِكَ إِلَّا مِنْ هَوَانِي عَلَيْكَ، فَقَالَ: لَا تَذْكُرِي هَذَا لِعَائِشَةَ، فَهِيَ علَيَّ حَرَامٌ إِنْ قَرَبْتُهَأ، قَالَتْ حَفْصَةُ: وَكَيْفَ تُحَرَّمُ عَلَيْكَ وَهِيَ جَارِيَتُكَ؟ فَحَلَفَ لَهَا لَا يَقْرَبُهَأ، فَقَالَ النّبِيُّ: لَا تَذْكُرِيْهِ لِأَحَدٍ، فَذَكَرَتْهُ لِعَائِشَةَ، فَآلَى لَا يَدْخُلُ عَلَى نِسَائِهِ شَهْرًا، فَاعْتَزَلَهُنَّ تِسْعًا وَعِشْرِيْنَ لَيْلَةً، فَأَنْزَلَ اللهُ: ﴿لِمَ تُحَرِّمُ مَآ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكَ......﴾ الآية. (سنن الدارقطني، كتاب الطلاق والخلع، حديث: 11) (ޢުމަރު رضي الله عنه ގެ އަރިހުން އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިކަލުން (އިބްރާހީމް) ގެ މައިކަމަނާ މާރިޔާއާއެކު ޙަފްޞާ رضي الله عنها ގެ ގަނޑުވަރުގައި ރޭކުރެއްވިއެވެ. ދެން މާރިޔާ އެކަލޭގެފާނާއެކު ހުންނެވިތަން ފެނިވަޑައިގަތުމުން، ޙަފްޞާ رضي الله عنها އެކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވިއެވެ. ކަލޭގެފާނު އޭނާ ތިމަންކަމަނާގެ ގަނޑުވަރަށް ވައްދަވައިފީމުއެވެ. ކަލޭގެފާނު އެކަންކުރެއްވީ ކަލޭގެފާނުގެ އެހެން އަނބިކަނބަލުންނަށްވުރެ ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ތިމަންކަމަނާ ނިކަމެތިވުމުން ކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އެކަމަނާއަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ކަމަނާ މި ވާހަކަ ޢާއިޝާ رضي الله عنها ގެ އަރިހުގައި ވިދާޅުނުވާށެވެ. ފަހެ، ތިމަންކަލޭފާނު އޭނާއާ (މާރިޔާއާ) ގާތްވެވަޑައިގެންފިނަމަ، ތިމަންކަލޭގޭފާނު އަމިއްލަފުޅު ނަފްސުގެ މައްޗަށް އޭނާ ޙަރާމެވެ. ޙަފްޞާ رضي الله عنها ދެންނެވިއެވެ. އޭނާ (މާރިޔާ) އަކީ ކަލޭގެފާނުގެ ޖާރިޔާއެއް ކަމުގައި ވާއިރު، ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް އޭނާ ޙަރާމްވާނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ ދެން، އޭނާ (މާރިޔާ) އާ ގާތްވެވަޑައި ނުގަންނަވާނެކަމަށް ޙަފްޞާ رضي الله عنها ގެ އަރިހުގައި އިތުރުއެކަލޭގެފާނު ހުވައިކުރެއްވިއެވެ. އަދި ނަބިއްޔާ ﷺ ވިދާޅުވިއެވެ. އެއްވެސް މީހެއްގެ ގާތުގައި މިވާހަކަ ވިދާޅުނުވާށެވެ. ދެން ޙަފްޞާ رضي الله عنها ޢާއިޝާ رضي الله عنها ގެ އަރިހުގައި އެވާހަކަ ވިދާޅުވެއްޖެއެވެ. ދެން، ރަސޫލުﷲ ﷺ އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނާ ވަކިވެވަޑައިގެން، އެއްމަސްދުވަހު އެގޮތަށް ހުންނެވުމަށް ހުވައިކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަނބަލުންނާ ވަކިވެ ވަޑައިގެން ނަވާވީސް ރޭ ހުންނެވިއެވެ. ދެން، މާތް ﷲ ﴿لِمَ تُحَرِّمُ مَآ أَحَلَّ ٱللَّهُ لَكَ......﴾ މި އާޔަތް ބާވައިލެއްވިއެވެ. (ސުނަނުއް ދާރަޤުޠުނީ، ޙަދީޘު: 3946) (މިއީ ގިނަ ސަނަދުތަކަކުން ރިވާވެފައިވާ ޙަދީޘެއް ނަމަވެސް ހުރިހާ ސަނަދަކުންވެސް ޟަޢީފު ޙަދީޘެއް. -މުތަރްޖިމް-) ދެން، މިއަންނަނީ ޙަފްޞާ رضي الله عنها އާއި ޢާއިޝާ رضي الله عنها ލޮބުވެތި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ހިތްޕުޅަށް ހިތާމަވެރިކަން ވެއްދެވީތީ އެދެބޭކަނބަލުންނަށް ކުރައްވާފައިވާ ވަރުގަދަ ޢިތާބެވެ.

ތިޔަ ދެބޭކަނބަލުން اللَّه އަށް ތައުބާވާނަމަ (އެގޮތް ތިޔަ ދެބޭކަނބަލުންނަށް ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ.) ފަހެ، ތިޔަ ދެބޭކަނބަލުންގެ ހިތްޕުޅު (ރަސޫލާ އެދިވަޑައިގަންނަވާ ކަންތަކުން) އެއްކިބާވެއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި ތިޔަ ދެބޭކަނބަލުން އެކަލޭގެފާނާ ދެކޮޅަށް އެކަކު އަނެކަކަށް ވާގިވެރިވާނަމަ، ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، އެކަލޭގެފާނުގެ އެހީތެރިވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި ޖިބްރީލުގެފާނާއި، ޞާލިޙު މުއުމިނުންވެސްމެއެވެ. އަދި އެއަށްފަހު، މަލާއިކަތުންވެސް، އެކަލޭގެފާނުގެ އެހީތެރިން ކަމުގައިވެއެވެ. (4)

ތިޔަ ދެބޭކަނބަލުން މާތް ﷲއަށް ތައުބާވާނަމަ އެގޮތް އޯގާތެރި ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ހިތްޕުޅު ދަތިކުރެއްވުމަށްވުރެ ތިޔަ ދެބޭކަނބަލުންނަށް ރައްކާތެރިކަން ބޮޑުވެފައި، ހެޔޮކަން ބޮޑެވެ. ތިޔަ ދެބޭކަނބަލުންގެ ހިތްޕުޅު ޙައްޤުގޮތުންނާއި، ޚަލްޤުތަކުންގެ ސާހިބާ ލޯބިކުރައްވާ ކަންކަމަށް ލޯބިކުރައްވައިގެން އަދި އެކަލޭގެފާނު ނުރުއްސަވާ ކަންކަމަށް ނުރުއްސަވައިގެން އެކަލޭގެފާނާމެދު ބާއްވަވަންޖެހޭ އިޚްލާޞްތެރިކަމުން އެއްކިބާވެއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ. އެކަމުން ތިޔަ ދެކަނބަލުން ތައުބާވުން ލާޒިމުކުރެއެވެ. ތިޔަ ދެބޭކަނބަލުން ރުއްސެވުމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނުގެ ޖާރިޔާ ޙަރާމްކުރައްވައިގެން ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ހިތާމައަކަށްވީ ކަމެއް ތިޔަ ދެބޭކަނބަލުންނަށް އުފަލަކަށް ވީތީއެވެ. ފަހެ، ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ހިތާމަ ލިބި، ދެރަފުޅުވާކަމެއްގައި އެކަލޭގެފާނާ ދެކޮޅަށް ތިޔަދެބޭކަނބަލުން އެކަކު އަނެކަކަށް ވާގިވެރިވާނަމަ، ފަހެ ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ އީ އެކަލޭގެފާނަށް ވާގިވެރިވެވޮޑިގެން، އެހީތެރިވެވޮޑިގަންނަވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި މަލާއިކަތުންގެ ވެރިޔާ ޖިބްރީލު عليه السلام އާއި، ހެޔޮލަފާ މުއުމިނުންނާއި، އެންމެހާ މަލާއިކަތުންނަކީވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އެހީތެރިންނާއި ވާގިވެރިންނެވެ. ވީއިރު، މި ރައްބާނީ ލަޝްކަރުގެ ކުރިމަތީގައި ދެ އަންހެނެއްގެ ރޭވުން ވާނީ ކޮން އެއްޗަކަށް ހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ފަޅީގައި، ޢިއްޒަތްތެރިކަމާއި، މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ރަސްކަލާނގެއާއި، ޖިބްރީލު عليه السلام އާއި، އަބޫބަކްރު رضي الله عنه އާއި ޢުމަރު رضي الله عنه އާއި ހެޔޮލަފާ މުއުމިނުންނާއި، މަލާއިކަތުން ވެއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވެފައިވާ ގޮތުގައި ﴿وَصَـٰلِحُ ٱلْمُؤْمِنِينَ﴾ އަކީ، އަބޫބަކްރު رضي الله عنه އާއި، ޢުމަރު رضي الله عنه އެވެ. މިބަސްފުޅަށް މުސްލިމުގެ އަންނަނިވި ރިވާޔަތުން ހެކި ލިބެއެވެ. عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ ....... وَدَخَلْتُ عَلَيْهِ حِينَ دَخَلْتُ وَأَنَا أَرَى فِي وَجْهِهِ الْغَضَبَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يَشُقُّ عَلَيْكَ مِنْ شَأْنِ النِّسَاءِ فَإِنْ كُنْتَ طَلَّقْتَهُنَّ فَإِنَّ اللَّهَ مَعَكَ وَمَلاَئِكَتَهُ وَجِبْرِيلَ وَمِيكَائِيلَ وَأَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَالْمُؤْمِنُونَ مَعَكَ ..........) (صحيح مسلم، كتاب الطلاق، باب فِي الإِيلاَءِ وَاعْتِزَالِ النِّسَاءِ وَتَخْيِيرِهِنَّ وَقَوْلِهِ تَعَالَى: {وَإِنْ تَظَاهَرَا عَلَيْهِ}) (ޢަބްދުﷲ ބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. ޢުމަރު رضي الله عنه ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ކިޔައިދެއްވިއެވެ. ”............ ތިމަންކަލޭގެފާނު އިތުރު އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ވަދެވަޑައިގެންނެވިއިރު، ތިމަންކަލޭގެފާނު ވަދެވަޑައިގަތީ އެކަލޭގެފާނުގެ މޫނުފުޅުން ކޯފާގެ އަސަރު ފެންނަ ހާލުގައެވެ. ދެން ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެންނެވީމެވެ. ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އެވެ. އަންހެނުންގެ މައްސަލައިގައި ކަލޭގެފާނަށް އުނދަގޫފުޅުވެގެން އުޅުއްވަނީ ކޮންކަމެއް ތޯއެވެ؟ ކަލޭގެފާނު އެކަނބަލުން ވަރިކުރެއްވިނަމަވެސް މާތް ﷲ އާއި، މަލާއިކަތުންނާއި، ޖިބްރީލު عليه السلام އާއި، މީކާއީލު عليه السلام އާއި، ތިމަންކަލޭގެފާނާއި އަބޫބަކްރު رضي الله عنه އާއި މުއުމިނުން ކަލޭގެފާނާއެކު ވެއެވެ........“) (ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘު: 1479) އެކަލާނގެ ވަޙީބަސްފުޅު ﴿ظَهِيرٌ﴾ ގެ މުރާދަކީ އެހީތެރިވެ ނަޞްރުދޭ މީހާއެވެ. ޖިބްރީލު عليه السلام ގެ ނަންފުޅު ވަކިން ގެންނަވާފައި ވަނީ އެކަލޭގެފާނަކީ މަލާއިކަތުންގެ ތެރެއިން އެންމެ މާތް ބޭކަލަކު ކަމުގައިވާތީ އެކަލޭގެފާނު މާތްކުރެއްވުމަށެވެ. އަދި މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ލިބިވަޑައިގެންފައިވާ ދަރަޖަ ބަޔާންކުރެއްވުމަށެވެ. އެހެންކަމުން ފުރަތަމަ އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅު ޚާއްޞަކޮށް ގެންނަވާފައި، ޢާއްމުކޮށްވެސް ގެންނެވީއެވެ. އެއީ އެކަލޭގެފާނު މަލާއިކަތުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާތީއެވެ. އެހެންކަމުން އެކަލޭގެފާނުގެ ވާހަކަ އެވަނީ ދެފަހަރު ގެންނަވާފައެވެ. ފުރަތަމަ ވަކިންނެވެ. ދެން ހުރިހާ މަލާއިކަތުންނާއެކުގައެވެ. ޖިބްރީލު عليه السلام އާއި، މަލާއިކަތުންގެ ވާހަކައިގެ މެދަށް ﴿صَـٰلِحُ ٱلْمُؤْمِنِينَ﴾ ގެންނަވާފައި ވަނީ އެބައިމީހުންނަށް ޚާއްޞަކަމެއް ދެއްވައި، ތަޤްވާވެރިކަމާއި ހެޔޮލަފާކަމަށް ތަރުޙީބުދެއްވުމަށެވެ. ދެން އާޔަތް ނިންމަވާލެއްވީ ﴿وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ بَعْدَ ذَٰلِكَ ظَهِيرٌ﴾ މިބަސްފުޅުންނެވެ. އެއީ އެންމެ މަތިވެރި މަޚްލޫޤުންނެވެ. އެކަލާނގެ ވަނީ އެބޭކަލުންނަކީވެސް މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ވާގިވެރިންނާއި އެހީތެރިންކަމުގައި ހައްދަވާފައެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޤަދަރު އުފުއްލަވައި ދަރަޖަ މަތިވެރި ކުރެއްވުމަށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނަށް ނަޞްރުދެއްވުމަށެވެ. އެހެނީ، އެއެންމެން ވެފައިވަނީ އެކަލާނގެ ހޮއްވަވާފައިވާ ނަބިއްޔާ ﷺ އަށް ނަޞްރު ދިނުމަށް ރުކުރުވާލެވިފައިވާ، ސަހަރާތައް ފުރާލާފަދަ ބޮޑު ލަޝްކަރަކަށެވެ. ދެން، އެއަށްފަހު، ރަސޫލާ ﷺ އާއި ދެކޮޅުވެރިވެ ޢަދާވާތްތެރި ވާނީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ ރަސޫލުﷲ ﷺ އާ ދެކޮޅަށް އެއްބައިވި ދެބޭކަނބަލުންނަކީ ޙަފްޞާ رضي الله عنها އާއި ޢާއިޝާ رضي الله عنها އެވެ. عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ "لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا أَنْ أَسْأَلَ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ﴿إِن تَتُوبَآ إِلَى ٱللَّـهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا﴾ حَتَّى حَجَّ وَحَجَجْتُ مَعَهُ، وَعَدَلَ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِإِدَاوَةٍ، فَتَبَرَّزَ، ثُمَّ جَاءَ فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ مِنْهَا فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ لَهُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى ﴿إِن تَتُوبَآ إِلَى ٱللَّـهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا﴾ قَالَ وَاعَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ، هُمَا عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ‏..........." (صحيح البخاري، كتاب النكاح، باب مَوْعِظَةِ الرَّجُلِ ابْنَتَهُ لِحَالِ زَوْجِهَا) (ޢަބްދުﷲ ބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. މާތް ﷲ، ނަބިއްޔާގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންގެ ތެރެއިން އެ ދެބޭކަނބަލަކާ ބެހޭގޮތުން ﴿إِن تَتُوبَآ إِلَى ٱللَّـهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا﴾ ވަޙީކުރެއްވި ދެބޭކަނބަލުންގެ ވާހަކަ ޢުމަރު رضي الله عنه ގެ އަރިހުން އެއްސެވުމުގެ ދަހިވެތިކަމުގައި ތިމަންކަލޭގެފާނު ހުންނެވީމެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު ޙައްޖަށް ވަޑައިގަންނަވަން ނުކުމެވަޑައިގަތް ފަހަރަކު ތިމަންކަލޭގެފާނު ނުކުމެވަޑައިގަތީމެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު (ޤަޟާޙާޖަތެއް ކުރެއްވުމަށް) އެއް ފަރާތަކަށް ޖެހިވަޑައިގަތެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނުވެސް ފެންކުރައެއް ހިއްޕަވައިގެން އެއްފަރާތަކަށް ޖެހިވަޑައިގަތީމެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ޤަޟާޙާޖަތްކުރެއްވުމަށްފަހު އެނބުރިވަޑައިގަތުމުން ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ އަތްޕުޅުގައި ހުރި ކުރާއިން ފެންއެޅުއްވުމުން އެކަލޭގެފާނު ވުޟޫކުރެއްވިއެވެ. އެވަގުތު ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެންނެވީމެވެ. އަމީރުލް މުއުމިނީން އެވެ! ނަބީކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންގެ ތެރެއިން އެކަލޭގެފާނާ ދެކޮޅަށް އެއް ބޭކަނބަލަކު އަނެއް ބޭކަނބަލަކަށް އެހީތެރިވެވަޑައިގަތީ ކޮން ދެބޭކަނބަލެއް ތޯއެވެ؟ އެހިނދު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما އެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ކަންތަކާމެދު ޙައިރާންވާހާ ވެއެވެ. އެއީ ޙަފްޞާ رضي الله عنها އާއި ޢާއިޝާ رضي الله عنها އެވެ........) (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘު: 5191) ދެން މާތް ﷲ ގެންނަވާފައި މިވަނީ އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ އަށް ބަދަލުގައި ދެއްވާނެ އަންހެނުންގެ ތަފްޞީލެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުން ބިރުގެންނެވުމަށެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

އެކަލޭގެފާނު، ތިޔަކަނބަލުން ވަރިކުރައްވައިފިނަމަ، ތިޔަކަނބަލުންނަށްވުރެ ހެޔޮކަންބޮޑު އަނބިންތަކެއް، އޭގެބަދަލުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވައިފާނެތެވެ. (އެއީ) އިސްލާމްވެގެންވާ، އީމާންވެގެންވާ، ކިޔަމަންވާ، ތައުބާވާ، އަޅުވެރި، ރޯދަހިފާ، ބިކުރުވެރިނޫން އަނބިންނާއި، ބިކުރުވެރި އަނބިންނެވެ. (5)

އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވެފައިވާފަދައިން މިތަނުގައި عَسَىٰ ގެ މާނައަކީ ވާޖިބުވެގެން ވެއެވެ. މާނައީ: މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ ތިޔަކަނބަލުން ވަރިކުރައްވައިފިނަމަ، ތިޔަކަނބަލުންނަށް ވުރެ މާތްކަންބޮޑު، އެކަލާނގެ މާތް ރަސޫލާ ﷺ އަށް ކިޔަމަންތެރިކަން ބޮޑު އަނބިކަނބަލުންތަކެއް ދެއްވުން އެކަލާނގެ މައްޗަށް ޙައްޤުވެގެން ވެއެވެ. ﴿مُسْلِمَـٰتٍ مُّؤْمِنَـٰتٍ﴾ މާތް ﷲ ގެ އެއްކައުވަންތަކަން ތެދުކޮށް ޤަބޫލުކުރާ، އެކަލާނގެއަށް ބޯލަނބައި ކިޔަމަންވާ ﴿قَـٰنِتَـٰتٍ تَـٰٓئِبَـٰتٍ﴾ މާތް ﷲ އަށް އަޅުވެރި، ފާފަތަކުން ތައުބާވާ، ﴿سَـٰٓئِحَـٰتٍ﴾ ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ އަރިހަށް ހިޖުރަކުރާ އަނބިންނެވެ. ﴿ثَيِّبَـٰتٍ وَأَبْكَارًا﴾ އެކަނބަލުންގެ ތެރޭގައި ބިކުރުވެރިނޫން އަަންހެނުން ވެއެވެ. އަދި ބިކުރުވެރި އަންހެނުން ވެއެވެ. ބިކުރުވެރި އަންހެނާއަކީ މީހާކަ ނުއިނދެ ހުރި މީހާއެވެ. ބިކުރުވެރި ނޫން އަންހެނާއަކީ ފިރިމީހާ އޭނާ ވަރިކޮށްފައިވާ، ނުވަތަ ފިރިމީހާ މަރުވުމުގެ ސަބަބުން ހުވަފަތް ވެފައިވާ އަންހެނާއެވެ. ﴿ثَيِّبَـٰتٍ وَأَبْكَارًا﴾ ގެ މެދަށް وَ އައިސްފައިވަނީ މާނަ އަރައިރުން ވެދާނެތީއެވެ. އެހެނީ، ބިކުރުވެރި ވުމާއި، ބިކުރުވެރި ނުވުމަކީ އެއް އަންހެނެއްގެ ކިބައިގައި އެއްފަހަރާ ހުންނާނެ ދެސިފައެއް ނޫނެވެ. އިސްވެދިޔަ ސިފަތަކާ ޚިލާފަށެވެ. އެހެންކަމުން ޤުރްއާނުގެ ޢިބާރާތްކުރެއްވުމުގެ މޮޅުކަމާމެދު ވިސްނައިބަލާށެވެ. އިބްނުކަޘީރް ވިދާޅުވިއެވެ. މާތް ﷲ އެކަނބަލުން ބެއްސެވީ ދެބަޔަކަށެވެ. އެއީ ނަފްސު ބޮޑަށް އެދޭ ގޮތަށް އެވާހަކަ ގެންނެވުމަށެވެ. އެހެނީ، ތަފާތުކުރުމުން ނަފްސަށް ހަމަޖެހުން ލިބެއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ތެރޭގައި ބިކުރުވެރި ނޫން ކަނބަލުންނާއި، ބިކުރުވެރި ކަނބަލުން ތިއްބެވިއެވެ. އެހެންކަމުން މާތް ﷲ އިރާދަކުރެއްވީ، އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ބަދަލުގައި ދެއްވާނަމަ ދެއްވާނީ ދެވައްތަރުންކަން އެކަނބަލުންނަށް ހަނދާންކޮށްދެއްވުމަށެވެ. އަދި އެކަނބަލުން ވާނީ، މިހާރުގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނަށްވުރެ މާތްކަން ބޮޑު، ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އަށް ކިޔަމަންތެރިކަން ބޮޑު ކަނބަލުން ކަމުގައެވެ. މި ޢިތާބުގައި އެކަނބަލުންނަށް ގަދަފަދަ ވަޢީދެއްވެސް ވެއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ ކައިވެނި ބައްލަވައިގަންނަވަނީ އެކަލޭގެފާނު އެދިވަޑައިގަންނަވާ ގޮތަށް ނޫންކަމާއި، މާތް ﷲ ގެ އެދިވޮޑިގަތުމާއި ރުހިވޮޑިގަތުމާ އެއްގޮތަށް ކަމުގެ އިޝާރާތެއް މިއާޔަތުގައި ވެއެވެ. މިހުރިހާ އާޔަތްތަކަކީ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަނބިއަނބިކަނބަލުންނަށް ދެއްވާފައިވާ އިންޒާރެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކަރާމާތާއި، ހިތްޕުޅުހަމަޖެހުން ރައްކާތެރިކުރެއްވުމަށެވެ. އަދި އޭގައި މުއުމިނުންނަށް ވަރުގަދަ ފިލާވަޅެއްވެސް ވެއެވެ. ގެތަކުގެ ސިއްރުތައް ހިފަހައްޓައި ރައްކާތެރިކުރުމަށްޓަކައެވެ. ފަހެ، ފިރިމީހާ އޭނާގެ އަނބިމީހާ ގާތުގައި ބުނާ ސިއްރުތަކަކީ ޢާއްމުކުރެވި ފެތުރިގެންވާނޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެހެނީ ދެމަފިރިންގެ ސިއްރުތައް ގޭތެރޭގައި ހިފަހައްޓަން ޖެހެއެވެ. ޢާއިލާގެ ކަރާމަތަށްޓަކައެވެ. ނަބިއްޔާގެ ގަނޑުވަރުގެ މި އަސަރުގަދަ ފިލާވަޅަށް ފަހު ދެން މިއަންނަނީ ހުރިހާ މުސްލިމުންނަށް ދެއްވާފައިވާ އިލާހީ އިރުޝާދެވެ. އަނބިދަރިންނަށް ހެޔޮ ޢަމަލަށާއި، މާތް ﷲ އަށް ކިޔަމަންވުމަށް މަގުދައްކައިގެން އެބައިމީހުންގެ އަނބިދަރިން ނަރަކައިން ސަލާމަތްކުރުމަށެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ އަހުލުވެރިން، ނަރަކައިން ސަލާމަތްކުރާށެވެ! އެ ނަރަކައިގެ ދަރަކީ، މީހުންނާއި ހިލައެވެ. އެ ނަރަކައިގެ މައްޗަށް (ބަނޑޭރިންކަމުގައި) ހަރުކަށި، އަދި ގަދަފަދަ މަލާއިކަތުންވެއެވެ. اللَّه، އެބޭކަލުންނަށް ކުރައްވާ އަމުރަކަށް އެބޭކަލުން ނުއުރެދޭނެތެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނަށް އަމުރުކުރައްވާކަންތައް އެބޭކަލުން ކުރައްވާނެތެވެ. (6)

ނަރަކައިގެ ގަދަފަދައަށް އަނދާ އަލިފާނުން ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތައް ސަލާމަތްކުރާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އަނބިދަރިން ޙިމާޔަތްކުރާށެވެ. އެއަލިފާނަކީ ދުނިޔޭގައި ލަކުޑި ދަރު އަންދައިގެން ރޯކުރާ ކަހަލަ އަލިފާނެއް ނޫނެވެ. އެއަލިފާނުގެ ދަރަކީ ހިލައާއި އިންސާނުންނެވެ. އެއީ ކުނިވެފައިވާ މުޅަ މަސްގަނޑަކަށްވުރެ ވަސް ނުބައި ބަޑިބޭހުގެ ހިލައާއި، އާދަމުގެ ދަރިންގެ ތެރެއިން ފާފަވެރި ކާފަރުންގެ ހަށިތަކެވެ. ދެން މާތް ﷲ ގެންނަވާފައި މިވަނީ ނަރަކައިގެ ބަނޑޭރިންގެ ގޮތުގައި ތިއްބަވާ ޒަބާނިއްޔަ މަލާއިކަތުންގެ ވާހަކައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ ﴿عَلَيْهَا مَلَـٰٓئِكَةٌ غِلَاظٌ شِدَادٌ لَّا يَعْصُونَ ٱللَّهَ مَآ أَمَرَهُمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ﴾ އަނދައަނދައި ހުންނަ އެ ނަރަކައިގެ ބަނޑޭރިންނަށް ތިބޭނީ ހިތްހަރު، ރަޙުމްކުރަން އެދުނަސް ރަޙުމްނުކުރާ މަލާއިކަތުންނެވެ. އެބޭކަލުން ހައްދަވާފައި ވަނީ ރުޅިވެރިކަމުން ކަމަށް ވެފައި، މީސްތަކުން ކާބޯތަކެއްޗަށް ލޯބިޖައްސަވާފައިވާފަދައިން ޢަޛާބަށް އެބޭކަލުން ލޯބިޖައްސަވާފައި ވާތީއެވެ. އެބޭކަލުން އެއްވެސް ޙާލެއްގައި މާތް ﷲ ގެ އަމުރުފުޅަށް ނުއުރެދެއެވެ. އަދި އެއްވެސް ފަސްޖެހުމެއް، ފަރުވާކުޑަކުރުމެއް ނެތި އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުތަންފީޒު ކުރެއެވެ. ޢިކްރިމާ ވިދާޅުވިއެވެ. "ނަރަކައިގެ ބަނޑޭރިންނަކީ މޫނު ކަޅު، ފޭރާދަތްތައް ކަޅު، އެބޭކަލުންގެ ހިތުން މާތް ﷲ ރަޙުމް ނަންގަވާފައިވާ، އެއިން އެއްވެސް ބޭކަލެއްގެ ހިތުގައި ރަޙުމުގެ ޒައްރެއްގެ މިންވަރުވެސް ނުވާ، ފާފަވެރި ކާފިރުންނަށް ޢަޛާބު ދީގެން އުފާލިބޭ މަލާއިކަތުންނެވެ." (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުއް ތަޙްރީމް، އާޔަތް: 6) ދެން، ކާފަރުން ނަރަކައަށް ވަންނައިރު، އެބައިމީހުން ދެރަކޮށްލުމުގެ ގޮތުން އެބައިމީހުންނަށް ބުނެވޭނެއެވެ.

އޭ ކާފިރުވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! މިއަދު ތިޔަބައިމީހުން އުޒުރު ނުދައްކާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޖަޒާދެއްވާކަން ކަށަވަރީ، ތިޔަބައިމީހުން ކޮށްއުޅުނު ކަންތަކަށެވެ. (7)

ތިޔަބައިމީހުންގެ ފާފަތަކަށާއި، ޖަރީމާތަކަށް މިއަދު އުޒުރު ނުދައްކާށެވެ. މިއަދު އުޒުރުދެއްކުމުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ކުރާނެ ފައިދާއެއް ނެތެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް ލިބޭކަން ކަށަވަރީ ކާފިރުވެ، ފާފަކޮށްގެން ދުނިޔޭގައި ތިޔަބައިމީހުން ކުޅަ ނުބައި ޢަމަލުތަކުގެ ޖަޒާއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެއްވެސް މިންވަރަކަށް އަނިޔާނުކުރައްވައެވެ.

އޭ އީމާންވެއްޖެ މީސްތަކުންނޭވެ! ތެދުވެރި، އިޚްލާޞްތެރި ތައުބާއަކުން، ތިޔަބައިމީހުން اللَّه އަށް ތައުބާވާށެވެ! އޭރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބައިން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުށްތައް ފުއްސަވައި، އެތާނގެދަށުން ފެންކޯރުތައް ހިނގަހިނގާހުންނަ ސުވަރުގެތަކަށް ތިޔަބައިމީހުން ވައްދަވައިފާނެތެވެ. ނަބިއްޔާއާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުގައިވާ އީމާންވިމީހުން، اللَّه ނިކަމެތިނުކުރައްވާނެ ދުވަހުގައެވެ. އެއުރެންގެ ނޫރު، އެއުރެންގެ ކުރިމަތިންނާއި، އެއުރެންގެ ކަނާތްފަރާތުން ހިނގަހިނގާ ހުންނާނެތެވެ. އެއުރެން ބުނާނެތެވެ. އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެންގެ ނޫރު އަޅަމެންނަށް ފުރިހަމަކޮށްދެއްވާނދޭވެ! އަދި އަޅަމެންނަށް ފާފަފުއްސަވާނދޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އިބަރަސްކަލާނގެއީ، ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (8)

މިއީ ދެއްކުންތެރިކަމެއް، މުނާފި ޤުކަމެއް ނެތި މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތަށް ތެދުވެރި ތައުބާއަކުން ތައުބާވުމަށް ގޮވައިލައްވާފައި ގޮވައިލެއްވުމެކެވެ. މާނައީ: މުއުމިނުންނޭވެ! ހިތުގެ އަޑިންވާ، ތެދުވެރި، އިޚްލާޞްތެރި ތައުބާއަކުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ތައުބާވާށެވެ. އެ ފާފަތަކަށް އެނބުރިނުދާން އަޒުމްކަނޑައަޅައިގެންނެވެ. ތެދުވެރި އިޚްލާޞްތެރި ތައުބާއާ ބެހޭގޮތުން ޢުމަރު رضي الله عنه ގެ އަރިހުގައި ސުވާލުދެންނެވުނު ހިނދު އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. "އެއީ ކިރު ވަށްގަނޑަށް އެނބުރި ނުދާ ފަދައިން، ތައުބާވުމަށްފަހު ފާފައަށް އެނބުރި ނުދިއުމެވެ. އަދި ނުޙައްޤުން ހޯދާފައިވާ ތަކެތި އޭގެ ވެރިންނަށް ރައްދުކުރުމެވެ." (ތަފްސީރުލް ބަޣަވީ، ސޫރަތުއް ތަޙްރީމް، އާޔަތް: 8) ﴿عَسَىٰ رَبُّكُمْ أَن يُكَفِّرَ عَنكُمْ سَيِّـَٔاتِكُمْ وَيُدْخِلَكُمْ جَنَّـٰتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا ٱلْأَنْهَـٰرُ﴾ މާތް ﷲ އަށް عَسَىٰ ނިސްބަތް ކުރައްވައިފިނަމަ އެއީ ވުން ލާޒިމު ކަމެކެވެ. ވެ ނިމި ޙަޤީޤަތަކަށްވެފައިވާ ކަމެއްގެ ދަރަޖައިގައިވާ ކަމެކެވެ. މާނައީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ފާފަތަކުން ތިޔަބައިމީހުން ތައުބާވެއްޖެނަމަ، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރަޙްމަތްލައްވައި، އެތަންތަނުގެ ގަނޑުވަރުތަކުގެ ދަށުން ސުވަރުގޭގެ ކޯރުތައް ހިނގާ ފެހިކަންގަދަ ބަގީޗާތަކަށް ތިޔަަބައިމީހުން ވެއްދުމަކީ މާތް ﷲ ގެ މައްޗަށް ވާ ޙައްޤެކެވެ. ﴿يَوْمَ لَا يُخْزِى ٱللَّـهُ ٱلنَّبِىَّ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مَعَهُۥ ۖ نُورُهُمْ يَسْعَىٰ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَبِأَيْمَـٰنِهِمْ﴾ މާތް ﷲ ގެ ނަބިއްޔާ ﷺ އާއި މުއުމިނުން ކާފަރުންގެ ކުރިމަތީގައި ބޭޒާރުނުކުރައްވައި، ނިކަމެތި ނުކުރައްވައި، ދެރަ ނުކުރައްވާނޭ ދުވަހުގައެވެ. އަދިކިއެއްތަ އެބައިމީހުން ޢިއްޒަތްތެރިކުރައްވައި، މާތްކުރައްވާނޭ ދުވަހުގައެވެ. އެބައިމީހުންގެ އީމާންކަމާއި ހެޔޮ ޢަމަލުތަކުގެ ނޫރު އެބައިމީހުންނަށް ޞިރާޠުމަގު އަލިކޮށްދޭނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ކުރިމަތިންނާއި ފުރަގަހުން، ކަނާތް ފަރާތުންނާއި ވާތް ފަރާތުން ވިދަވިދައި ހުންނާނެއެވެ. ރޭގަނޑު ހަނދުން އަލިވާ ފަދައިންނެވެ. އެބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްލާނގެއަށް ދުޢާކުރަމުން އެބައިމީހުން ދަންނަވާނެއެވެ. އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! މި ނޫރު އަޅަމެންގެ މައްޗަށް ދަމަހައްޓަވާނދޭވެ. އަޅަމެން ސުވަރުގެއަށް ވާޞިލުވެއްޖައުމަށް ދާންދެން އެ ނޫރު ނިވައިނުލައްވާނދޭވެ. އަދި އަޅަމެންނަށް ފާފަފުއްސަވައިދެއްވާނދޭވެ. އިބަރަސްކަލާނގެއީ ކޮންމެ ކަމެއްގެ މައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. މިއީ މާތް ﷲ މުނާފިޤުންގެ ނޫރު ނިވައިލެއްވުމުން އެބައިމީހުން މުއުމިނުންގެ އެހީއަށް އެދި ގޮވާ ހިނދު މުއުމިނުން ކުރާނޭ ދުޢާއެވެ. މުނާފިޤުން ބުނާނެއެވެ. ﴿ٱنظُرُونَا نَقْتَبِسْ مِن نُّورِكُمْ﴾ އެބަހީ އަހަރެމެންނަށްޓަކައި އިންތިޒާރުކޮށްބަލާށެވެ. އަހަރެމެންނަށް މަގު މުޅިން އަނދިރިވެފައި ވާތީ އަހަރެމެން ތިޔަބައިމީހުންގެ ނޫރުން އަލިކަން ހޯދުމަށެވެ. އެހެނެއްކަމަކު އެއީ އެއްގޮތަކަށްވެސް ނުވާނޭ ކަމެކެވެ. ދެން މާތް ﷲ އަމުރުކުރައްވާފައި މިވަނީ ކާފަރުންނާއި، އެބައިމީހުންގެ ދުލުން އީމާންވެއްޖައީމޭ ބުނެ، އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް އީމާންނުވާ މުނާފިޤުންނާ ޖިހާދުކުރުމަށެވެ.

އޭ ނަބިއްޔާއެވެ! ކާފިރުންނާއި، މުނާފިޤުންނާ ދެކޮޅަށް ކަލޭގެފާނު ޖިހާދުކުރައްވާށެވެ! އަދި އެއުރެންގެ މައްޗަށް ހަރުކަށިވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! އެއުރެން ތިބެނިވި ތަނަކީ ނަރަކައެވެ. އަދި އެއީ ހާދަހާ ނުބައިވެގެންވާ ނިމިދިޔުމެކެވެ. (9)

މާނައީ ކަނޑިއާއި، ލޮންސިން ކާފަރުންނާ ޖިހާދުކުރައްވާށެވެ. އަދި ޙުއްޖަތާއި ދަލީލުން މުނާފިޤުންނާ ޖިހާދުކުރައްވާށެވެ. ފަހެ، މުނާފިޤުންނަކީ ދުލުން އިސްލާމްކަން ފާޅުކޮށްގެން ތިބި، ބޭރުފުށުން މުސްލިމް ބައެކެވެ. އެހެންކަމުން، އެބައިމީހުންނާ ހަނގުރާމަކުރައްވަން އަމުރުނުކުރައްވައެވެ. ﴿وَٱغْلُظْ عَلَيْهِمْ﴾ އަދި އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ހަރުކަށިވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ. ހަރުކަށިކޮށް ވާހަކަފުޅު ދައްކަވާށެވެ. އެބައިމީހުން ތިބޭނޭ ތަނަކީ ނަރަކައެވެ. ނަރަކައިގެ އަލިފާނަކީ ފާފަވެރި ކާފަރުންނަށް ހާދަހާ ނުބައިވެގެންވާ ނިމިދިއުމެކެވެ. ދެން، ސޫރަތް ނިންމަވާލެއްވުމުގެ ގޮތުން މާތް ﷲ މިވަނީ ދެ މިސާލެއް ޖައްސަވާފައެވެ. ކާފަރުންގެ މިސާލަކާއި، ހެޔޮލަފާ މުއުމިނުންގެ މިސާލެކެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޫޙުގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުންނާއި، ލޫޠުގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ވާހަކައިން، ކާފިރުމީހުންނަށް اللَّه، މިސާލެއް ޖެއްސެވިއެވެ. އެ ދެބޭކަނބަލުން ތިއްބެވީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޞާލިޙު އަޅުންގެ ތެރެއިން ދެ އަޅެއްގެ އަމުރުގެ ދަށުގައެވެ. ފަހެ، އެ ދެބޭކަނބަލުން، އެ ދެބޭކަލުންނަށް ޚިޔާނާތްތެރިވިއެވެ. ފަހެ، اللَّه ގެ ޙަޟްރަތުން އެއްވެސްކަމެއް އެ ދެބޭކަނބަލުންނަށްޓަކައި، އެ ދެބޭކަލުންނަކަށް ފުއްދައެއް ނުދެއްވުނެވެ. އަދި އެ ދެބޭކަނބަލުންނަށް އަންގަވާނެތެވެ. (ނަރަކައަށް) ވަންނަމީހުނާއެކު، ތިޔަ ދެމީހުންވެސް ނަރަކަޔަށް ވަންނާށެވެ! (10)

ފުރަތަމަ މިސާލަކީ އީމާންކަމުގެ ހިޔާވައްސެއްގައި، ނަބީކަމުގެ ޢާއިލާއެއްގެ ތެރޭގައި ހުރި ކާފަރު އަތްނބެއްގެ މިސާލެވެ. އޭނާގެ ފިރިކަލުންނަކީ ނަބިއްޔެއް ކަމުގައި ވީއިރުވެސް އެކަލޭގެފާނުގެ އީމާންކަމުން އޭނާއަށް ކުރި ފައިދާއެއް ނެތެވެ. މީގެ މިސާލެއްގެ ގޮތުގައި ގެންނަވާފައި ވަނީ ނޫޙު عليه السلام ގެ އަނބިކަނބުލޭގެއާއި ލޫޠު عليه السلام ގެ އަނބިކަނބުލޭގެއެވެ. އެ ދެމީހުން ތިބީ މަތިވެރި ދެ ނަބީބޭކަލުން ކަމުގައިވާ ނޫޙު عليه السلام އާއި ލޫޠު عليه السلام ގެ ދަށުގައެވެ. އެއިން ކޮންމެ މީހަކު އޭނާގެ ފިރިކަލުންނަށް ޚިޔާނާތްތެރިވިއެވެ. އެދެމީހުން ޚިޔާނާތްތެރިވީ އަބުރާއި ޝަރަފުގައެއް ނޫނެވެ. ކާފިރުވުމާއި އީމާންނުވުމުގައެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. ނަބީބޭކަލެއްގެ އަނބިކަނބަލަކު ދުވަހަކުވެސް ޒިނޭ ނުކުރައްވައެވެ. އެ ދެމީހުން ޚިޔާނާތްތެރިވީ އީމާންނުވެ ކާފިރުވެގެންނެވެ. އެދެމީހުން ވީ މުޝްރިކުން ކަމުގައެވެ. އެހެންކަމުން، އެ ދެބޭކަލުންނީ ނަބީބޭކަލުންކަމުގައި ވާއިރުވެސް، އެ ދެބޭކަލުންނަށް އެ ދެއަންހެނުންގެ ފަރާތުން މާތް ﷲ ގެ ޢަޛާބުގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ދުރުކޮށްނުދެއްވުނެވެ. އެ ދެމީހުންނަށް އަންގަވާނެއެވެ. ނަރަކައަށް ވަންނަ މީހުންނާއެކު ތިޔަ ދެމީހުންވެސް ނަރަކައަށް ވަންނާށެވެ. މިއީ ފުރަތަމަ މިސާލެވެ. އީމާންކަމުގެ ހިޔާވަހިކަމުގައި ހުރެގެންވެސް، ޙަސަބާއި، ނަސަބުން ފައިދާއެއް ނުކުރި ކާފަރު މީހާގެ މިސާލެވެ.

އަދި ފިރްޢައުނުގެ އަނބިކަނބަލުންގެ ވާހަކައިން، އީމާންވި މީހުންނަށް اللَّه، މިސާލެއް ޖެއްސެވިއެވެ. (އެއީ) އެކަމަނާ ވިދާޅުވިހިނދުގައެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! ތިމަންއަޅާޔަށް އިބަރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި، ސުވަރުގޭގައި ގެއެއް ބިނާކޮށްދެއްވާނދޭވެ! އަދި ފިރްޢައުނާއި، އޭނާގެ (ނުބައި) ޢަމަލުން މިއަޅާ ސަލާމަތްކޮށްދެއްވާނދޭވެ! އަދި އަނިޔާވެރި ޤައުމުގެ ގެމީހުންގެ ކިބައިންވެސް މިއަޅާ ސަލާމަތްކޮށްދެއްވާނދޭވެ! (11)

މިއީ ދެވަނަ މިސާލެވެ. ކާފިރުކަމުގެ ހިޔާވަހިކަމުގައިވާ އީމާންކަމުގެ މިސާލެވެ. ފިރިމީހާއީ ނުލަފާކަމުގެ އެންމެ މަތީދަރަޖައަށް ގޮސް ހައްދުފަހަނައަޅާފައިވާ މީހަކަށް ވާއިރުވެސް، އެގާތްކަމާއި، ނަސަބުގެ ސަބަބުން ގެއްލުމެއް ނުލިބުނު އީމާންކަމެވެ. މި މިސާލުގައި ގެންނަވާފައި ވަނީ ފިރްޢައުނުގެ އަނބިކަނބަލުން އާސިޔާ ބިންތު މުޒާޙިމް އެވެ. އެކަމަނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ދުޢާކުރައްވައި އެކަމަނާ ދެންނެވި ހިނދުގައެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! ފިރްޢައުނުގެ ކާފިރުކަމުންނާއި އަނިޔާވެރިކަމުން މިއަޅާ މިންޖުކުރައްވައި، އިބަރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި، ދެމިތިބުމުގެ ސުވަރުގޭގައި މިއަޅާއަށް ގަނޑުވަރެއް ބިނާކޮށްދެއްވާނދޭވެ. މިއީ ހާދަހާ ރީތި ވާހަކަފުޅެކެވެ. ފަހެ، ގޭގެކުރިން އެކަމަނާ އިޚްތިޔާރުކުރެއްވީ އަވަށްޓެރިޔާއެވެ. ﴿وَنَجِّنِى مِن فِرْعَوْنَ وَعَمَلِهِۦ وَنَجِّنِى مِنَ ٱلْقَوْمِ ٱلظَّـٰلِمِينَ﴾ އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! މިއަޅާ ފިރްޢައުނުގެ ފިތުނަވެރިކަމުންނާއި ނުލަފާކަމުން ސަލާމަތް ކުރައްވާނދޭވެ. އަދި އޭނާގެ އަނިޔާވެރި، ފާފަވެރި އަޢުވާނުންގެ އަނިޔާއިން ސަލާމަތްކުރައްވާނދޭވެ. ރިވާވެގެން ވެއެވެ. މޫސާ عليه السلام ސިހުރުވެރިން ބަލިކުރައްވައި، ފިރްޢައުނުގެ މައްޗަށް ގަދަވެވަޑައިގަތުމުން އެކަމަނާ އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންވެވަޑައިގަތެވެ. ފިރްޢައުނަށް އެކަމަނާ އީމާންވެވަޑައިގަތްކަން އެނގުމުން އޭނާ ބޭނުންވީ އެކަމަނާ ޤަތުލުކުރާށެވެ. ދެން، އޭނާގެ ނުބައިކަމާއި ނުލަފާކަމުން ސަލާމަތްކުރެއްވުން އެދި އެކަމަނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އެކަމަނާ ދެންނެވިއެވެ. އަލްޙަސަނުލްބަޞްރީ ވިދާޅުވިއެވެ. "ފިރްޢައުނުގެ ފުށުން ސަލާމަތްކުރެއްވުން އެދިވަޑައިގެން އެކަމަނާ ދުޢާކުރެއްވުމުން މާތް ﷲ އޭނާގެ ނުބައިކަމާއި، މަކަރުވެރިކަމުން،. އެންމެ މާތް ސަލާމަތްކުރެއްވުމަކުން އެކަމަނާ ސަލާމަތްކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ، އެކަލާނގެ އެކަމަނާ ސުވަރުގެއަށް އުފުއްލެވިއެވެ. ކައި، ބޮއެ، ނިޢުމަތުގެ އުފާ ލިބިގަތުމަށެވެ." އެއީ ފިރްޢައުނު އެކަމަނާއަށް ޢަޛާބު ދިނުމަށްފަހުގައެވެ. އިބްނުކަޘީރް ވިދާޅުވިއެވެ. "އެކަމަނާ އީމާންވުމުން ފިރްޢައުނު އެކަމަނާގެ ދެއަތްޕުޅާއި ދެފައިންޕުޅު ކަޑަތަކަށް ބަނދެ، އެކަމަނާއަށް ޢަޛާބުދިނެވެ. އެކަމަނާ އެކަމަށް ކެތްކުރައްވާ ޙާލުގައެވެ. އެހިނދު، އެކަމަނާއަށް ސުވަރުގެއިން އެކަމަނާގެ ގަނޑުވަރު ފެނިވަޑައިގަތެވެ. ދެން، އެތަން ފެނިވަޑައިގަތުމުން އެކަމަނާ ހިނިފުޅުވެޑުވިއެވެ. އެހިނދު ފިރްޢައުނު ބުންޏެވެ. އެކަނބުލޭގެ މޮޔަކަމާމެދު ތިޔަބައިމީހުން ޙައިރާންނުވޭ ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެމެން އެކަނބުލޭގެއަށް ޢަޛާބު ދިނުމުން އޭނާ ހެނީއެވެ. ދެން މާތް ﷲ ސުވަރުގޭގައި އެކަމަނާގެ ފުރާނަ ހިއްޕެވިއެވެ. މާތް ﷲ އެކަމަނާއަށް ރުއްސުން ލައްވާށިއެވެ." (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުއް ތަޙްރީމް، އާޔަތް: 11) އީމާންކަމުގެ ފޮނިރަހަ ލިބިވަޑައިގަތުމުން، ގަނޑުވަރުތަކާއި، ދުނިޔޭގެ އުފާތަކާއި އަރާމަށް އެކަމަނާ ހެއްލިވަޑައިނުގަތެވެ. އަދިކިއެއްތަ، ދުނިޔޭގައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއްގެ މައްޗަށް އެކަމަނާ އިސްކަންދެއްވީ މާތް ﷲ ގެ ރުއްސެވުމަށެވެ. އަދި ފިރްޢައުނުގެ ގަނޑުވަރުގައި އެކަމަނާއަށް ލިބުނު ތަނަވަސްކަމާއި، އުފާތަކާއި، އަރާމު، އެކަމަނާ ދެކެވަޑަގަތީ އޭގެ ނުބައިކަމާއި، ފާފަވެރިކަމުން އެކަމަނާ މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން ރައްކާތެރިކަން އެދިވަޑައިގަންނަވާފަދަ ނުބައި ނަޖިސް ކަމުގައެވެ. މިއީ ޙަޔާތުގެ ހެއްލުންތައް ދޫކޮށްލައި މާތް ﷲއަށްޓަކައި ހުސްވެގަތުމުގައި، އީމާންކަމުގެ މިސާލުތަކުގެ ތެރެއިން މަތިވެރި މިސާލެކެވެ. މާތް ﷲ ވަނީ އެކަމަނާގެ ދުޢާ އިޖާބަކުރައްވައި އަބަދަށް ނަން ދެމިގެންދާ މުޖާހިދުންގެ ތެރޭގައި އެކަމަނާގެ ނަންފުޅު ހިމަނުއްވާފައެވެ. ދެން، މާތް ﷲ ސޫރަތް ނިންމަވާލައްވާފައި ވަނީ އާސިޔާގެ ވާހަކަ ފަދަ އެހެން ވާހަކައަކުންނެވެ. އެއީ ޢިމްރާންގެ ދަރިކަނބަލުން މަރްޔަމްގެ ވާހަކައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

އަދި ޢިމްރާންގެ ދަރިކަނބަލުން މަރްޔަމްގެފާނުގެ މިސާލުވެސްމެއެވެ. އެކަމަނާއީ، އެކަމަނާގެ ފަރުޖު ރައްކާތެރިކުރެއްވި ކަމަނާއެވެ. ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރޫޙުފުޅުން އެކަމަނާގެ ގައިކޮޅަށް ފުމެލެއްވީމެވެ. އަދި އެކަމަނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކަލިމަފުޅުތަކާއި، އެކަލާނގެ (ބާވައިލެއްވި) ފޮތްތައް އެކަމަނާ ތެދުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަމަނާ ވަނީ، ކިޔަމަންތެރި އަޅުވެރިންގެ ތެރެއިންނެވެ. (12)

މާނައީ ޙަރާމްކަންތަކާ ދުރުވެވަޑައިގެން ޢިއްފަތްތެރިވެޑައިގެން، ފާފަވެރިކަމުން އެކަމަނާގެ ނަފްސު ރައްކާތެރިކުރެއްވިއެވެ. ދެން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފޮނުއްވި ރަސޫލު ޖިބްރީލު عليه السلام އެކަމަނާގެ ކަރުވަޅަށް ފުމެލެއްވުމުން، އެފުމެލެއްވުން އެކަމަނާގެ ފަރުޖަށް ވާޞިލުވެ، އެކަމާނާ ޢީސާ އިބްނު މަރްޔަމް عليها السلام އާއިގެން އާލާސްވެ އިންނެވިއެވެ. އަދި މާތް ރަސޫލުބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތްތައް ތެދުކުރައްވައި، އެފޮތްތަކަށް އެކަމަނާ އީމާންވެވަޑައިގަތެވެ. އަދި އެކަމަނާވީ މާތް ﷲ އަށް ކިޔަމަންތެރިވެވަޑައިގެންނެވި، އަޅުވެރި ކަނބަލެއް ކަމުގައެވެ. މިއީ އެކަމަނާގެ އަޅުކަންކުރެއްވުން ގިނަކަމާއި، ކިޔަމަންތެރިކަމާއި، ޚުޝޫޢަތްތެރިކަމަށް މާތް ﷲ ކުރައްވާފައިވާ ތަޢުރީފެކެވެ. ފަހެ، އެކަމަނާ -މާތް ﷲ އެކަމަނާއަށް ރުއްސުންލައްވާށި- ވީ އަޅުވެރި، ޢިއްފަތްތެރި މާތް އަންހެނުންގެ ތެރެއިންނެވެ. އެކަމަނާއަށް ތަޢުރީފު ކުރައްވަމުން ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. كَمُلَ مِنَ الرِّجَالِ كَثِيرٌ، وَلَمْ يَكْمُلْ مِنَ النِّسَاءِ إِلاَّ مَرْيَمُ بِنْتُ عِمْرَانَ، وَآسِيَةُ امْرَأَةُ فِرْعَوْنَ، وَفَضْلُ عَائِشَةَ عَلَى النِّسَاءِ كَفَضْلِ الثَّرِيدِ عَلَى سَائِرِ الطَّعَامِ (رواه البخاري عن أبي موسى الأشعري، كتاب فضائل أصحاب النبى صلى الله عليه وسلم، باب فَضْلِ عَائِشَةَ رضى الله عنها) (ފިރިހެނުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު ފުރިހަމަ މީހުން ކަމުގައި ވިއެވެ. އަންހެނުންގެ ތެރެއިން މަރްޔަމު ބިންތު ޢިމްރާނާއި، ފިރްޢައުނުގެ އަނބިކަނބަލުން އާސިޔާ ފިޔަވައި ފުރިހަމަ ބަޔަކު ނެތެވެ. އަންހެނުންގެ މައްޗަށް ޢާއިޝާ رضي الله عنها ގެ މާތްކަން ކާބޯތަކެތީގެ މައްޗަށް ޘަރީދުގެ މާތްކަން ފަދައެވެ.) (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘު: 3769)