އަދި އެއުރެންނަށް ހެތްކެއް ފެންނަނީނަމަ، އެއުރެން ފުރަގަސްދެއެވެ. އަދި ބުނެއެވެ. މިއީ ދެމިހުންނަނިވި ޖާދޫއެކެވެ. (2)

ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ ތެދުވެރިކަމަށް ދަލީލުކުރާ އަލިގަދަ މުޢުޖިޒާތެއް މުޝްރިކުންނަށް ފެންނަނީނަމަ އެބައިމީހުން އެއަށް ފުރަގަސް ދެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ބުނެއެވެ. މިއީ ދެމިހުންނަނިވި ސިހުރެކެވެ. عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ رضي الله عنه قَالَ: انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِرْقَتَيْنِ، فِرْقَةً فَوْقَ الْجَبَلِ وَفِرْقَةً دُونَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏اشْهَدُوا‏"‏‏. (صحيح البخاري، كتاب التفسير) (ޢަބްދުﷲ ބްނު މަސްޢޫދު رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ”ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ ޒަމާނުގައި ހަނދު ވަކި ދެފަޅިއަށް އިރައިގެން ދިޔައެވެ. އެއް ފަޅި ފަރުބަދައަށްވުރެ މަތީގައެވެ. އަނެއް ފަޅި އެއަށްވުރެ ތިރީގައެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު އަހަރެމެންނަށް ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ހެކިވާށެވެ.“) (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘު: 387) ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅާފައިވާ މައްކާގެ މީހުން ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ އަރިހުން އެކަލޭގެފާނުގެ ތެދުވެރިކަމަށް ދަލީލުކުރާ މުޢުޖިޒާތަކަށް އެދުނެވެ. އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނަށް ދެންނެވިއެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ޙަޤީޤަތުގައިވެސް ނަބީބޭކަލަކުކަމުގައި ވާނަމަ އަހަރެމެންނަށް ހަނދު އިރައިދެއްވާށެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު އެކަން ކޮށްދެއްވައިފިނަމަ އީމާންވާނެކަމަށް އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނަށް ވަޢުދުކުރިއެވެ. އެއީ ފުރިހަމަ ހަނދެއް ހުރި ރެއެއްކަމުގައި ވިއެވެ. ދެން، އިތުރު އެކަލޭގެފާނު މާތް ﷲ އަށް ދުޢާކުރައްވައި ހަނދާއި ދިމާއަށް އިނގިލިފުޅު އުފުއްލެވިއެވެ. އެހިނދު ހަނދު ދެފަޅިއަށް ފަޅިވެގެން ދިޔައެވެ. އެއްފަޅި ހުރީ ޞަފާ ފަރުބަދައާއި ދިމާއަށެވެ. އަނެއް ފަޅި ހުރީ ޤައިޤަޢާން ފަރުބަދައާ ދިމާއަށެވެ. އެ ދެ ފަޅީގެ މެދުން މީސްތަކުންނަށް ފެންނަން ހުރީ ޙިރާ ފަރުބަދައެވެ. ދެން މުޝްރިކުން ބުންޏެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އަހަރެމެންގެ ލޮލަށް ސިހުރު ޖައްސަވައިފިއެވެ. އަދި އަބޫޖަހުލު ބުންޏެވެ. ރަށްފުށުގެ މީހުން އަހަރެމެންނާ ހަމައަށް އަންނަންދެން މަޑުކުރާށެވެ. އަހަރެމެން އެބައިމީހުންނާ ސުވާލުކުރާނީއެވެ. ދެން، ދަތުރުކޮށްފައި އައި މީހުން އެބައިމީހުންނާއި ހަމައަށް އަންނަންދެން އެބައިމީހުން އިންތިޒާރުކުރިއެވެ. އަދި އެ އައި މީހުން އެބައިމީހުންނަށް ޚަބަރުދިނީ އެއް ރެއެއްގައި ހަނދު ދެފަޅިވެފައި ހުއްޓާ އެބައިމީހުންނަށް ފެނި، އަދި އެކަމާ އެމީހުން ބިރުގަނެ ކައުނަށް ބޮޑު ކާރިސާއެއް އަންނަން އުޅޭ ކަމަށް އެބައިމީހުން ހީކުރިކަމުގައެވެ. އެ ހިނދު އަބޫޖަހުލު ބުންޏެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށް ސިހުރު ޖައްސަވައިފިއެވެ. މިއީ ދާއިމަށް ދެމިހުންނަނިވި ސިހުރެކެވެ. (ތަފްސީރުލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތުލް ޤަމަރް، އާޔަތް: 2) ދެން މާތް ﷲ ﴿ٱقْتَرَبَتِ ٱلسَّاعَةُ وَٱنشَقَّ ٱلْقَمَرُ﴾ ބާވައިލެއްވިއެވެ. މިއީ އެންމެ ފަހުގެ ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ މުޢުޖިޒާތްތަކުގެ ތެރެއިން މުޢުޖިޒާތެކެވެ. މާތް ﷲ އެކަލާނގެ ފޮތުގައި އެވާހަކަ ގެންނެވީއެވެ.

އަދި އެއުރެން (ޙައްޤު ބަސްފުޅު) ދޮގުކުޅައޫއެވެ. އަދި އެއުރެންގެ އަމިއްލަ އެދުންތަކަށް އެއުރެން ތަބަޢަވިއެވެ. ކޮންމެކަމަކީ ނިމުމަކަށްގޮސް ހަމަޖެހޭނެކަމެކެވެ. (3)

އަދި މުޝްރިކުން ރަސޫލާ ﷺ އާއި ޤުރްއާން ދޮގުކުޅައެވެ. އަދި ޝައިޠާނާ އެބައިމީހުންނަށް ޒީނަތްތެރިކޮށް ދެއްކި ކަންކަމަށް އެބައިމީހުން ތަބަޢަވިއެވެ. ކޮންމެ ކަމެއްވެސް ނިމުމަކަށް ގޮސް ހަމަ ޖެހޭނެއެވެ. ފަހެ، އީމާންކަމުގެ ނިމުމަކީ ބާއްޖަވެރިކަމެވެ. ކާފިރުކަމުގެ ނިމުމަކީ އަބާއްޖަވެރިކަމެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ޚަބަރުތަކުގެ ތެރެއިން އެކަންކަމުގައި ޢިބްރަތް ހިމެނިގެންވާ ޚަބަރުތައް އެއުރެންގެ ގާތަށްއައެވެ. (4)

ބާޠިލު ގޮތާއި، މަގުފުރެދުމުގައި ގޮތްދޫނުކޮށް ތިބުމުން އެބައިމީހުން ދުރުކުރާނޭ ޢިބްރަތްތައް އެ ކާފަރުންނާ ހަމައަށް އައެވެ. އަދި އެބައިމީހުން، އިންސާނުންގެ ސާހިބާ ﷺ ދޮގުކުރުން ހުއްޓާލާ ވަރަށް އިސްވެދިޔަ އުއްމަތްތަކުގެ ވާހަކަ އެބައިމީހުންނާ ހަމައަށް އައެވެ.

(މިއީ) ފުރިހަމަވެގެންވާ ޙިކްމަތެކެވެ. ފަހެ، އިންޒާރުތައް (އެއުރެންނަކަށް އެއްވެސްކަމެއް) ފުއްދައެއް ނުދެއެވެ. (5)

އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ކީރިތި ޤުރްއާން އައިސްފައި ވެއެވެ. އެއީ، ހިދާޔަތާއި، އިރުޝާދާއި، ބަޔާންކުރުމުގައި އެންމެ މަތީ ދަރަޖަށް ގޮސްފައިވާ ފުރިހަމަވެގެންވާ ޙިކުމަތް ހިމެނޭ ފޮތެވެ. ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ކަލާމްފުޅު އަޑު އެހުމަށް އެބައިމީހުންގެ ކަންފަތްތައް ބީރުވެފައިވާ ބަޔަކަށް އިންޒާރުތަކުން ކުރާނެ ފައިދާއެއް ނެތެވެ.

ފަހެ، ނުރުހެވޭކަމަކަށް ގޮވާމީހާ ގޮވާދުވަހު، ކަލޭގެފާނު އެއުރެންނާ އެއްކިބާވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! (6)

މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. ކަލޭގެފާނު އެ މޮޔަ ކާފަރުންނާ އެއްކިބާވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ. އަދި އެ ބިރުވެރި ދުވަހަށާއި، އެދުވަހުގެ ދަތިތަކާއި މުޞީބާތްތަކަށް ކަލޭގެފާނު އިންތިޒާރުކުރައްވާށެވެ. އެއީ ނަފްސުތަކަށް ކުރިން ފެނިފައިނުވާތީ ނަފްސުތައް ނުރުހޭ ބިރުވެރި ކަމަކަށް އިސްރާފީލު عليه السلام ގޮވައިލައްވާ ދުވަހެވެ. އެކަމަކީ ޤިޔާމަތް ދުވަހުގެ މުޞީބާތްތަކެވެ.

އެއުރެންގެ ލޯތައް ތިރިވެ، ނިކަމެތިވެގެންވާ ޙާލު، ފެތުރިގަންނަ ގޮއްފުޅަނގިތަކެއް ފަދައިން ކަށްވަޅުތަކުން އެއުރެން ނުކުންނާނެތެވެ.(7)

އިހާނެތިވެ ނިކަމެތި ވެގެންވާ ޙާލުގައެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ލިބިފައިވާ އިހާނެތިކަމާއި، ނިކަމެތިކަން ބޮޑުކަމުން އިސް އުފުލައި ބަލައިލަން އެބައިމީހުންނަށް ނުކެރޭނެއެވެ. އެބައިމީހުން ގިނަ ކަމުން ޖައްވުގެ ތެރެއަށް ފެތުރިގަންނަ ގޮއްފުޅަނގިތަކެއް ފަދައިން ކަށްވަޅުތަކުން އެބައިމީހުން ނުކުންނާނެއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ދެވޭ ނުދެވޭ ތަނެއް އެބައިމީހުންނަށް ނޭނގޭ ޙާލުގައެވެ.

ގޮވާފަރާތަށް (ދިޔުމަށް) އަވަސްވެގަންނަ ޙާލުގައެވެ. ކާފިރުވިމީހުން ބުނާނެތެވެ. މިއީ ދަތި އުނދަގޫ ދުވަހެކެވެ. (8)

ގޮވައިލާ ފަރާތުގެ އަޑާ ދިމާއަށް އަވަސްވެގަންނަ ޙާލުގައެވެ. އެބައިމީހުން ލަސް ނުކުރާނެއެވެ. އަދި މަޑުވެސް ނުކުރާނެއެވެ. ފާފަވެރި ކާފަރުން ބުނާނެއެވެ. މިއީ އަހަރެމެންނަށް ދަތި، އުނދަގޫ ބޮޑު ދުވަހެކެވެ. ޙަޤީޤަތުގައިވެސް އެއީ ބިރުވެރި މަންޒަރެކެވެ. އެބައިމީހުން ބިރުގަނެފައިވާ ޙާލު ކަށްވަޅުތަކުން ނުކުމެ އަވަސް ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަމުން ގޮވައިލާ ފަރާތުގެ އަޑާ ދިމާއަށް އަވަހަށް ދާ ހިނދުގައެވެ. އެބައިމީހުން ހީވާނީ ވަކި މަޤްޞަދެއް ނެތި އުދުހޭ ގޮއްފުޅަނގިތަކެއް ހެންނެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ބިރުން ފުރިފައިވާއިރު، ބިރުވެރިކަން ބޮޑުކަމުން އެބައީމިހުންގެ ބުއްދި ފިލައިގެންދާވަރު ވާނެއެވެ. ވީއިރު، އެބައިމީހުން ކުރިއަށް ދާންވީ މަގު އެބައިމީހުންނަށް އެދުވަހު ފެންނާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ދެން، ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ ހިތްޕުޅު ހަމަޖެއްސެވުމުގެ ގޮތުންނާއި، މައްކާގެ މުޝްރިކުންނަށް އިންޒާރެއްގެ ގޮތުން މާތް ﷲ ގެންނަވާފައި މިވަނީ، އިސްވެދިޔަ އުއްމަތްތަކުގެ ތެރެއިން ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގައި ޙައްދުފަހަނައަޅައިގޮސް، ދޮގުކުޅަ އުއްމަތްތަކުގެ ވާހަކައެވެ.

އެއުރެންގެ ކުރިން ނޫޙުގެފާނުގެ ޤައުމުގެމީހުންވެސް ދޮގުކުރޫއެވެ. ފަހެ، އެއުރެން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅާ ދޮގުކުރޫއެވެ. އަދި އެއުރެން ބުނޫއެވެ. މޮޔައެކެވެ. އަދި އެއުރެން އެކަލޭގެފާނަށް ބިރުދައްކައި ހެދިއެވެ. (9)

މައްކާގެ އަހުލުވެރިންގެ ކުރިން ނޫޙު عليه السلام ގެ ޤައުމުގެ އަނިޔާވެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅައިގޮސް ބޮޑާވެގަތް މީހުން ދޮގުކުޅައެވެ. އެބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅާ ނޫޙު عليه السلام ދޮގުކޮށް އެކަލޭގެފާނު ވަނީ މޮޔަފުޅުވެފައި ކަމަށް ތުހުމަތުކުރިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ޤަތުލުކުރާނެކަމުގެ އިންޒާރުދިނެވެ. ﴿قَالُوا۟ لَئِن لَّمْ تَنتَهِ يَـٰنُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ ٱلْمَرْجُومِينَ﴾ (އެއުރެން ދެންނެވޫއެވެ. އޭ ނޫޙުގެފާނެވެ! ކަލޭގެފާނު (ތިޔަކަންތައް) ހުށްޓައިނުލެއްވިނަމަ، ހަމަކަށަވަރުން، ގަލުންތަޅައި މަރައިލެވޭ މީހުންގެ ތެރޭގައި، ކަލޭގެފާނު ވާހުށްޓެވެ.) އަދި ﴿وَٱزْدُجِرَ﴾ ގެ މާނައަކީ އެބައިމީހުންނަށް މާތް ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުމަށާއި، އެކަލާނގެއަށް އީމާންވުމަށް ގޮވައިލެއްވުން ކުރިއަށް ނުގެންދެވުމަށް އެކަލޭގެފާނުށް އެބައިމީހުން ހަރުކަށި ޢިބާރާތުން އަންގައި، ބިރުދައްކައި ހެދިއެވެ. އެބައިމީހުން އީމާންވާނެކަމުގެ އުއްމީދު ގެއްލުމުން އެކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ދުޢާކުރެއްވިއެވެ.

ފަހެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް، އެކަލާގެފާނު ދުޢާކުރައްވައި ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، މިއަޅާވަނީ، ދެރަކޮށްލައިފައެވެ. ފަހެ، (މިއަޅާޔަށް) ނަޞްރުދެއްވާނދޭވެ! (10)

މާނައީ: އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ދުޢާކުރައްވަމުން އެކަލޭގެފާނު ދެންނެވިއެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އެ ފާފަވެރިންނާއި ކުރިމަތިލެވޭ ވަރަށްވުރެ މިއަޅާ ނިކަމެއްޗެވެ. ފަހެ، މިއަޅާއަށް އެބައިމީހުންގެ ފަރާތުން ބަދަލުހިއްޕަވައިދެއްވައި، އިބަރަސްކަލާނގެ ދީނަށް ނަޞްރު ދެއްވާނދޭވެ! އެކަލޭގެފާނު ދުޢާކުރެއްވުމާއެކު ލަސްތަކެއް ނުވެ އެ ދުޢާ އިޖާބަކުރެއްވިއެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

ފަހެ، ބޯކޮށް އޮހިގަންނަ ފެނަކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އުޑުގެ ދޮރުތައް ހުޅުއްވެވީމެވެ. (11)

ބިންމަތިން އޭގެ ކުރިން ދުވަހަކުވެސް ފެނިފައިނުވާ ފަދައިން ގަދަފަދައަށް، ބޯކޮށް ވެހޭ ވާރޭ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ފޮނުއްވީމެވެ. އެފެން ފައިބައިގެން އަންނަހިނދު، ފެންއަޅާ ހަމުގެ ކަންވާރުތަކެއް އޮއްސާލާ ފަދައެވެ. ﴿مُنْهَمِر﴾ އަކީ ވަރަށް ބާރަށް ބޯކޮށް ފައިބައިގެން އައުމެވެ.

އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފެންއާރުތަކަކަށް ބިންގަނޑު ފެޅުއްވީމެވެ. ފަހެ، ނިޔާކުރައްވާފައިވާ ކަމެއްގެ މައްޗަށް އެ ފެން (އެބަހީ: އުޑުން އޮހުނު ފެނާއި، ބިމުންއެރި ފެން) ބައްދަލުވިއެވެ. (12)

އަދި މުޅި ބިންގަނޑު ފަޅައިގެން އަރާ ފެންއާރުތަކެއް ފަދައިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލެއްވީމެވެ. ދެން، އުޑުގެ ފެނާއި، ބިމުގެ ފެން މާތް ﷲ އަނިޔާވެރިން ނެތިކުރެއްވުމަށް ނިންމަވާފައިވާ ޢަޖާއިބުކުރަނިވި ގޮތަށް އެކައްޗަކަށް ވިއެވެ. ތަފްސީރު ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވިއެވެ. މެދުނުކެނޑި ސާޅީސް ދުވަސް ވަންދެން އެބައިމީހުންގެ ބޯމަތިން އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ވާރޭ ވެހުނެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ފައިދަށުން ބިންގަނޑު ފަޅަފަޅައިގެން ގޮސް ފެން އާރުތައް ނުކުތެވެ. އަދި އެދުވަހު ވިލާތަކެއްނެތި އުޑުގެ ދޮރުތައް ހުޅުއްވަވައި ފެން ވެއްސެވިއެވެ. އެދުވަހުގެ ފަހުންވެސް، އަދި އެދުވަހުގެ ކުރިންވެސް އުޑުން އެފަދައިން ވާރޭ ވެހިފައި ނުވެއެވެ. މުޅި ބިމުގައި ފެތުރި ބިން އެކުގައި ފެނުގެ އަޑިއަށް ގޮސް ޠޫފާނަކަށް ވަންދެނެވެ. (ތަފްސީރުލް ޤުރްޠުބީ، ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް އަދި ތަފްސީރުލް ބަޣަވީ، ސޫރަތުލް ޤަމަރް، އާޔަތް: 11)

އަދި ފިލާތަކަކާއި، މޮހޮރުތަކަކުން ހަދާފައިވާ ނަވެއްގައި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނު އުފުއްލެވީމެވެ. (13)

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނޫޙު عليه السلام އާއި އެކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވީ މީހުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް އެ ބަންނަވާނެ ގޮތް ދަސްކޮށްދެއްވި ނާކޮޅުގައި އުފުއްލެވީމެވެ. އެ ނާކޮޅު ބެންނެވީ ފުޅާ ލަކުޑި ފިލާއާއި މޮހޮރުންނެވެ. دُسُر އަކީ دِسار ގެ ޖަމްޢެވެ. އެއީ މޮހޮރެވެ. އެގޮތަށް ބެންނެވީ އެކަތިގަނޑަކަށްވެ، ވަރުގަދަ ވާނެހެން ހެދުމުގެ ގޮތުންނެވެ. މަތިވެރިވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އުނގަންނަވައިދެއްވައިގެން، ފެންމަތީގައި ދުވާ އުޅަނދެއް ފުރަތަމައަށް އީޖާދުކުރެއްވީ ނޫޙު عليه السلام އެވެ. ކަނޑު ދަތުރު ކުރުމަކީ އޭގެ ކުރިން މީހުން ދަންނަ ކަމެއް ނޫނެވެ.

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބައްލަވާވޮޑިގަތުމާއެކު، އެ ނައު، ދުވަމުންދެތެވެ. (އެއުރެން) ދޮގުކުރި ކަލޭގެފާނަށް (އެބަހީ: ނޫޙުގެފާނަށް) ހެޔޮ ޖަޒާއެއްކަމުގައެވެ. (14)

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބައްލަވައިވޮޑިގަތުމާއި، ރައްކާތެރިކަމާއި، ޙިމާޔަތާއެކު އެ ނާކޮޅު ދަތުރު ކުރަމުން ދެއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުންގެ ދުއްތުރާތަކަށް ކެތްކުރައްވައި، މާތް ﷲ ގެ މަގުގައި އެކަލޭގެފާނު އުފުއްލެވި ބުރައަށް ދެއްވާ ޖަޒާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. ﴿كُفِرَ﴾ ގެ މާނައީ އެކަލޭގެފާނުގެ މާތްކަން ޤަބޫލުނުކުރެވި، ކުފުރުވެވުމެވެ. ފަހެ، އެކަލޭގެފާނަކީ މާތް ﷲ އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމަށް ދެއްވި ނިޢުމަތެވެ. އެބައިމީހުން އެ ނިޢުމަތަށް ކުފުރުވިއެވެ.

އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެކަންތައް އެއީ ހެތްކެއްކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލެހެއްޓެވީމެވެ. ފަހެ، ހަނދުމަކުރާ މީހަކު ވޭ ހެއްޔެވެ؟ (15)

އަދި އެ ޠޫފާނުން ޢިބްރަތަކާއި ނަސޭހަތެއް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލެހެއްޓެވީމެވެ. ފަހެ، ޢިބްރަތް ޙާޞިލްކޮށް ނަސޭހަތް ލިބިގަންނަ މީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟

ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢަޛާބާއި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިންޒާރުތައްވީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟ (16)

ބިރުވެރިކަމާއި، އަޖާއިބުވާންޖެހޭ މިންވަރު ހާމަކުރައްވަން ކުރައްވާފައިވާ ސުވާލެކެވެ. ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރަސޫލުބޭކަލުން ދޮގުކުޅަ މީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވި ޢަޛާބާއި، އިންޒާރުވީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ އޭގެ ގަދަފަދަކަމުން ސިފަކުރެވޭވަރަށް ވުރެ ބިރުވެރިވެފައި ނުބައި ކަމުގައި ނުވޭހެއްޔެވެ؟

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޤުރްއާން ހަނދުމަކުޅައުމަށް ފަސޭހަކޮށް ދެއްވީމެވެ. ފަހެ، ހަނދުމަކުރާ މީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟ (17)

ދަސްކުރުމަށާއި، ވިސްނައިގަތުމަށާއި، ޢަމަލުކުރުމަށް ފަސޭހަ އެއްޗެއް ކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޤުރްއާން ލެއްވީމެވެ. ފަހެ، އޭގައިވާ ޢިބްރަތްތަކާއި، ނަސޭހަތްތަކުން ޢިބްރަތް ޙާޞިލްކޮށް ނަސޭހަތް ލިބިގަންނަ މީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟

ޢާދުބާގައިމީހުންވެސް ދޮގުކުރޫއެވެ. ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢަޛާބާއި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިންޒާރުތައްވީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟ (18)

ޢާދު ބާގައިގެ މީހުން އެބައިމީހުންގެ ރަސޫލާ ހޫދު عليه السلام ދޮގުކުޅައެވެ. ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް ދެއްވި ޢަޛާބާއި އިންޒާރު ވީ ކޮންފަދައަކުން ކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން އަޑުއެހީމުހެއްޔެވެ؟ ދެން އެބައިމީހުންނަށް އައި ބިރުވެރި، ސުންނާފަތިކުރަނިވި ޢަޛާބު މާތް ﷲ ބަޔާންކޮށްދެއްވިއެވެ.

ދެމިހުންނަނިވި ސުންޕާކަމުގެ ދުވަހެއްގައި ގަދަ އަޑާއި، ގަދަ ފިނީގެ ވަޔެއް ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ މައްޗަށް ފޮނުއްވީމެވެ. (19)

ދެމިހުންނަނިވި ސުންޕާކަމުގެ ދުވަހެއްގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ގަދަ ފިންޏާއި، ގަދަ އަޑު އެކުލެވޭ ވަޔެއް ފޮނުއްވީމެވެ. އެދުވަހުގެ ސުންޕާކަމާއި، ސުންނާފަތިކަމުގެ ބޮޑުކަމުން އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެކަކުވެސް ބާކީނުވެ ނެތިގެން ދިޔައެވެ.

އެ ވައިރޯޅިއައިސް، މީސްތަކުން (ތިބިތަނުން) ލުހެލަތެވެ. ވެއްޓިފައިވާ ކަދުރު ރުކުގެ ބުޑުތަކެއްފަދައިން އެއުރެން ވާކަހަލައެވެ. (20)

އެވައި އެބައިމީހުން ބިމުން ލުހެލައި ޖައްވުގެ ތެރެއަށް މައްޗަށް ނެގުމަށް ފަހު ބިންމައްޗަށް އެއްލާލުމުން އެބައިމީހުންގެ ކަނދުރާތައް ބިންދައިގެން ދިޔައެވެ. އަދި މުލުން ލުހިގެން ވެއްޓިފައިވާ ކަދުރުރުކުގެ ބުޑުތަކެއް ފަދައިން އެބައިމީހުން ވިއެވެ. މިއާޔަތުގައިވާ ސިފަކުރެއްވުމަކީ އަޖާއިބެއްފަދަ ސިފަކުރެއްވުމެކެވެ. ވައި އެބައިމީހުން ބިމުން ލުހެލައިގެން މައްޗަށް ނެގުމަށް ފަހު ބޯވަތަށް ވައްޓާލަނީއެވެ. ދެން އެބައިމީހުންގެ ބޯތައް ބިނދި ހަށިގަނޑާ ވަކިވަނީއެވެ. އެބައިމީހުންގެ ހަށިތައް ހުންނަނީ ބޮލެއް ނެތިއެވެ. މުލުން ލުހި ހަލާކުވެފައިވާ ކަދުރުރުކުގެ ބުޑުތަކެއް ފަދައިންނެވެ. ﴿مُنقَعِر﴾ ގެ މާނައަކީ އެއީ އެވެ. އެބަހީ މުލުން ލުހިފައި ވުމެވެ.

ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢަޛާބާއި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިންޒާރުތައްވީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟ (21)

ޤައުމުތަކުގެ ތެރެއިން ޤައުމެއްގެ ބަޔަކު ނެތިކުރައްވާ ވާހަކައަށްފަހު މި ޢިބާރާތް ތަކުރާރުކުރައްވާފައި ވަނީ ބިރުވެރިކަމާއި، ޢަޖާއިބުވާން ޖެހޭކަން ބަޔާންކުރެއްވުމަށެވެ. ހަމަ އެފަދައިން ޤުރްއާން ދަސްކޮށް އެ ވިސްނައިގަތުން ފަސޭހަކުރައްވައި ދެއްވި ނިޢުމަތުގެ ވާހަކަ ތަކުރާރުކުރައްވާފައި ވަނީ އިންސާނުންގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ގެ ފަޟްލުވަންތަކަން ހާމަކުރެއްވުމަށެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޤުރްއާން ހަނދުމަކުޅައުމަށް ފަސޭހަކޮށް ދެއްވީމެވެ. ފަހެ، ހަނދުމަކުރާމީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟ (22)

ފަހެ، އެފޮތުގެ އާޔަތްތަކާއި ނަސޭހަތްތަކުން ނަސޭހަތް ލިބިގަނެ ޢިބްރަތް ޙާޞިލުކުރާ މީހަކު ވޭ ހެއްޔެވެ؟ ﴿مُدَّكِر﴾ ގެ އަޞްލަކީ مُذتَكِر އެވެ. އެބަހީ ހަނދުމަކުރާ މީހާއެވެ. عَنْ عَبْدِ اللَّهِ (ابن مسعود رضي الله عنه)، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَهَلْ مِنْ مُذَّكِرٍ (بالذال) فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ﴿فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍ﴾ (صحيح البخاري، كتاب التفسير) (ޢަބްދުﷲ ބްނު މަސްޢޫދު عليه السلام ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެންވެއެވެ. ”ތިމަން ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ އަރިހުގައި فَهَلْ مِنْ مُذَّكِرٍ (ޛާލާއެކު) ކިޔެވީމެވެ. އެހިނދު ރަސޫލުﷲ ﷺ ކިޔަވައިވިދާވިއެވެ. ﴿فَهَلْ مِن مُّدَّكِرٍ﴾ (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘު: 397) އެބަހީ އެކަލޭގެފާނު ދާލާއެކު ރަނގަޅުކޮށްދެއްވިއެވެ. މުޖާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ. ﴿يَسَّرْنَا﴾ ގެ މާނައަކީ ކިޔެވުމަށް ފަސޭހަކޮށްދެއްވީމެވެ.

ޘަމޫދުބާގައިމީހުން އިންޒާރުތައް ދޮގުކުރޫއެވެ. (23)

މިއީ މި ސޫރަތުގައި އައިސްފައިވާ ތިންވަނަ ވާހަކައެވެ. ޘަމޫދު ބާގައިގެ މީހުން ޞާލިޙު عليه السلام ގެ އަރިހުން އެބައިމީހުން އަޑުއެހި އިންޒާރުތަކާއި، ނަސޭހަތްތައް ދޮގުކުޅައެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން އެ ބިރުވެރި އިންޒާރުތަކާމެދު އަޅާނުލިއެވެ.

ފަހެ އެއުރެން ބުނޫއެވެ. ތިމަންމެން ތަބަޢަވާންވީ ތިމަންމެންގެ ތެރެއިން އެންމެ އާދަމުގެދަރިޔަކަށް ހެއްޔެވެ؟ އެހެންވިއްޔާ، ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެންވާހުށީ، މަގުފުރެދުމާއި، މޮޔަކަމެއްގެ ތެރޭގައިކަން ކަށަވަރެވެ. (24)

ފަހެ އެބައިމީހުން ބުންޏެވެ. އަހަރެމެން ފަދަ އިންސާނުންގެ ތެރެއިން މީހަކަށް އަހަރެމެން ތަބަޢަވާންވީ ހެއްޔެވެ؟ އެއީ، ރަސްކަލުންގެ ތެރެއިން، ނުވަތަ އަޝްރާފުންނާއި ބޮޑުންގެތެރެއިން ވާ ބޭކަލެއް ނޫނެވެ. އަހަރެމެން އެކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވެ، އަހަރެމެންގެ ކަލާނގެތައް ކަމުގައިވާ ބުދުތަކަށް ތަބަޢަނުވެއްޖެނަމަ އަހަރެމެން ވާނީ ސާފު މަގުފުރެދުމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. ﴿وَسُعُر﴾ ގެ މާނައީ ދާއިމީ މޮޔަކަމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. "﴿سُعُر﴾ އަކީ މޮޔަކަމެވެ. އެބަސް ނެގިފައިވަނީ އެބައިމީހުން ބުނެއުޅޭ ބަސް "ناقة مسعورة" (މޮޔަވެފައިވާ ޖަމަލެއް) މި ޢިބާރާތުންނެވެ." (ތަފްސީރުލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތުލް ޤަމަރް، އާޔަތް: 24) ދެން، ފުރައްސާރައާއި ދޮގުކުރުން އިތުރުކުރަމުން އެބައިމީހުން ބުންޏެވެ.

ތިމަންމެންގެ ތެރެއިން، ހަމަ އޭނާޔަށް ވަޙީބާވައިލެއްވީހެއްޔެވެ؟ އަދި ކިއެއްތަ! އޭނާޔަކީ ބޮޑު ދޮގުވެރި، ބޮޑާ މީހެކެވެ. (25)

އަހަރެމެންގެ ތެރޭގައި ޝަރަފުވެރިކަމާއި، ވިސްނުންތޫނުކަމުގައި އެކަލޭގެފާނަށްވުރެ މަތިވެރި މީހުން ތިއްބައި، މާތް ﷲ ނަބީކަމާއި ރަސޫލުކަން ދެއްވަން ޚާއްޞަކުރެއްވީ ހަމަ އެކަލޭގެފާނު ހެއްޔެވެ؟ އަދިކިއެއްތަ، އެއީ ބޮޑު ދޮގުވެރިއެކެވެ. ﴿أَشِرٌ﴾ ގެ މާނައީ ބޮޑާ މީހެކެވެ. އެ ގޮވައިލެއްވުމުން އެކަލޭގެފާނު ބޭނުންފުޅުވަނީ އަހަރެމެންނަށްވުރެ އެކަލޭފާނު މާ މަތިވެރިކަން ދައްކަވާށެވެ.

ބޮޑު ދޮގުވެރި، ބޮޑާ މީހަކީ ކާކުކަން މާދަމާ (އެބަހީ: ޢަޛާބު އަންނަދުވަހު) އެއުރެންނަށް ނިކަންހުރެ އެނގޭނެތެވެ. (26)

އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ޢަޛާބު އަންނަ ހިނދު ދޮގުވެރި ބޮޑާ މީހަކީ ކާކުކަން އެބައިމީހުންނަށް އެނގޭނެއެވެ. އެއީ ޞާލިޙު عليه السلام ތޯއެވެ؟ ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނު ދޮގުކުޅަ ފާފަވެރި ޤައުމުތޯއެވެ؟ އެ ފާފަވެރިން ވަނީ ނުބައި ދެ ސިފައެއްގެ މުބާލަޣާގެ ލަފުޒު ބޭނުންކޮށްގެން އެބައިމީހުންގެ ނަބިއްޔާ ޞާލިޙު عليه السلام ސިފަކުރައްވާފައެވެ. އެއީ ﴿كَذَّابٌ﴾ (ބޮޑު ދޮގުވެރިއެއް) އަދި ﴿أَشِرٌ﴾ (ބޮޑާ މީހެއް) މި ދެ ސިފައެވެ. މިއީ ނުބައިކުރުމުގެ އިންތިހާއެވެ. މާތް ﷲ އެބައިމީހުންނަށް ލަޢުނަތް ލައްވާށިއެވެ. އެބައިމީހުން ތެދުމަގުން އެއްކިބާވެގެން ދަނީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟ އެހެންކަމުން އެބައިމީހުންނަށް ރައްދުދެއްވަމުން ޤުރްއާނުގައި އަންގަވާފައިވަނީ މާތް ﷲ އާއި، އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ ގެ މައްޗަށް ބޮޑާވެގަތް މޮޔަ، ބޮޑާ މީހުންނަކީ އެބައިމީހުން ކަމުގައެވެ. އަދި ގެއްލެނިވެފައިވާ އަބާއްޖަވެރިންނަކީ އެބައިމީހުންނެވެ. ޤުރްއާނުގެ މުޢުޖިޒާތެއްކަމުގައިވާ އުސްލޫބުގައި، ކިޔައިދޭ ވާހަކައެއްގެ އުސްލޫބުން ދެން ބަދަލުވަނީ މީހުންނަށް ފެންނަ ގޮތަށް ކުރިމަތިން ހާމަވެގެންދާ ފަދައިން ދައްކަވާ ޙާދިޘާއަކަށެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންނަށް އިމްތިޙާނެއްގެ ގޮތުގައި އަންހެން ޖަމަލެއް (ނެރުއްވައި) ފޮނުއްވާހުށީމެވެ. ފަހެ، ކަލޭގެފާނު އެއުރެން ކަންކުރާގޮތް ބައްލަވައި އިންތިޒާރުކުރައްވާށެވެ! އަދި ކެތްތެރިވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! (27)

ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން އިމްތިޙާނުކުރެއްވުމުގެ ގޮތުން އެބައިމީހުން އެދުނުގޮތަށް ހަރު ހިލައިގެ ތެރެއިން ޖަމަލު ނެރުއްވީމެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން ކަން ކުރާ ގޮތް ބައްލަވަން އިންތިޒާރުކުރައްވައި ކެތްކުރައްވާށެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ދުއްތުރާތަކަށް ކެތްކުރައްވާށެވެ. އިބްނުކަޘީރް ވިދާޅުވިއެވެ. މާތް ﷲ އެބައިމީހުންނަށް އެބައިމީހުން އެދުނު ގޮތަށް ހަރު ހިލައަކުން މާބަނޑު ޖަމަލެއް ނެރުއްވިއެވެ. މާތް ﷲ ގެ ނަބިއްޔާ ޞާލިޙު عليه السلام އެބައިމީހުންނަށް ގެނެސްދެއްވި ކަންތައް ތެދުކުރޭތޯ މާތް ﷲ އެބައިމީހުން އިމްތިޙާނު ކުރެއްވުމަށެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުލް ޤަމަރް، އާޔަތް: 27)

އަދި ކަލޭގެފާނު އެއުރެންނަށް އަންގަވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ފެން ވަނީ އެއުރެންގެ މެދުގައި (އެބަހީ: އެއުރެންނާއި އެ ޖަމަލާ ދެމެދު) ބައްސަވައިފައެވެ. ކޮންމެ ބަޔަކަށްމެ، އެބަޔެއްގެ ބުއިން (އެބަޔެއްގެ ދުވަހު) ޙާޟިރުކުރައްވާފައިވެއެވެ. (28)

އަދި އެބައިމީހުންގެ ވާދީގައި ހިނގާފެން އެބައިމީހުންނާއި، ޖަމަލާ ދެމެދުގައި ބައްސަވާފައިވާ ކަމުގެ ޚަބަރު އެބައިމީހުންނަށް ދެއްވާށެވެ. ޖަމަލަށް އެއް ދުވަހެވެ. އެބައިމީހުންނަށް އެއް ދުވަހެވެ. މާތް ﷲ ގެ ވަޙީބަސްފުޅުގައި ވާފަދައިންނެވެ. ﴿لَّهَا شِرْبٌ وَلَكُمْ شِرْبُ يَوْمٍ مَّعْلُومٍ﴾ (އެ އެއްޗަށް ބޯފެނުގެ ޙިއްޞާއެއް ވެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށްވެސް ކަނޑައެޅި އެނގިގެންވާ ދުވަހެއްގެ ބޯފެނުގެ ޙިއްޞާއެއް ވެއެވެ.) އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. އެބައިމީހުން ފެން ބޯ ދުވަހު ޖަމަލު އެއްވެސް ފެނެއް ނުބޮއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ބޯން ކިރު ދެއެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން ތިބީ ނިޢުމަތުގައެވެ. ދެން، ޖަމަލު ފެން ބޯ ދުވަހު އޭތި ފެން ހުސްކޮށްލައެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ބޯން ފެނެއް ނުހުރެއެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުލް ޤަމަރް، އާޔަތް: 28) އެކަލާނގެ ވަޙީބަސްފުޅު ﴿كُلُّ شِرْبٍ مُّحْتَضَرٌ﴾ ގެ މާނައީ ކޮންމެ ބަޔަކަށްވެސް ވަނީ އެބަޔަކަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ މިންވަރެވެ. ޤައުމުގެ މީހުން ފެން ބޯން އޮންނަ ދުވަހު ފެންބޯން އަންނާނީ އެބައިމީހުންނެވެ. ޖަމަލު ފެން ބޯން އޮންނަ ދުވަހު ފެން ބޯން އަންނާނީ ޖަމަލެވެ.

ފަހެ، އެއުރެންގެ އެކުވެރިޔާއަށް އެއުރެން ގޮވޫއެވެ. ފަހެ، އޭނާ ކަނޑި ލިބިގަނެ، ޖަމަލު މަރައިލިއެވެ. (29)

ދެން ޤައުމުގެ އެންމެ އަބާއްޖަވެރި މީހާއަށް އެބައިމީހުން ގޮވިއެވެ. އޭނާގެ ނަމަކީ ޤުދާރް ބިން ސާލިފް އެވެ. ދެން އޭނާ އެކުރާކަމުގެ ބޮޑުކަމާމެދު ފިކުރެއްނެތި އޭނާ ފޮނުވާލި ތީރަކުން އެ ޖަމަލު މަރައިލިއެވެ. މާތް ﷲ ﴿إِذِ ٱنۢبَعَثَ أَشْقَىٰهَا﴾ (އެއުރެންކުރެ އެންމެ އަބާއްޖަވެރިމީހާ (ޖަމަލު މެރުމަށް) އަވަސްވެގަތްހިނދެވެ.) އޭ ވަޙީކުރައްވާފައި ވަނީ އެ ފާފަވެރި ޤާތިލާ ބެހޭގޮތުންނެވެ. އޭނާ އެ ޖަމަލު ޤަތުލުކުރުމުން މާތް ﷲ އެބައިމީހުންގެ ކިބައިން އެންމެ ގަދަފަދަ ބަދަލުހިއްޕެވުމަކުން ބަދަލުހިއްޕެވިއެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢަޛާބާއި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިންޒާރުތައްވީ ކޮންފަދައަކުންހެއްޔެވެ؟ (30)

ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުނަށް ފޮނުއްވި ޢަޛާބާއި އެބައިމީހުންގެ ކިބައިން ބަދަލުހިއްޕެވުން ވީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟ އެކަން ބިރުވެރިވެފައި ނުބައި ނޫން ހެއްޔެވެ؟

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ މައްޗަށް ބިރުވެރި އެންމެ އަޑެއް ފޮނުއްވީމެވެ. ފަހެ، ގެރިބަކަރި ހުއިހައްޕާމީހާ ގެންގުޅޭ ހިކި ހުއިތަކެއް ފަދައިން އެއުރެންވޫއެވެ. (31)

ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން ނެތިކޮށްލެއްވީ ގަދަފަދަ އެންމެ އަޑަކުންނެވެ. އެ އަޑު އެބައިމީހުން ނޭވާ ހުއްޓުވައި، ހަށިތައް ހިމޭންކޮށްލިއެވެ. ދެން ހިކި ކުދިކުދިވެފައިވާ ފަތްތަކެއް ފަދައިން އެބައިމީހުން ވިއެވެ. މާތް ﷲ އެބައިމީހުން މަރުވުމަށްފަހު ސިފަކުރައްވާފައި ވަނީ ގެރިބަކަރި ހުއިހައްޕާ މީހާ އެތަކެތި ނިދާތަން ހަދަން ބޭނުންކުރާ ގަސްގަހުން ފައިބައި ހިކިފައި ހުންނަ ކުދި ގޮފިތަކާއި ފަތްތައް ފަދައިންނެވެ. ދެން ދުވަސްގަނޑަކުން އެ ބައިބައިވެ ކުދިކުދިވެއެވެ. އަދި އޭގެ މަތީގައި ހިނގައި އުޅެއެވެ. މިއީ ފުރިހަމަ ރީތި މިސާލެކެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޤުރްއާން ހަނދުމަކުޅައުމަށް ފަސޭހަކޮށް ދެއްވީމެވެ. ފަހެ، ހަނދުމަކުރާ މީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟ (32)

ދަސްކުރުމަށާއި، ވިސްނައިގަތުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެފޮތް ފަސޭހަކުރެއްވީމެވެ. ފަހެ ޢިބްރަތް ޙާޞިލްކޮށް ނަސޭހަތް ލިބިގަންނަ މީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟

ލޫޠުގެފާނުގެ ޤައުމުގެމީހުން އިންޒާރުތައް ދޮގުކުރޫއެވެ. (33)

ލޫޠު عليه السلام ގެ ޤައުމުގެ މީހުން އެބައިމީހުންގެ ނަބިއްޔާ ލޫޠު عليه السلام އެބައިމީހުންނަށް ދެއްވި އިންޒާރުތައް ދޮގުކުޅައެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެމައްޗަށް ހިލައިގެ ވާރޭ ފޮނުއްވީމެވެ. ލޫޠުގެފާނުގެ އަހުލުވެރިން މެނުވީއެވެ. ދަންވަރުގެ ވަގުތެއްގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެން ސަލާމަތްކުރެއްވީމެވެ. (34)

މާނައީ އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް އުޑުން ފޮނުއްވުނު ހިލަތަކެކެވެ. އެ ހިލަތައް އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ވާރޭ ވެހޭ ފަދައިން ފޭބިއެވެ. ލޫޠު عليه السلام ގެ މުއުމިން އަހުލުވެރިން ފިޔަވައެވެ. އެބައިމީހުން ޢަޛާބުން ސަލާމަތްވީ ފަތިހުގެ އިރުކޮޅެއް ކުރިން، ދަންވަރުގެ ވަގުތުގައެވެ.

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ދެއްވި ނިޢުމަތެއްގެގޮތުގައެވެ. ޝުކުރުކުރާ މީހަކަށް އެފަދައިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޖަޒާދެއްވަމެވެ. (35)

ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން އީމާންވެ ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމުން ނިޢުމަތް ދެއްވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ނިޢުމަތަށް ޝުކުރުކޮށް، އެ ނިޢުމަތަށް ކުފުރުނުވާ މީހާއަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޖަޒާދެއްވަނީ އެފަދައިންނެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާ ޢަޛާބުން ސަލާމަތްކުރައްވަމެވެ.

އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢުޤޫބާތުގެ ވާހަކައިން، އެކަލޭގެފާނު އެއުރެންނަށް އިންޒާރުކުރެއްވިއެވެ. ފަހެ، އެއުރެން އެ އިންޒާރުތަކާމެދު ޝައްކުކުރޫއެވެ. (36)

ހަމަކަށަވަރުން އެބައިމީހުންގެ ނަބިއްޔާ ލޫޠު عليه السلام ، އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނުގެ މެހުމާނުންނަށް ގޯނާކޮށްފިނަމަ، އެބައިމީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވާނެ ގަދަފަދަ ޢުޤޫބާތާއި އަވަސް ހިއްޕެވުމުގެ އިންޒާރު އެބައިމީހުންނަށް ދެއްވިއެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން އެ އިންޒާރާއި ވަޢީދާމެދު ޝައްކުކުރިއެވެ. އަދި އެކަލޭފާނުގެ ވާހަކަ ތެދުނުކުރިއެވެ. އެބައިމީހުންގެ މޮޔަކަމުންނާއި ޖާހިލުކަމުންނެވެ.

އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލޭގެފާނުގެ މެހުމާނުންނާމެދު، ނުބައިކަންތައް ކުރުމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އެއުރެން އެދިގަތެވެ. ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ ލޯތައް ކަނުކުރެއްވީމެވެ. (އަދި އެންގެވީމެވެ.) ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢަޛާބާއި، އިންޒާރުގެ ރަހަ ލިބިގަންނާށެވެ! (37)

ލޫޠު عليه السلام ގެ މެހުމާނުންނާމެދު ނުބައިކަންތައް ކުރުމަށް އެބައިމީހުން ގަސްތުކުޅައެވެ. އެބޭކަލުން ވަޑައިގެންނެވީ ޒުވާން ރީތި ފިރިހެނުންގެ ސިފައިގައިކަމުގައި ވާތީއެވެ. ދެން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ ލޯތައް ކަނުކުރައްވައި، އެބައިމީހުންގެ ލޯތަކަށް ނުފެންނަގޮތް ހެއްދެވީމެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އިންޒާރުކުރެއްވި ޢަޛާބުގެ ރަހަ ދެކޭށެވެ. ރިވާވެގެންވެއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް އެކަލޭގެފާނުގެ މެހުމާނުންގެ ވާހަކަ އެނގުމުން އަވަސްއަވަހަށް އެބޭކަލުންނާ ދިމާއަށް އައެވެ. އެބޭކަލުންނާމެދު ނުބައިކަންތައް ކުރުމަށެވެ. ދެން ލޫޠު عليه السلام އެބައިމީހުންނަށް ނުވަދެވޭނޭހެން ދޮރު ބަންދު ކުރެއްވުމުން ދޮރު ހުޅުވަން އެބައިމީހުން މަސައްކަތްކުރިއެވެ. އެހިނދު އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ޖިބްރީލު عليه السلام ވަޑައިގެން އެކަލޭގެފާނުގެ ފިޔަފުޅުގެ ކޮޅުން އެބައިމީހުންގެ ލޮލުގައި ޖެއްސެވުމުން އެބައިމީހުންގެ ލޯތައް ފޮހެވި އެބައިމީހުން ކަނުވެއްޖެއެވެ.

އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ފަތިހެއްގެ ފަތިސްވަގުތުގައި ދެމިހުންނަނިވި ޢަޛާބު އައިސް އެއުރެންނަށް ޖެހުނެވެ. (38)

ދެމިހުންނަނިވި ޢަޛާބެއް އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ފަތިހުގެ ވަގުތު އައެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ އެކަކުވެސް ބާކީނުވެ ނެތިގެން ދާންދެން އެ ޢަޛާބު ދެމިގެން ދިޔައެވެ.

ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢަޛާބާއި، އިންޒާރުގެ ރަހަ ލިބިގަންނާށެވެ! (39)

ފާފަވެރިންނޭވެ! މާތް ﷲ ގެ ވޭންދެނިވި ޢަޛާބުގެ ރަހަ ތިޔަބައިމީހުން ދެކޭށެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޤުރްއާން ހަނދުމަކުޅައުމަށް ފަސޭހަކޮށް ދެއްވީމެވެ. ފަހެ، ހަނދުމަކުރާ މީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟ (40)

ފަހެ ނަސޭހަތް ލިބިގަނެ ޢިބްރަތް ޙާޞިލުކުރާ މީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟

ހަމަކަށަވަރުން، ފިރްޢައުނުގެމީހުންގެ ގާތަށް އިންޒާރުތައް އައެވެ. (41)

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރަސޫލާ މޫސާ عليه السلام ގެ ދޫފުޅުމަތިން އެބައިމީހުންނަށް އެތަކެއް އިންޒާރު އައެވެ. އެހެނަސް އެބައިމީހުން ނަސޭހަތްލިބިނުގަތެވެ. އަދި ޢިބްރަތް ޙާޞިލްނުކުރިއެވެ.

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްކެވި ހުރިހާ މުޢުޖިޒާތްތައް އެއުރެން ދޮގުކުރޫއެވެ. ފަހެ، ޢަޒީޒުވަންތަ، ކުޅަދުންވަންތަ ކަލެއްގެ ހިއްޕެވުމަކުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެން ހިއްޕެވީމެވެ. (42)

އެބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހެކިތައް، އެބަހީ ނުވަ މުޢުޖިޒާތް، ދޮގުކުރިއެވެ. ދެން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން ކަނޑަށް ޣަރަޤުކުރައްވައި ނެތިކުރެއްވީމެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ގަދަފަދަ ހިއްޕެވުމަކުން އެބައިމީހުން ހިއްޕެވީމެވެ. ބާރުވެރިވަންތަ ކުޅަދުންވަންތަ އިލާހުގެ ހިއްޕެވުމެވެ. އެއްވެސް އަނިޔާވެރިއަކަށް، އަނިޔާވެރިކަމުގައި އޭނާގެ ހައްދުފަހަނައަޅައިދިއުމާއި، އޭނާގެ ޖައްބާރުކަމާ އެކަށީގެންވާ ޢުޤޫބާތް ނުދެއްވައި އެކަލާނގެ ދޫނުކުރައްވައެވެ. ދެން ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ސާހިބާ ﷺ ދޮގުކުޅަ މައްކާގެ މުޝްރިކުންނަށް ޚިޠާބު ބަދަލުކުރައްވަމުން އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

އެއުރެންނަށްވުރެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ކާފިރުން، ހެޔޮކަން ބޮޑީ ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ބާވައިލެއްވި ފޮތްތަކުގައި ޢަޛާބުން މިންޖުވުމެއް، ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ވަނީހެއްޔެވެ؟ (43)

ޢަރަބީންނެވެ! އެބައިމީހުންގެ ރަސޫލުބޭކަލުން ދޮގުކުރުމުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނެތިކުރެއްވި، ނޫޙު عليه السلام ގެ ޤައުމާއި، ޢާދު ބާގައާއި، ޘަމޫދު ބާގަ ފަދަ އިސްވެދިޔަ އުއްމަތްތަކަށްވުރެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ކާފަރުން ހެޔޮކަން ބޮޑީހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ނަބީބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވުނު ސަމާވީ ފޮތްތަކުގައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ޢަޛާބުން އަމާންކަން ދެއްވާފައިވަނީ ހެއްޔެވެ؟

ނުވަތަ ތިމަންމެން އެންމެންނީ، ނަޞްރުލިބިގެންވާ ބަޔެކޭ އެއުރެން ބުނަނީހެއްޔެވެ؟ (44)

ނުވަތަ އެބައިމީހުން ބުނަނީ ހެއްޔެވެ؟ އަހަރެމެން ގެ މީހުން ގިނައެވެ. އަހަރެމެންގެ ގިނަކަމާއި، އަހަރެމެންގެ ބާރުގެ މައްޗަށް އަހަރެމެންނަށް އިތުބާރު އެބައޮތެވެ. އަހަރެމެން މުޙައްމަދު ﷺ ގެ މައްޗަށް ނަޞްރު ހޯދާނަމެވެ.

އެ (ކާފިރުންގެ) ޖަމާޢަތް ދެރަކުރައްވައި، ބަލިކޮށްލައްވާނެތެވެ. އަދި އެއުރެން ފުރަގަސްދީ، ފިލަން ދުވާނެތެވެ. (45)

އެބައިމީހުންގެ ޖަމާޢަތް ދެރަކުރައްވައި ބަލިކޮށްލައްވާނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ބަލިވެގެން ފުރަގަސްދީ ފިލަން ދުވާނެއެވެ. މިއީ ނަބީކަމުގެ ހެކިތަކުގެ ތެރެއިން ހެތްކެކެވެ. ފަހެ، ބަދުރު ހަނގުރާމައިގައި މުޝްރިކުންގެ ޖަމާޢަތް ބަލިވެ ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ލަޝްކަރަށް ނަޞްރު ލިބުމުން އެކަން ވަނީ ޙަޤީޤަތަކަށް ވެފައެވެ. عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ فِي قُبَّةٍ ‏"‏اللَّهُمَّ إِنِّي أَنْشُدُكَ عَهْدَكَ وَوَعْدَكَ، اللَّهُمَّ إِنْ شِئْتَ لَمْ تُعْبَدْ بَعْدَ الْيَوْمِ ‏"‏‏.‏ فَأَخَذَ أَبُو بَكْرٍ بِيَدِهِ فَقَالَ حَسْبُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ، فَقَدْ أَلْحَحْتَ عَلَى رَبِّكَ، وَهْوَ فِي الدِّرْعِ، فَخَرَجَ وَهْوَ يَقُولُ ‏﴿‏سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ * بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ ‏﴾ (صحيح البخاري، كتاب الجهاد والسير، باب مَا قِيلَ فِي دِرْعِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالْقَمِيصِ فِي الْحَرْبِ) (އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަހު ފޭލިގެކޮޅުގައި ހުންނަވައިގެން މިފަދައިން ދެންނެވިއެވެ. اللَّهُمَّ إِنِّي أَنْشُدُكَ عَهْدَكَ وَوَعْدَكَ، اللَّهُمَّ إِنْ شِئْتَ لَمْ تُعْبَدْ بَعْدَ اليَوْمِ أَبَدًا (އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އިބަރަސްކަލާނގެ ވަޢުދާއި ޢަހުދު މެދުވެރިކޮށް ދަންނަވަމެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އިބަރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވައިފިނަމަ މިއަދަށް ފަހު އިބަރަސްކަލާނގެއަށް ދުވަހަކުވެސް އަޅުކަން ނުކުރެވޭނެއެވެ.) އެހިނދު، އަބޫބަކުރު رضي الله عنه އެކަލޭގެފާނުގެ އަތްޕުޅުގައި ހިއްޕަވާފައި ދެންނެވިއެވެ. ﷲ ގެ ރަސޫލާ ﷺ އެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ދުޢާކުރެއްވުން ކަލޭގެފާނު ގިނަކުރައްވައިފީމުއެވެ. ދެން އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ދަގަނޑު ދަހަނާ ތުރުކުރައްވައިގެން މިފަދައިން ކިޔަވައިވިދާޅުވަމުން ނުކުމެވަޑައިގަތެވެ. ‏﴿‏سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ * بَلِ السَّاعَةُ مَوْعِدُهُمْ وَالسَّاعَةُ أَدْهَى وَأَمَرُّ ‏﴾) (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘު: 2915) عَنْ عِكْرِمَة أَنَّ عُمَر قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ﴿ سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ ﴾ جَعَلْت أَقُول: أَيّ جَمْع يُهْزَم؟ فَلَمَّا كَانَ يَوْم بَدْر رَأَيْت النَّبِيّ صَلَّى اللَّه عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَثِب فِي الدِّرْع وَيَقُول: ﴿ سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ ﴾ (تفسير الطبري، تفسيرسورة القمر، أية: 45). (ޢިކްރިމާގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. ޢުމަރު رضي الله عنه ވިދާޅުވިއެވެ. ﴿ سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ ﴾ ބާވައިލެއްވުމުން ތިމަންކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވީމެވެ. ބަލިކުރައްވަނީ ކޮން ޖަމާޢަތެއް ހެއްޔެވެ؟ ދެން ބަދުރު ހަނގުރާމައިގެ ދުވަހު ރަސޫލުﷲ ﷺ ދަނގަޑު ދަހަނާ ތުރުކުރައްވައިގެން ހުންނަވައި ﴿ سَيُهْزَمُ الْجَمْعُ وَيُوَلُّونَ الدُّبُرَ ﴾ ކިޔަވައިވިދާޅުވި ތަން ތިމަންކަލޭގެފާނު ދެކެވަޑައިގަތީމެވެ.) (ތަފްސީރުއް ޠަބަރީ، ސޫރަތުލް ޤަމަރް، ޙަދީޘު: 25405)

އަދި ކިއެއްތަ! އެއުރެންނަށް (ޢަޛާބު ދެއްވުމަށް) ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ވަގުތަކީ، ޤިޔާމަތް ވުމުގެ ވަގުތެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ވުމުގެ ވަގުތު (އެއުރެންގެ މައްޗަށް) ދަތިކަން މާބޮޑެވެ. އަދި ހިތިކަންވެސް މާބޮޑުމެއެވެ. (46)

މިހާ ހިސާބުން އެބައިމީހުންގެ ޢުޤޫބާތް ނިމުނީއެއް ނޫނެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، ޤިޔާމަތް ދުވަހަކީ އެބައިމީހުންގެ ޢުޤޫބާތުގެ ވަގުތެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހުގެ އަޛާބު މާ ބޮޑުވެގެން ވެއެވެ. އަދި މާ ހިތިވެގެން ވެއެވެ. ދުނިޔޭގެ ޢަޛާބު އާޚިރަތުގެ ޢަޛާބާއި އަޅައިނުކިޔޭނެއެވެ. ފަހެ، އެދުވަހުގެ ޢަޛާބު ދެމިގެން ވެއެވެ. އަދި ހޫނު ގަދަވެގެން ވެއެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ކުށްވެރިންވަނީ، މަގުފުރެދުމެއްގައެވެ. އަދި އަނދައަނދާ ހުންނަ ނަރަކައިގެ އަލިފާނުގައެވެ. (47)

ހަމަކަށަވަރުން ފާފަވެރި އަބާއްޖަވެރިން ދުނިޔޭގައި ވަނީ ހަލާކާއި އަބާއްޖަވެރިކަމުގައެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި ވާނީ ނަރަކައިގައި އަނދައަނދައި ހުންނަ އަލިފާނުގައެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވި އެވެ. މާނައީ ގެއްލެނިވުމާއި މޮޔަކަމުގައެވެ. سُعُرٍ އަކީ މޮޔަކަމެވެ.

(އެއީ) އެއުރެންގެ މޫނުތައް ވަތަށްލައި، ނަރަކައިގެ ތެރޭގައި ދަމައި، ގެންދަވާދުވަހެވެ. (އަދި އެއުރެންނަށް އަންގަވާނެތެވެ.) ނަރަކައިގެ އަލިފާންގަނޑު ބީހުމުގެ ރަހަ ތިޔަބައިމީހުން ލިބިގަންނާށެވެ! (48)

އެބައިމީހުން ދެރަކޮށް ނިކަމެތިކޮށްލުމުގެ ގޮތުން ނަރަކައިގެ އަލިފާނުގައި އެބައިމީހުން މޫނު ވަތަށް ލައި ދަމައި ގެންދެވޭނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް އަންގަވާނެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ކާފިރުވެ ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅައިދިއުމުގެ ޖަޒާއެއްގެ ގޮތުގައި ނަރަކައިގެ ހޫނުގެ ރަހަ ލިބިގަންނާށެވެ. އަދި އޭގެ ބީހުން އިޙްސާސްކުރާށެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކޮންމެއެއްޗެއް ހައްދަވާފައިވަނީ، ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ވަކިމިންވަރަކަށެވެ. (49)

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކޮންމެ އެއްޗެއް ހައްދަވާފައިވަނީ ތަދްބީރުކުރައްވައި، މިންވަރު ކަނޑައެޅުއްވުމަށްފަހު، އެއާމެދު އިސްވެ ކަނޑައެޅުއްވި ގޮތަށެވެ. އެހެންކަމުން އެއްވެސް ކަމަކީ ކުއްލިއަކަށް ވާކަމެއް ނޫނެވެ. ކޮންމެ ކަމެއްވެސް ވަނީ ޙިކްމަތާ އެއްގޮތަށެވެ. عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ مُشْرِكُو قُرَيْشٍ يُخَاصِمُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْقَدَرِ فَنَزَلَتْ ‏﴿يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ* إِنَّا كُلَّ شَىْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ‏﴾ (صحيح مسلم، كتاب القدر، باب كلّ شيء بقدر) (އަބޫހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ޤުރައިޝު ވަންހައިގެ މުޝްރިކުން ޤަޟާޤަދަރާމެދު ރަސޫލުﷲ ﷺ އާއި ޖަދަލުކުރަން އައެވެ. ދެން މާތް ﷲ ‏﴿يَوْمَ يُسْحَبُونَ فِي النَّارِ عَلَى وُجُوهِهِمْ ذُوقُوا مَسَّ سَقَرَ* إِنَّا كُلَّ شَىْءٍ خَلَقْنَاهُ بِقَدَرٍ‏﴾ ބާވައިލެއްވިއެވެ. (ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘު: 2657) ދެން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ

އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަމުރުފުޅު އެއީ، އެއް އަމުރުފުޅެއް ކަމުގައިމެނުވީ ނުވެއެވެ. ލޮލުގެ އެސްފިޔަޖަހައިލުން ފަދައިންނެވެ. (50)

އެއްޗެއް އުފެއްދެވުމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަންކުރެއްވުން އޮންނަ ގޮތަކީ އެއް ކަލިމަ ވަޙީކުރެއްވުމުން ލޮލުގެ އެސްފިޔަ ޖަހާހާ ހިނދުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އެއެއްޗެއް އުފެދުމެވެ. ދެވަނަ ކަލިމައަކުން އެބަސްފުޅު ގަދަކުރުމުގެ ބޭނުމެއް ވެސް ނެތިއެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ، ތިޔަބައިމީހުންނާ އެއްފަދަވެގެންވާ މީހުން ހަލާކުކުރެއްވީމެވެ. ފަހެ، ހަނދުމަކުރާ މީހަކު ނުވޭހެއްޔެވެ؟ (51)

މާނައީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކާފަރު ފާފަވެރިންގެ ތެރެއިން ތިޔަބައިމީހުން ފަދަ މީހުން ނެތިކުރެއްވީމެވެ. ފަހެ ހަނދާންކޮށް ނަސޭހަތް ލިބިގަންނަ މީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟

އަދި އެއުރެންކުޅަ ކޮންމެކަމެއް، ފަތްފުށްތަކުގައިވެއެވެ. (52)

އިންސާނުން ކުޅަ ހުރިހާ ކަމެއް، ހެޔޮކަންތަކާއި ނުބައިކަންތައް، ވަނީ ބަލަހައްޓަވާ މަލާއިކަތުންގެ އަތްޕުޅުގައިވާ ފަތްތަކުގައި ލިޔެވިގެންނެވެ. އެބޭކަލުންގެ ދީވާންތަކުގައި ރައްކާކުރެވިގެންނެވެ.

އަދި ކުދިބޮޑު އެންމެހާ ކަންތައް (اللّوح المحفوظ ގައި) ލިޔުއްވާފައިވެއެވެ. (53)

އަދި ހުރިހާ ކަމެއް، ކުޑަޔަސް އަދި ބޮޑަސް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އައްލައުޙުލްމަޙްފޫޡުގައި ލިޔެވިގެން ވެއެވެ.

ހަމަކަށަވަރުން، ތަޤްވާވެރިންވަނީ، ސުވަރުގެތަކާއި، ބާވަތްބާވަތުގެ ކޯރުތަކުގެ ނިޢުމަތުގައެވެ. (54)

ހަމަކަށަވަރުން ތަޤްވާވެރި މުއުމިނުން ތިބޭހުށީ ފެހިކުލަ ގަދަ ބަގީޗާތަކާއި، ދެމޭ ފެންކޯރުތައް ހިމެނޭ ސުވަރުގޭގައި އެބައިމީހުންގެ ހިތް އެދޭ ހުރިހާ އެއްޗަކުން އުފާ ލިބިގަންނަ ޙާލުގައެވެ.

ހިތްހަމަޖެހޭ، އުފާވެރިކަމުގެ ދާނެއްގައެވެ. ކުޅަދުންވަންތަ، ރަސްވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައެވެ. (55)

ރަނގަޅު، ރުހޭ މަޤާމެއްގައި، އެބައިމީހުން އެދޭ ކޮންމެ ކަމެއް އެކަލާނގެ އިރާދަފުޅާ އެއްގޮތަށް ކޮށްދެއްވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަ މަތިވެރިވަންތަ ކީރިތިވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައެވެ. المليك މި ބަހަކީ المَلِك އަށްވުރެ މާނަ ފުން ބަހެކެވެ. އެއީ ހުރިހާ ފަރާތަކުން ވެރިކަން މިލްކުރުން ކަމުގައި ވާތީއެވެ. والله تعالى أعلم.