chapter

051

وَٱلذَّ‌ٰرِيَـٰتِ ذَرْوًا ﴿١﴾ ﴿ ١ ﴾

ތަރުޖަމާ

ގިނަގިނައިން ހިރަފުސް ބުރުއްސާ ވައިރޯޅިތަކާއި، (1)

ތަފްސީރު

މާތް ﷲ މިވަނީ ހަތަރު އެއްޗެއް ގަންދެއްވައި ހުވައި ވަޙީކުރައްވާފައެވެ. އެއީ ހިރަފުސް ބުރުވައި، ވެލި އެއްތަނުން އަނެއް ތަނަށް ގެންދާ ވަޔާއި، އިންސާނުންގެ ޙަޔާތް އެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ފެން އުފުލާ ފެންބަރުކައިފައިވާ ވިލާތަކާއި، އިންސާނުން އުފުލައިގެން ފަސޭހަކަމާއެކު ކަނޑުތަކުގައި ދުވާ އުޅަނދުތަކާއި، ރިޒުޤުތަކާއި، ވާރޭ އަޅުތަކުންގެ މެދުގައި ބައްސަވާ، އިންސާނުންގެ ކަންކަމާއި، ކައުނުގެ ކަންކަން ހިންގަވާ މަލާއިކަތުންނެވެ. އެ ތަކެތި ގަންދެއްވައި އެކަލާނގެ ހުވައި ވަޙީކުރެއްވީ އޭގައިވާ އެކަލާނގެ އުފެއްދެވުމުގެ ޢަޖާއިބުކަމާއި، އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންކަމުގެ ދަލީލުތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. ދެން ހުވައިގެ ޖަވާބު ބަޔާންކުރައްވަމުން އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

فَوَرَبِّ ٱلسَّمَآءِ وَٱلْأَرْضِ إِنَّهُۥ لَحَقٌّ مِّثْلَ مَآ أَنَّكُمْ تَنطِقُونَ ﴿٢٣﴾ ﴿ ٢٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފަހެ، އުޑާއި، ބިމުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ގަންދެއްވައި، ހުވާ ވަޙީކުރައްވަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން ބަސްމޮށޭ ފަދައިން، އެއީ ހަމަ ޙައްޤު ތެދުކަން ކަށަވަރެވެ. (23)

ތަފްސީރު

އުޑުތަކާއި ބިމުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ގަންދެއްވައި ވަޙީކުރައްވަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވަޢުދުކުރައްވާފައިވާ ރިޒުޤުދެއްވުމާއި، އަލުން ދިރުއްވުމާއި، ޙިސާބުބެއްލެވުމާއި، ޖަޒާދެއްވުމަކީ އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތި ވާނޭ ކަންކަމެވެ. ތިޔަބަމީހުން ވާހަކަދައްކައި އުޅޭ ފަދައިންނެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވާހަކަދެއްކުމާމެދު ޝައްކުނުކުރާ ފަދައިން ތިޔަބައިމީހުންގެ ރިޒުޤާމެދުވެސް ތިޔަބައިމީހުން ޝައްކުނުކުރާށެވެ. ރިޒުޤަކީ ވާހަކަދެއްކުން ފަދައިން އެއްވެސް ޙާލެއްގައި އިންސާނާއާ ވަކިނުވާނެ އެއްޗެކެވެ. عن الحسن البصري قال: بلغني أن رسول الله صَلَّى الله عَلَيْهِ وَسَلَّم قال: "قَاتَلَ اللهُ أَقْوَامًا أَقْسَمَ لَهُمْ رَبُّهُمْ بِنَفْسِهِ فَلَمْ يُصَدِّقُوهُ". (رواه ابن جرير الطبري مرسلا، 22/422) (އަލްޙަސަނު އަލްބަޞްރީ ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘުކުރެއްވިކަމަށް އަހުރެންނަށް ޚަބަރު ލިބިފައި ވެއެވެ. "އެބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށްޓަކައި އެކަލާނގެ ޒާތުފުޅު ގަންދެއްވައި ހުވައި ވަޙީކުރެއްވުމުންވެސް ތެދު ނުކުރި ބަޔަކަށް މާތް ﷲ ލަޢުނަތްލައްވާށިއެވެ." (މުރްސަލުކޮށް ރިވާކުރެއްވީ އައްޠަބަރީ، 22/422) ރިވާވެގެން ވެއެވެ. މީހަކު ﴿وَفِى ٱلسَّمَآءِ رِزْقُكُمْ ...... ﴾ އިންފެށިގެން ހުރި އާޔަތްތައް ކިޔަވާއަޑު އަޢުރާބީއަކަށް އިވުނު ހިނދު އޭނާ ސިހިގެންގޮސް ބުންޏެވެ. މާތް ﷲ ގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ. ޖައްބާރުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް ހުވައިވަޙީކުރައްވާ ވަރަށް، އެކަލާނގެ ކޯފާވެވޮޑިގަތީ ކޮން ބަޔަކު ކުރި ކަމަކުންހެއްޔެވެ؟ އެކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް އެންމެ ގަދަ ހުވައިން ހުވައި ވަޙީކުރައްވަނީ، އެބައިމީހުން އެކަލާނގެ ބަސްފުޅު ތެދުނުކުރީހެއްޔެވެ؟ (ތަފްސީރުލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތުއް ޛާރިޔާތި، އާޔަތް: 23) ދެން ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ ހިތްޕުޅު ހަމަޖެއްސެވުމުގެ ގޮތުން މާތް ﷲ ގެންނަވާފައި މިވަނީ އަލްޚަލީލު އިބްރާހީމް عليه السلام އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ މެހުމާނުންގެ ވާހަކައެވެ.

ނޯޓް

إِذْ دَخَلُوا۟ عَلَيْهِ فَقَالُوا۟ سَلَـٰمًا ۖ قَالَ سَلَـٰمٌ قَوْمٌ مُّنكَرُونَ ﴿٢٥﴾ ﴿ ٢٥ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެ މެހުމާނުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ގެންނެވިހިނދު، سلاماً މިހެން ވިދާޅުވެ ސަލާމްކުރެއްވޫއެވެ. ދެން އެކަލޭގެފާނު سلام މިހެން ވިދާޅުވެ ސަލާމް ރައްދުކުރެއްވިއެވެ. (އަދި ހިތްޕުޅަށް އަރައިވަޑައިގަތެވެ. މިއީ އަހުރެން) ނުދަންނަ ބަޔެކެވެ. (25)

ތަފްސީރު

އެބޭކަލުން އިބްރާހީމް عليه السلام ގެ އަރިހަށް ވެދެވަޑައިގެން އިސްލާމްދީނުގެ ސަލާމުން ސަލާމްކުރެއްވި ހިނދުގައެވެ. ދެން، އެކަލޭގެފާނު އެބޭކަލުންގެ ސަލާމަށް ރައްދު ދެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަމިއްލަފުޅު ނަފްސާ ސުވާލުކުރެއްވިއެވެ. މިއީ ބީރައްޓެހި ބައެކެވެ. އެބައިމީހުން މިއައީ ކީއްކުރަން ބާއެވެ؟ އެވާހަކަފުޅު އެކަލޭގެފާނު އެބޭކަލުންގެ އަރިހު ވިދާޅުނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ސުވާލުކުރެއްވީ އަމިއްލަފުޅު ނަފްސާއެވެ. އެހެނީ، މެހްމާނެއްގެ އިސްތިޤްބާލުގައި އެކަހަލަ ސުވާލެއް ފާޅުގައި ކުރެއްވުމަކީ އެކަލޭގެފާނުގެ މަތިވެރި ޚުލުޤުފުޅު ތަންދޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. މާތް ﷲ އެހެން ތަނެއްގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވާ ބަސްފުޅު ﴿نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً ۚ﴾ (އެބޭކަލުންނާމެދު އިންކާރުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެބޭކަލުންނާމެދު ހިތްޕުޅުގައި ބިރުވެރި ކަމެއް އުފެދުނެވެ.) މިކަމަށް ދަލީލުކުރެއެވެ. އިބްނުކަޘީރް ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް އެބޭކަލުން އެނގިވަޑައިނުގަތީ ނުހަނު ހައިބަތު ބޮޑު ރީތި ޒުވާން ފިރިހެނުންތަކެއްގެ ސިފައިގައި ތިއްބެވުމުންނެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުއް ޛާރިޔާތި، އާޔަތް: 25)

ނޯޓް

فَأَقْبَلَتِ ٱمْرَأَتُهُۥ فِى صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَقَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ ﴿٢٩﴾ ﴿ ٢٩ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފަހެ (އެ އުފާވެރި ޚަބަރު އައްސަވައި) އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ހަޅޭއްފުޅުލައްވަމުން ވަޑައިގަތެވެ. އަދި އެކަމަނާގެ މޫނުފުޅުގައި ތަޅުއްވަމުން ވިދާޅުވިއެވެ. (އަހުރެންނީ) ދަރިމައިނުވާ މުސްކުޅިއަކީމެވެ. (އަހުރެންނަށް ދަރިޔަކު ލިބޭނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟) (29)

ތަފްސީރު

އެ އުފާވެރި ޚަބަރުގެ އަޑު އިވިވަޑައިގަތުމުން، އެ ޚަބަރާ މެދު ޙައިރާންވެވަޑައިގެން، ހަޅޭއްފުޅުލަވަމުން އެކަލޭގެފާނު އަނބިކަނބަލުން ވަޑައިގަތެވެ. އަދި އެކަމަނާގެ ދެއަތްތިލަފުޅުން މޫނުފުޅުގައި ތަޅުއްވަމުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަމަނާއަކީ މުސްކުޅިފުޅު ބޭކަނބަލަކީމެވެ. އަނެއްކޮޅުން ތިމަންކަމަނާއަކީ ދަރިމައިނުވާ ބޭކަނބަލަކީމެވެ. ވީއިރު، މިހާރު ތިމަންކަމަނާއަށް ދަރިކަލަކު ލިބޭނީ ކިހިނަކުން ހެއްޔެވެ؟ އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. "އެކަމަނާ މޫނުފުޅުގައި ތެޅުއްވީ އަދާޔާއި ޚިލާފަށް ޙައިރާންވާފަދަ ވާހަކައެއް އިވުމުން ހަދައި އުޅޭ ފަދައިންނެވެ. އަދި އެކަމަނާ ތިމަންކަމަނާއަށް ދަރިކަލަކު ލިބޭނޭހޭ ސުވާލުކުރެއްވީ އެކަމަނާއަކީ ޙަޤީޤަތުގައި ދަރިމައިނުވާ ކަނބަލަކަށް ވާތީއެވެ." (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުއް ޛާރިޔާތި، އާޔަތް: 29)

ނޯޓް

فَمَا وَجَدْنَا فِيهَا غَيْرَ بَيْتٍ مِّنَ ٱلْمُسْلِمِينَ ﴿٣٦﴾ ﴿ ٣٦ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފަހެ، އެރަށުގައި މުސްލިމުންގެ އެންމެ ގެއެއްގެ އަހުލުވެރިން މެނުވީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެކެވޮޑިއެއް ނުގަންނަވަމެވެ. (36)

ތަފްސީރު

ފަހެ، އެރަށުގައި މުސްލިމުން ތިބި އެންމެ ގެއެއް މެނުވީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެކެވޮޑިނުގަންނަވަމެވެ. މިކަމުން ދަލީލުކޮށްދެނީ ފާފަވެރިން ގިނަކަމާއި ހެޔޮލަފާ މީހުން މަދުކަމެވެ. އެއީ މާތް ﷲ ގެ ނަބިއްޔާ ލޫޠު عليه السلام އާއި އެކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުބައިތުންނެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ކާފަރު އަނބިމީހާ ފިޔަވައެވެ. އެކަނބުލޭގެވީ ނެތިދިޔަ މީހުންނާ އެކުގައެވެ. ޢަޛާބުން ސަލާމަތްވީ ދިހަޔަކާއި ސަތާރައާ ދެމެދުގެ ޢަދަދެއްގެ މީހުންނެވެ. އެބައިމީހުންގެ ގާތްގަނޑަކަށް ހަސަތޭކަ އަވަށް އޮތެވެ. (މުޞައްނިފު މިހެން ވިދާޅުވި ނަމަވެސް، ތާރީޚު ފޮތްތަކުން ފެންނަ ގޮތުގައި ލޫޠު عليه السلام ގެ ޤައުމުގެ މީހުން ދިރިއުޅެފައި ވަނީ 10 އަށްވުރެ މަދު އަވަށުގައެވެ. =މުތަރްޖިމު=) އެބައިމީހުންގެ ގެތައް އެބައިމީހުންނާއެކު ބަންޑުން ޖެއްސެވީއެވެ. އަދި ފުލުފުލުގައި އަންނަ ވަޒަންތަކެއް ފަދައިން އެބައިމީހުން މައްޗަށް ހިލަ ފޮނުއްވިއެވެ. ފަހެ، މާތް ﷲ އެބައިމީހުންގެ ފަހު މީހާއަށް ދާންދެން ނެތިކުރެއްވިއެވެ.

ނޯޓް

وَٱلسَّمَآءَ بَنَيْنَـٰهَا بِأَيْي۟دٍ وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ ﴿٤٧﴾ ﴿ ٤٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުން އުޑު ހެއްދެވީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެއީ، ތަނަވަސްކުރެއްވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (47)

ތަފްސީރު

ތިމަންރަސްކަލާނގެ އުޑު ހައްދަވައި، އެހެއްދެވުން ބަދަހިކުރެއްވީ ބާރުވެރިކަމާއި، ކުޅަދުންވަންތަކަމާ އެކުގައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އުޑު ހެއްދެވުމާއި، މި ފުރިހަމަ ކައުނު ހެއްދެވުމުގައި ތަނަވަސްކުރައްވާހުށީމެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް عليه السلام ވިދާޅުވިއެވެ. "﴿بِأَيْدٍ﴾ ގެ މާނައަކީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން މަތިވެރި ބާރާއެކުގައެވެ." (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުއް ޛާރިޔާތި، އާޔަތް: 47) ބެލުމާއި، ވިސްނުމުގެ ނަޒަރުން ކައުނަށް ބަލައި ފިކުރުކޮށްބަލާށެވެ. މަތިވެރިވަންތަ ޚާލިޤުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ މަތިވެރިވަންތަކަން ތިބާއަށް ފެންނާނެއެވެ. ފަހެ، އަހަރެމެން ދިރުއުޅެމުން މިދާ ބިމަކީ މިތަނަވަސް ކައުނުގައި ވާ ޒައްރާއެއް ކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. އެއާއެކުވެސް އެތަނުގައި ކަނޑުތަކާއި، ކޯރުތަކާއި، ފަރުބަދަތައް ވެއެވެ. އިންސާނާއަށް ނިސްބަތްކުރާއިރު އެއީ ބޮޑު ތަނެކެވެ. އެހެނަސް ތަރިތަކާއި، މަނޑިކިލަނބުތަކަށް ނިސްބަތްކޮށް ބަލާއިރު އެއީ ކިރިޔާ ފާހަގަވާވަރުގެ ކުޑަ ތަނެކެވެ. ތިބާ ﴿وَإِنَّا لَمُوسِعُونَ﴾ މިއާޔަތް ކިޔަވާއިރު ކައުނުގެ ބިޔަކަމާއި، ތަނަވަސްކަމާއި، އެތަނުގައިވާ ޢަޖާއިބުތަކާއި، އާދަޔާޚިލާފު ކަންކަމާމެދު ފުންކޮށް ވިސްނައިބަލާށެވެ. މާތް ﷲ އަށް ތަސްބީޙަކިޔާ މީހުންނާއެކު ތިބާގެ ދުލާއި ހިތުން އެކަލާނގެއަށް ތަސްބީޙަ ކިއުމަށްޓަކައެވެ.

ނޯޓް

وَمَا خَلَقْتُ ٱلْجِنَّ وَٱلْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ﴿٥٦﴾ ﴿ ٥٦ ﴾

ތަރުޖަމާ

ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމަށް މެނުވީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޖިންނީންނާއި، އިންސީން ނަހައްދަވަމެވެ. (56)

ތަފްސީރު

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޚަލްޤުތަކުންގެ ތެރެއިން އިންސީންނާއި، ޖިންނީން އެބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ދެނެގަނެ، އެކަލާނގެއަށް އީމާންވެ، އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކޮށް، އެކަލާނގެ އިލާހުވަންތަމާއި، ރައްބުވަންތަކަމަށް އިޤްރާރުވުމަށް މެނުވީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން ނަހައްދަވަމެވެ. ފަހެ، މިތަނުގައި އަޅުކަމުގެ މުރާދަކީ މާތް ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުމާއި، އެކަލާނގެ ވޮޑިގެންވާކަމުގެ ދަލީލުތައް ދެނެގަތުމާއި، ހުރިހާ އަމުރަކާއި، ނަހީއެއްގައި އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންވުމެވެ. ﴿أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَـٰبَنِىٓ ءَادَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا۟ ٱلشَّيْطَـٰنَ ۖ إِنَّهُۥ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ * وَأَنِ ٱعْبُدُونِى ۚ هَـٰذَا صِرَٰطٌ مُّسْتَقِيمٌ﴾ (އޭ އާދަމުގެދަރިންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ޝައިޠާނާއަށް އަޅުކަން ނުކުރުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަމުރުނުކުރައްވަން ހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން، އޭނާޔަކީ ތިޔަބައިމީހުންނަށްހުރި، ފާޅުވެގެންވާ ޢަދާވާތްތެރިޔެކެވެ. * އަދި ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރާށެވެ! މިއީ ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގެވެ.) މުޖާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ. ﴿لِيَعْبُدُونِ﴾ ގެ މާނައީ ތިމަންރަސްކާލެ އެއްކައުވަންތަކޮށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެއީ އެބައިމީހުން ވެރިރަސްކަލާނގެކަން ދަނެ ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން ކިޔަމަންވާށެވެ. (ތަފްސީރުލް ބަޣަވީ، ސޫރަތުއް ޛާރިޔާތި، އާޔަތް: 56)

ނޯޓް