chapter

042

حمٓ ﴿١﴾ ﴿ ١ ﴾

ތަރުޖަމާ

ح م ع س ق މިއަކުރުތަކުގެ މުރާދު ދެނެވޮޑިގެންވަނީ ﷲ އެވެ. (1-2)

ތަފްސީރު

މިގޮތަށް ލިޔެވިފައިވިޔަސް، މި އަކުރުތައް ކިޔެނީ حاء ميم عين سين قاف މިފަދައިންނެވެ. މި ވަކި އަކުރުތައް އައިސްފައިވަނީ ޤުރްއާނަކީ މުޢުޖިޒާތެއްކަން ބަޔާންކުރެއްވުމަށެވެ. އަދި އެ ފޮތް އެކުލެވިގެންވަނީ އަލިފުބާގެ މިފަދަ އަކުރުތަކަކުން ކަމަށް ވުމާއެކުވެސް، އެ ފޮތް ވަނީ އެބައިމީހުން ނުކުޅައްދާފައިކަން ހާމަކުރެއްވުމަށެވެ.

ނޯޓް

تَكَادُ ٱلسَّمَـٰوَٰتُ يَتَفَطَّرْنَ مِن فَوْقِهِنَّ ۚ وَٱلْمَلَـٰٓئِكَةُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِمَن فِى ٱلْأَرْضِ ۗ أَلَآ إِنَّ ٱللَّـهَ هُوَ ٱلْغَفُورُ ٱلرَّحِيمُ ﴿٥﴾ ﴿ ٥ ﴾

ތަރުޖަމާ

(اللَّه ގެ ކީރިތިވަންތަކަމުން ނުވަތަ މުޝްރިކުންގެ ޝިރުކުކުރުމުގެ ބަހުގެ ބިރުވެރިކަމުން) އުޑުތައް އެތަކެތީގެމަތިން ފަޅަފަޅައިގެންދިއުމާ ގާތްވެއެވެ. އަދި މަލާއިކަތުން، އެއުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ޙަމްދާއެކު ތަސްބީޙަދަންނަވަތެވެ. އަދި ބިމުގައިވާ މީހުންނަށް ފާފަފުއްސެވުންއެދި، ދުޢާކުރައްވަތެވެ. ދަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ، ރަޙީމުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (5)

ތަފްސީރު

މިތަނުގައި މިވަނީ މާތް ﷲގެ މަތިވެރިވަންތަކަމާއި ކީރިތިވަންތަކަން ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ. މާނައީ މާތް ﷲ ގެ މަތިވެރިވަންތަކަމާއި ކީރިތިވަންތަކަމުން، އަދި މާތް ﷲ އީ އަޅުތަކުން ފިޔަވައި ފުދިވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއަށް ވާއިރު، އެކަލާނގެ އަނބިކަނބަލަކާއި، ދަރިކަލަކު ހިއްޕެވިކަމަށް ބުނެ މުޝްރިކުން އެކަލާނގެއަށް ނިސްބަތްކުރާ ވާހަކައިގެ ނުބައިކަން ބޮޑުކަމުން އުޑުތައް ފަޅަފަޅައިގެން ދިއުމާ ގާތްވެއެވެ. މަލާއިކަތުން މާތް ﷲ އަށް ތަސްބީޙަކިއުއްވުމާއި، ޙަމްދުކުރެއްވުމުގައި ދެމިތިއްބަވައެވެ. އަދި ބިމުގެ އަހުލުވެރިންގެ ފާފަތައް ފުއްސަވައިދެއްވުން އެދިވަޑައިގެން އެބޭކަލުން މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ދުޢާ ދަންނަވައެވެ. ދަންނާށެވެ! މާތް ﷲ އީ އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންގެ ފާފަ ފުއްސަވާ، އެބައިމީހުންނަށް އޯގާވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެހެނީ، އެބައިމީހުން ފާފަކުރިނަމަވެސް މާތް ﷲ އެބައިމީހުންނަށް ޢުޤޫބާތް ދެއްވުން އަވަސްނުކުރައްވައެވެ.

ނޯޓް

وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ قُرْءَانًا عَرَبِيًّا لِّتُنذِرَ أُمَّ ٱلْقُرَىٰ وَمَنْ حَوْلَهَا وَتُنذِرَ يَوْمَ ٱلْجَمْعِ لَا رَيْبَ فِيهِ ۚ فَرِيقٌ فِى ٱلْجَنَّةِ وَفَرِيقٌ فِى ٱلسَّعِيرِ ﴿٧﴾ ﴿ ٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ހަމައެފަދައިން ޢަރަބިބަހުންވާ ޤުރްއާނެއް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ވަޙީކުރެއްވީމެވެ. (އެއީ) މައިރަށުގެ (އެބަހީ: މައްކާގެ) އަހުލުވެރިންނާއި، އެތާނގެ ވަށައިގެންވާ މީހުންނަށް ކަލޭގެފާނު އިންޒާރުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި (ޚަލްޤުތަކުން) އެއްކުރައްވާ ދުވަހާމެދު އިންޒާރުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ. އެދުވަހާމެދަކު ޝައްކެއްނެތެވެ. (އެދުވަހުން) އެއްބަޔަކުވާހުށީ ސުވަރުގޭގައެވެ. އަދި އަނެއްބަޔަކު ވާހުށީ ނަރަކައިގައެވެ. (7)

ތަފްސީރު

މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ! ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން ވަޑައިގެންނެވި ބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ވަޙީ ބާވައިލެއްވި ފަދައިން، ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ތިމަން ﷲ ވަޙީ ބާވައިލެއްވީމެވެ. މުޢުޖިޒާތެއްކަމުގައިވާ ޤުރްއާނެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެފޮތް ބާވައިލެއްވީ އެބައިމީހުންގެ ބަސްކަމުގައިވާ ޢަރަބި ބަހުންނެވެ. އެދުވަސް އަންނާނޭ ކަމާމެދު އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތް ދުވަހާމެދު މައްކާއާއި އެރަށުގެ ވަށައިގެންވާ ރަށްތަކުގެ އަހުލުވެރިންނަށް، ކަލޭގެފާނު އިންޒާރުކުރެއްވުމަށެވެ. އެއީ އެންމެ ބޮޑު އެއްވުމުގެ ދުވަހެވެ. އެންމެހާ ޚަލްޤުތަކުން ޙިސާބުބައްލަވައި ޖަޒާދެއްވުމަށް އެއްވާ ދުވަހެވެ. އެބައިމީހުން ވާނީ ދެބަޔަކަށެވެ. އެއްބަޔަކު ނިޢުމަތުގެ ސުވަރުގޭގައެވެ. އަނެއް ބަޔަކު ނަރަކައިގައެވެ.

ނޯޓް

وَلَوْ شَآءَ ٱللَّـهُ لَجَعَلَهُمْ أُمَّةً وَٰحِدَةً وَلَـٰكِن يُدْخِلُ مَن يَشَآءُ فِى رَحْمَتِهِۦ ۚ وَٱلظَّـٰلِمُونَ مَا لَهُم مِّن وَلِىٍّۢ وَلَا نَصِيرٍ ﴿٨﴾ ﴿ ٨ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި اللَّه އިރާދަކުރެއްވިނަމަ، އެއުރެން އެއް އުއްމަތެއްކަމުގައި ލައްވައިފީހެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާމީހަކު، އެކަލާނގެ ރަޙްމަތުގެ ތެރެޔަށް ވައްދަވަތެވެ. އަދި އަނިޔާވެރިންނަށް (އެދުވަހުން) އެހީތެރިޔެއްވެސް، އަދި ނަޞްރުވެރިޔެއްވެސް ނުވެތެވެ. (8)

ތަފްސީރު

މާތް ﷲ އިރާދަކުރެއްވިނަމަ އެންމެހާ މީސްތަކުންނަށް މަޖުބޫރުކުރައްވައިގެން އެބައިމީހުންނީ ތެދުމަގު ލިބިގެންވާ މުއުމިނުން ކަމުގައި ލެއްވީހެވެ. އެހެނެއްކަމަކު އެއީ، ޙިސާބުބެއްލެވުން އޭގެ ނަތީޖާއަކަށް ވާގޮތަށް އިންސާނުންނަށް ބޭނުން ގޮތެއް އިޚްތިޔާރުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން ދެއްވުމަށް ނިންމަވާފައިވާ އިލާހީ ޙިކްމަތާއި ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ. އެކަލާނގެ ޙިކްމަތް ނިޔާކުރަނީ އީމާންކަން އިޚްތިޔާރުކުރުމުގެ މިނިވަންކަން އިންސާނާއަށް ދެއްވުމަށެވެ. ﴿فَمَن شَآءَ فَلْيُؤْمِن وَمَن شَآءَ فَلْيَكْفُرْ﴾ (ފަހެ، ބޭނުންމީހަކު އީމާންވާށެވެ! އަދި ބޭނުންމީހަކު ކާފިރުވާށެވެ!) ކާފަރުންނަށް މަދަދުދީ އެބައިމީހުންގެ ކިބައިން ޢަޛާބު ދުރުކޮށްދީގެން އެބައިމީހުންނަށް އެހީވާނޭ މީހަކު އެބައިމީހުންނަށް ނުވާނެއެވެ.

ނޯޓް

أَمِ ٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِهِۦٓ أَوْلِيَآءَ ۖ فَٱللَّـهُ هُوَ ٱلْوَلِىُّ وَهُوَ يُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ وَهُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٩﴾ ﴿ ٩ ﴾

ތަރުޖަމާ

ނުވަތަ އެއުރެން اللَّه ފިޔަވައި އެހީތެރިންތަކެއް ހޯދީހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، އެހީތެރިޔަކީ ހަމަ اللَّه އެވެ. އަދި އެކަލާނގެ، މަރުވެފައިވާ ތަކެތި ދިރުއްވަތެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ، ކޮންމެކަމެއްގެމައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (9)

ތަފްސީރު

މިއީ އިންކާރުގެ މާނައިގައި އައިސްފައިވާ ސުވާލެކެވެ. އެބައިމީހުންގެ ޢަމަލުތައް ޤަބޫލުނުކުރައްވައި އެބައިމީހުން ދެރަކޮށްލެއްވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. މާނައީ އަދިކިއެެއްތަ، މުޝްރިކުން ވަނީ ބުދުތަކަކީ ކަލާނގެތަކެއްކަމުގައި ހަދާފައެވެ. އެބައިމީހުން އެތަކެތީގެ ކިބައިން އެހީއަށް އެދި އެތަކެތީގެ ޝަފާޢަތަށް އެދެއެވެ. ފަހެ، ޙަޤީޤީ އެހީތެރިއަކީ އަދި އެކަލާނގެ މުއުމިން އަޅުންނަށް ނަޞްރުދެއްވާ ފަރާތަކީ މާތް ﷲ އެވެ. އަދި މަރުވެފައިވާ މީހުން ދިރުއްވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަ ކަލަކީ އެކަލާނގެއެވެ. އެބައިމީހުން ކަލާނގެތައް ކަމުގައި ދަޢުވާކުރާ ތަކެތި ދަންނާށެވެ. ފަހެ، އެތަކެއްޗަށް އެބައިމީހުންނަށް ފައިދާއެއް ކޮށްނުދެވޭނެއެވެ. އަދި ގެއްލުމެއް ވެސް ނުދެވޭނެއެވެ. ފަހެ، ޙިމާޔަތްދެއްވައި ނަޞްރުދެއްވުމަކީ އެންމެހާ ތަކެއްޗެއްގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ސިފަފުޅުތަކެވެ. ފައިދާ އެއް އަދި ގެއްލުމެއް ނުދެވޭ ބުދުތަކުގެ ސިފައެއް ނޫނެވެ.

ނޯޓް

فَاطِرُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ ۚ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَٰجًا وَمِنَ ٱلْأَنْعَـٰمِ أَزْوَٰجًا ۖ يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ ۚ لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ ۖ وَهُوَ ٱلسَّمِيعُ ٱلْبَصِيرُ ﴿١١﴾ ﴿ ١١ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެކަލާނގެއީ، އިސްވެދިޔަ މިސާލަކާނުލައި އުޑުތަކާއި، ބިންހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އަނބިން ލެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ނަޢަމް ސޫފީގެ ތެރެއިން ދެ ޖިންސުގެ ތަކެތި ލެއްވިއެވެ. އެކަލާނގެ އެގޮތުން ތިޔަބައިމީހުން ގިނަކުރައްވަތެވެ. އެކަލާނގެއާ އެއްފަދަ އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވެތެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ، މޮޅަށް އައްސަވާވޮޑިގެންވާ، މޮޅަށް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (11)

ތަފްސީރު

ކީރިތިވަންތަ މަތިވެރިވަންތަ ﷲ އީ އިސްވެދިޔަ މިސާލެއްނެތި އުޑުތަކާއި ބިން ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަޅުތަކުންގެ ހުރިހާ ކަމެއް ރާއްވަވައި ހިންގަވަނީ އެކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އަނބިން ލެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އެކަނބަލުންގެ ފަރާތުން ހަމަހިމޭންކަން ލިބިގަތުމަށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ފަރާތުން ދަރިފަސްކޮޅު ދެމިގެންދިއުމަށްޓަކައެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ބޭނުންތަކަށާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ފައިދާއަށްޓަކައި، ނަޢަމް ސޫފީގެ ވައްތަރުތަކުގެ ތެރެއިން ދެ ޖިންސުގެ ތަކެތި ލެއްވިއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ދަރިފަސްކޮޅު ދެމިގެން ދާގޮތް ހައްދަވައި، އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުން ގިނަކުރައްވައެވެ. މާތް ﷲ އަންހެނުންނާއި ފިރިހެނުން ނުލެއްވިނަމަ ދަރިންލިބި، ނަސްލު ދެމިގެން ނުދިޔައީހެވެ. ﴿لَيْسَ كَمِثْلِهِۦ شَىْءٌ﴾ އެކަލާނގެ ސިފަފުޅުތަކުގައިވިޔަސް، އަދި ކުރައްވާ ކަންކަމުގައި ވިޔަސް އެކަލާނގެއާ އެއްފަދަ، އެއް ވައްތަރު އަދި އެއް ގޮތް އެއްވެސް އެއްޗެއް ނުވެއެވެ. ފަހެ، އެކަލާނގެއީ އެއްކައުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެއީ އެއްވެސް އެއްޗަކަށް ބޭނުންވެވޮޑިގެންނުވާ، ހުރިހާ ތަކެއްޗެއް އެކަލާނގެއަށް ބޭނުންވެގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. كَمِثْلِهِ ގައި كاف ގެންނަވާފައި ވަނީ ނަފީކުރުން ގަދަކުރެއްވުމަށެވެ. މާނައީ އެކަލާނގެއީ އެކަލާނގެއާ އެއްވެސް ގޮތަކުން އެއްފަދަ އެއްޗެއް ނުވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. މާތް ﷲ އީ އަޅުތަކުންގެ ވާހަކަ މޮޅަށް އައްސަވައިވޮޑިގެންވާ، އެބައިމީހުންގެ ޙާލު މޮޅަށް ދެކެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.

ނޯޓް

۞ شَرَعَ لَكُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا وَصَّىٰ بِهِۦ نُوحًا وَٱلَّذِىٓ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ وَمَا وَصَّيْنَا بِهِۦٓ إِبْرَٰهِيمَ وَمُوسَىٰ وَعِيسَىٰٓ ۖ أَنْ أَقِيمُوا۟ ٱلدِّينَ وَلَا تَتَفَرَّقُوا۟ فِيهِ ۚ كَبُرَ عَلَى ٱلْمُشْرِكِينَ مَا تَدْعُوهُمْ إِلَيْهِ ۚ ٱللَّـهُ يَجْتَبِىٓ إِلَيْهِ مَن يَشَآءُ وَيَهْدِىٓ إِلَيْهِ مَن يُنِيبُ ﴿١٣﴾ ﴿ ١٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި، އެކަލާނގެ ޝަރުޢުކުރެއްވި ދީނަކީ، އެކަލާނގެ ނޫޙުގެފާނަށް ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވި ދީނެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ވަޙީކުރެއްވި ދީނެވެ. އަދި އިބްރާހީމުގެފާނަށާއި، މޫސާގެފާނަށާއި، ޢީސާގެފާނަށް ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވި ދީނެވެ. (އެ ވަޞިއްޔަތަކީ) ތިޔަބައިމީހުން ދީން ޤާއިމްކުރާށެވެ! އަދި އޭގައި ތިޔަބައިމީހުން ބައިބައިނުވާހުށިކަމެވެ! ތިޔަބައިމީހުން އެކަމަކަށް ތިޔަގޮވައިލާ ކަންތައް، މުޝްރިކުންގެ މައްޗަށް ބޮޑުކަމަކަށްވިއެވެ. اللَّه، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ އަޅަކު ޚިޔާރުކުރައްވަތެވެ. އަދި އެކަލާނގެއަށް ތައުބާވެ، ރުޖޫޢަވާމީހާއަށް ތެދުމަގު ދައްކަވަތެވެ. (13)

ތަފްސީރު

އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ރުހިވޮޑިގަތް ދީން އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ސާފުކޮށްދެއްވައި ބަޔާންކޮށްދެއްވައެވެ. އެއީ އެކަލާނގެ ޙަނީފީ މާތް ޝަރީޢަތް ކަމުގައިވާ އިސްލާމްދީނެވެ. އެ އިސްލާމްދީނަކީ ހުރިހާ ނަބީބޭކަލުންނަށް އެކަލާނގެ ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވި ދީނެވެ. އަދި އިބްރާހީމް عليه السلام އާއި، މޫސާ عليه السلام އާއި، ޢީސާ ބްނު މަރްޔަމް عليه السلام ފަދަ މަޝްހޫރު ހުރިހާ ނަބީބޭކަލުންނަށްވެސް ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވި ދީނެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވީ ޙައްޤުދީން މަތީގައި ސީދާވެ، އެދީނުގައި ހިފަހައްޓައިގެން، ޚިލާފުނުވެ، ދެބަސްނުވެ ތިބުމަށެވެ. އެއީ އިސްލާމްދީނެވެ. ﴿إِنَّ ٱلدِّينَ عِندَ ٱللَّـهِ ٱلْإِسْلَـٰمُ﴾ އަދި ޔަހޫދީންނާއި، ނަޞާރާއިން ދެބަސްވީ ފަދައިން ދީނުގެ ކަންކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ދެބަސްނުވާށެވެ. ދެބަސްވުމުގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުން ތެދުމަގުން އެއްކިބާވެ މަގުފުރެދުނީއެވެ. ފަހެ، އެކުވެރިކަމަކީ ރަޙްމަތެކެވެ. ވަކިވެގަތުމަކީ ޢަޛާބެކެވެ. އެއްކައުވަންތަ، ބާރުވެރިވަންތަ ރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރުމަށާއި، ބުދާއި، ހިލަތަކަށް އަޅުކަންކުރުން ދޫކޮށްލުމަށް ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ގޮވައިލެއްވުން މުޝްރިކުންގެ މައްޗަށް ބޮޑު ކަމަކަށް ވިއެވެ. މާތް ﷲ އެކަލާނގެ ދީނަށް، އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންގެ ތެރެއިން އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ މީހަކު އިޚްތިޔާރުކުރައްވައެވެ. އަދި އޭނާއަށް ސީދާވެގެންވާ މަގަށް މަގުދައްކަވައެވެ. އޭނާއީ، ބިރުވެތިވުމާއި، ތައުބާވުމާއެކު މާތް ﷲގެ ޙަޟްރަތަށް ރުޖޫޢަވާ މުއުމިން މީހާއެވެ. އެކަަލާނގެ ރަޙްމަތްވަންތަކަމާއި، ދީލަތިކަމުން އޭނާއަށް ތައުފީޤުދެއްވައި ކުއްތަންކުރައްވައެވެ.

ނޯޓް

وَمَا تَفَرَّقُوٓا۟ إِلَّا مِنۢ بَعْدِ مَا جَآءَهُمُ ٱلْعِلْمُ بَغْيًۢا بَيْنَهُمْ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةٌ سَبَقَتْ مِن رَّبِّكَ إِلَىٰٓ أَجَلٍ مُّسَمًّى لَّقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۚ وَإِنَّ ٱلَّذِينَ أُورِثُوا۟ ٱلْكِتَـٰبَ مِنۢ بَعْدِهِمْ لَفِى شَكٍّۢ مِّنْهُ مُرِيبٍ ﴿١٤﴾ ﴿ ١٤ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ބައިބައިވުމަކީ ނުބައިކަމެއްކަން، އެއުރެންނަށް އެނގުނުފަހުން މެނުވީ، އެއުރެން ބައިބައިވެ ޚިލާފެއް ނުވެއެވެ. އެއީ އެއުރެންގެ މެދުގައިވާ ދެކޮޅުވެރިކަމާއި، ޙަސަދަވެރިކަމުންނެވެ. އަދި ކަނޑައެޅިގެންވާ ވަގުތަކަށް ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން (ޢަޛާބުދެއްވުމުގެ) ބަސްފުޅެއް އިސްވެގޮސްފައިނުވާނަމަ، އެއުރެންގެ މެދުގައި ނިޔާކަނޑައެޅުއްވީސްކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންގެފަހުން، ފޮތްވާރުތަވީމީހުންވަނީ، އެފޮތާމެދު ވަސްވާސްތެރިކަމުން ފުރިގެންވާ ޝައްކެއްގައިކަން ކަށަވަރެވެ. (14)

ތަފްސީރު

އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. "އެއީ ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިންނެވެ." (ތަފްސީރުލް ބަޣަވީ، ސޫރަތުއް ޝޫރާ، އާޔަތް: 14) މާނައީ އެންމެ ފަހުގެ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ފޮނުއްވުމުން، ބަޔާންވެގެންވާ ޙައްޤު އައުމަށް ފަހުގައި މެނުވީ ތަފާތު ދީންތަކުގެ މީހުން ބައިބައި ނުވެއެވެ. ﴿بَغْيًۢا بَيْنَهُمْ﴾ އެބަހީ އަނިޔާވެރިވުމާއި، ޙައްދުފަހަނައަޅައިދިއުމާއި، ހަސަދަވެރިވުމާއި، ގޮތް ދޫނުކުރުމުގެ ގޮތުންނެވެ. ފަހެ، މުޝްރިކުން ބުނީ ނަބީކަން ދެއްވަން ތިމަންމެން ފިޔަވައި މުޙައްމަދު ﷺ ޚާއްޞަކުރެއްވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ޔަހޫދީންނާއި ނަޞަރާއިންނަށް އެކަލޭގެފާނަކީ ފަހު ޒަމާނުގެ ނަބިއްޔާކަން އެނގޭއިރުވެސް، ޙަސަދަވެރިވެ އެކަލޭފާނުގެ ރަސޫލުކަން ޤަބޫލުކުރަން ދެކޮޅުހެދިއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ޢަޛާބުދެއްވުން ޤިޔާމަތް ދުވަހާ ހަމައަށް ލަސްކުރެއްވުމަށް މާތް ﷲ ކުރައްވާފައިވާ ވަޢުދު ނުވާނަމަ، ޢަޛާބު އަވަސްކުރައްވައި، އެކަކުވެސް ބާކީ ނުކުރައްވައި ނެތިކޮށްލުމުގެ ޢަޛާބު ފޮނުއްވައި އެބައިމީހުން ނެތިކޮށްލެއްވީހެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެބައިމީހުންގެ ކުރިން އިސްވެދިޔަ ކާބަފައިންގެ ކިބައިން ދީން ވާރުތަވީ މީހުންގެ ތެރެއިން ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ ޒަމާނުގައި އުޅުނު މީހުން ވަނީ އެބައިމީހުންގެ ސަމާވީ ފޮތްތައް ކަމުގައިވާ ތައުރާތާއި އިންޖީލާމެދު ޝައްކެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އެބައިމީހުންގެ ދީނުގެ ކަންކަމާމެދު އެބައިމީހުންނަށް ޔަޤީންކަން ނެތީމައެވެ. އެބައިމީހުން ވާކަން ކަށަވަރީ ކާބަފައިންގެ ފަހަތުން ލޯމަރާލައިގެން ހިނގާ ބަޔަކު ކަމުގައެވެ. އެބައިމީހުންގެ ދީން އެބައިމީހުންނަށް ނޭނގެއެވެ. އަދި ރަސޫލާ ﷺ އަށް އެބައިމީހުން އީމާންނުވެއެވެ.

ނޯޓް

فَلِذَٰلِكَ فَٱدْعُ ۖ وَٱسْتَقِمْ كَمَآ أُمِرْتَ ۖ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَآءَهُمْ ۖ وَقُلْ ءَامَنتُ بِمَآ أَنزَلَ ٱللَّـهُ مِن كِتَـٰبٍ ۖ وَأُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ ۖ ٱللَّـهُ رَبُّنَا وَرَبُّكُمْ ۖ لَنَآ أَعْمَـٰلُنَا وَلَكُمْ أَعْمَـٰلُكُمْ ۖ لَا حُجَّةَ بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمُ ۖ ٱللَّـهُ يَجْمَعُ بَيْنَنَا ۖ وَإِلَيْهِ ٱلْمَصِيرُ ﴿١٥﴾ ﴿ ١٥ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެކަމަށްޓަކައި (ބައިބައިވުމުން ދުރުހެލިވެ، އެންމެން އެކަތިގަނޑަކަށްވުމަށް) ފަހެ، ކަލޭގެފާނު ގޮވައިލައްވާށެވެ! އަދި ކަލޭގެފާނަށް އަމުރުކުރެއްވި ފަދައިން ސީދާވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! އެއުރެންއެދޭ ބާޠިލު ގޮތްތަކަށް ކަލޭގެފާނު ތަބަޢަވެވަޑައިނުގަންނަވާށެވެ! އަދި ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! اللَّه ބާވައިލެއްވި ކޮންމެ ފޮތަކަށް އަހުރެން އީމާންވެއްޖައީމެވެ. އަދި އަހުރެންނަށް އަމުރުކުރައްވާފައިވަނީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ މެދުގައި ޢަދުލުވެރިގޮތުގައި ކަންތައްކުރުމަށެވެ. اللَّه އީ، އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެވެސް ވެރިރަސްކަލާނގެއެވެ. ތިމަންމެންނަށް ތިމަންމެންގެ ޢަމަލުތަކެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތިޔަބައިމީހުންގެ ޢަމަލުތަކެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނާ އަހުރެމެންނާދެމެދު ޖަދަލުކޮށް ޒުވާބުކުރުމެއްނެތެވެ. اللَّه، އަހުރެމެން އެންމެން (ޤިޔާމަތް ދުވަހުގައި) އެއްކުރައްވާނެތެވެ. އަދި އެނބުރިދިއުންވަނީ، އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. (15)

ތަފްސީރު

މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ! އަހުލުކިތާބީންގެ މެދުގައި އުފެދުނު އެ ބައިބައިވުމުގެ ސަބަބުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވީ އެބައިމީހުންނަށް ޙަނީފިއްޔަތުގެ މަތިވެރި ދީންކަމުގައިވާ ޙައްޤު ދީނަށް މަގުދެއްކެވުމަށެވެ. އެއީ ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން ވަޑައިގެންނެވި ހުރިހާ ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ވަޞިއްޔަތްކުރެއްވި ދީނެވެ. އެހެންކަމުން، މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ! ކަލޭގެފާނު މީސްތަކުންނަށް އެ ދީނަށް ގޮވައިލައްވާށެވެ. އަދި ސީދާ ގޮތުގެ މަތީގައި ހުންނަވާށެވެ. އެބަހީ އިސްލާމްދީނުގެ މަތީގައި ސީދާވެ ހުންނެވުމެވެ. އަދި އަހުލުކިތާބީންގެ އެދުންތަކަށް ކަލޭގެފާނު ތަބަޢަވެވަޑައިނުގަންނަވާށެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ. މާތް ﷲ ބާވައިލެއްވި ހުރިހާ ފޮތަކަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު އީމާންވެވަޑައިގަންނަވަމެވެ. އަދި ހުރިހާ ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު އީމާންވެވަޑައިގަންނަވަމެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އަންގަވާފައިވަނީ ތިޔަބައިމީހުންގެ މެދުގައި ޢަދުލުވެރިކަމާއެކު ޙުކުމްކުރެއްވުމަށެވެ. މާތް ﷲ އީ އަހަރެމެން އެންމެންގެ ޚާލިޤުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަހަރެމެން ކުޅަ ޢަމަލުތަކުގެ، ރަނގަޅު ވިޔަސް އަދި ނުބައި ވިޔަސް، ޖަޒާ ލިބޭނީ އަހަރެމެންނަށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ލިބޭނީ ތިޔަބައިމީހުން ކުޅަ ޢަމަލުތަކުގެ ޖަޒާއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ފާފަތަކަށް އަހަރެމެންނަށް ޢުޤޫބާތް ނުދެއްވާނެއެވެ. އަދި އަހަރެމެންގެ ފާފަތަކަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޢުޤޫބާތް ނުދެއްވާނެއެވެ. އަހަރުމެންނާ ތިޔަބައިމީހުންނާ ދެމެދު ބަހުސުކުރުމެއް ޖަދަލުކުރުމެއް ނެތެވެ. އެހެނީ، ޙައްޤު ވަނީ އަލިގަދަ އިރު ފަދައިން ފާޅުވެފައެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނާ ޖަދަލުކުރުމުން ތިމާގެ މޮޅުކަން ދެއްކުން ނޫން އެހެން ފައިދާއެއް ނުލިބޭނެއެވެ. ނިޔާކަނޑައެޅުއްވުމަށްޓައި ޤިޔާމަތް ދުވަހު މާތް ﷲ އަހަރެމެންނާއި، ތިޔަބައިމީހުން އެއްކުރައްވާނެއެވެ. މި އާޔަތުގެ މަޤްޞަދަކީ ޙައްޤު ފާޅުވެއްޖެކަމާއި، ގޮތް ދޫނުކޮށް ޙުއްޖަތް ދެއްކުމަކުން އަދި ޖަދަލުކުރުމަކުން ކުރާނެ ފައިދާއެއް ނެތްކަން ބަޔާންކުރެއްވުމެވެ.

ނޯޓް

يَسْتَعْجِلُ بِهَا ٱلَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِهَا ۖ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ مُشْفِقُونَ مِنْهَا وَيَعْلَمُونَ أَنَّهَا ٱلْحَقُّ ۗ أَلَآ إِنَّ ٱلَّذِينَ يُمَارُونَ فِى ٱلسَّاعَةِ لَفِى ضَلَـٰلٍۭ بَعِيدٍ ﴿١٨﴾ ﴿ ١٨ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެދުވަހަށް (އެބަހީ: ޤިޔާމަތް ދުވަހަށް) އީމާންނުވާމީހުން އެދުވަސް އަވަހަށް އައުމަށް އެދޭނެތެވެ. އަދި އީމާންވިމީހުން އެދުވަހަށް ބިރުވެތިވާނެތެވެ. އެދުވަހަކީ، ހަމަކަށަވަރުން، ޙައްޤު ގޮތުގައި އަންނާނޭ ދުވަހެއްކަން، އެއުރެން ދަނެތެވެ. ދަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ޤިޔާމަތް ދުވަހާމެދު ޖަދަލުކުރާމީހުންވަނީ، ދުރުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގައިކަން ކަށަވަރެވެ. (18)

ތަފްސީރު

ޤިޔާމަތް ދުވަސް ތެދުނުކުރާ މުޝްރިކުން އެދުވަސް އަވަސްކުރުން އެދެއެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން ފުރައްސާރައާއި، މަލާމާތުގެ ގޮތުން ބުނެއެވެ. އަހަރެމެންނަށް ޤިޔާމަތް ދުވަސް އަންނަނީ ކޮންއިރަކު ހެއްޔެވެ؟ އީމާންވީ މީހުން ތިބެނީ އެދުވަސް އައުމާމެދު ބޮޑު ބިރުވެރިކަމެއްގައެވެ. އެދުވަހަކީ ޝައްކެއް ނެތި އަންނާނޭ ދުވަހެއް ކަމުގައި އެބައިމީހުން ޤަބޫލުކުރާތީއެވެ. އެހެންކަމުން އެބައިމީހުން އެދުވަހަށް އިންކާރުނުކޮށް އެދުވަހަށް އީމާންވެއެވެ. ޤިޔާމަތް ދުވަހާއި، މަޙްޝަރު ކުރެއްވުމާމެދު ޝައްކުކުރާ މީހުން ދަންނާށެވެ. އެބައިމީހުން ވަނީ ޙައްޤާއި ވަރަށް ދުރު މަގުފުރެދުމެއްގެ ތެރޭގައެވެ. އެހެންކަމުން އެބައިމީހުން ޖަދަލުކޮށް ބަހުސް ކުރަނީ މާތް ﷲ ގެ ޢަދުލުވެރިކަމާއި، ޙިކްމަތްވަންތަކަން ޤަބޫލުނުކުރާތީއެވެ. ޖަޒާ ދެއްވާ ގޮވައްޗެއް އޮތުމަކީ ބުއްދިވެސް ހެކިވާ ކަމެކެވެ.

ނޯޓް

مَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ ٱلْءاخِرَةِ نَزِدْ لَهُۥ فِى حَرْثِهِۦ ۖ وَمَن كَانَ يُرِيدُ حَرْثَ ٱلدُّنْيَا نُؤْتِهِۦ مِنْهَا وَمَا لَهُۥ فِى ٱلْءاخِرَةِ مِن نَّصِيبٍ ﴿٢٠﴾ ﴿ ٢٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

އާޚިރަތުގެ ޘަވާބަށްއެދި މަސައްކަތްކުރާ މީހާއަށް އޭނާގެ ޘަވާބު، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިތުރުކުރައްވާ ހުށީމެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ މަންފާތަކަށް އެދޭމީހާއަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއިން ދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި އޭނާޔަށް (ޘަވާބުގެ) އެއްވެސް ނަޞީބެއްނެތެވެ. (20)

ތަފްސީރު

އޭނާގެ ޢަމަލުން އާޚިރަތުގެ ދަރުމަ އެދޭ މީހާއަށް އޭނާގެ ދަރުމަ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިތުރުކޮށްދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި އޭނާގެ ހެޔޮކަންތައް އިތުރުކޮށްދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި އޭނާގެ ޢަމަލުން ހަމައެކަނި ދުނިޔޭގެ އުފަލާއި، ނިޢުމަތް އެދޭ މީހާއަށް، އޭނާ އެދޭ މިންވަރުން ބައެއް ދުނިޔޭގެ އަވަސް ނިޢުމަތުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާއަށް ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ނިޢުމަތުގެތެރެއިން ދެއްވާހުށީމެވެ. އަދި އާޚިރަތުގައި އޭނާއަށް ދަރުމައާއި ނިޢުމަތުގެ އެއްވެސް މިންވަރެއް ނުލިބޭހުށްޓެވެ. حَرْث އަކީ ދަނޑުގޮވާމެވެ. މާތް ﷲ މިވަނީ ޢަމަލު ދަނޑުގޮވާމުގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރައްވާފައެވެ. ފަހެ، ދަނޑުވެރިޔާ އޮށް އިންދަނީ އެއިން ގޮވާން ލިބިގަތުމަށެވެ. ފަހެ، ހަމައެކަނި އޭނާގެ ދުނިޔެއަށްޓަކައި ދަނޑު ހެއްދި މީހާ ގެއްލެނިވެއްޖެއެވެ. އަދި އާޚިރަތަށްޓަކައި ދަނޑު ހެއްދި މީހާ ދިންނަވައި، ކާމިޔާބު ލިބިއްޖެއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭނާގެ އާޚިރަތުގެ މައްޗަށް ދުނިޔެއަށް އިސްކަން ދީފި މީހާ އަށް މާތް ﷲ ނަރަކަ މެނުވީ ނަޞީބުނުކުރައްވާނެއެވެ. އަދި ދުނިޔެއިން މާތް ﷲ އޭނާއަށް ކަނޑައެޅުއްވި މިންވަރެއް މެނުވީ އޭނާއަށް ނުލިބޭނެއެވެ." ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ އަންނަނިވި ޙަދީޘުގައި މިކަން ބަޔާންކުރައްވާފައި ވެއެވެ. عَنْ أُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: "بَشِّرْ هَذِهِ الْأُمَّةَ بِالسَّنَاءِ، وَالرِّفْعَةِ، وَالنَّصْرِ، وَالتَّمْكِينِ فِي الْأَرْضِ، فَمَنْ عَمِلَ مِنْهُمْ عَمَلَ الْآخِرَةِ لِلدُّنْيَا، لَمْ يَكُنْ لَهُ فِي الْآخِرَةِ نَصِيبٌ". (مسند أحمد، ج: 35، ص: 146) (އުބައްޔު ބްނު ކަޢުބު رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. މި އުއްމަތަށް މަތިވެރިކަމާއި، ނަޞްރާއި، ބިމުގައި ބާރުވެރިކަން ދެއްވާނެ ކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ދޭށެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ދުނިޔެއަށްޓަކައި އާޚިރަތުގެ ޢަމަލު ކުރި މީހަކަށް އާޚިރަތުގައި (ދަރުމައިން) އެއްވެސް މިންވަރެއް ނުލިބޭނެއެވެ.) (މުސްނަދު އަޙްމަދު، ޙަދީޘު: 21222)

ނޯޓް

أَمْ لَهُمْ شُرَكَـٰٓؤُا۟ شَرَعُوا۟ لَهُم مِّنَ ٱلدِّينِ مَا لَمْ يَأْذَنۢ بِهِ ٱللَّـهُ ۚ وَلَوْلَا كَلِمَةُ ٱلْفَصْلِ لَقُضِىَ بَيْنَهُمْ ۗ وَإِنَّ ٱلظَّـٰلِمِينَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿٢١﴾ ﴿ ٢١ ﴾

ތަރުޖަމާ

ނުވަތަ اللَّه، އިޒުނަދެއްވާފައިނުވާ ދީނެއް، އެއުރެންނަށް، ޝަރުޢުކޮށް ކަނޑައަޅައިދިން ޝަރީކުންތަކެއް އެއުރެންނަށް ވޭހެއްޔެވެ؟ ޖަޒާދެއްވުން ކަނޑައެޅިގެންވާ ދުވަހަށް ލަސްކުރެއްވުމުގެ ކަލިމަފުޅުނުވާނަމަ، އެއުރެންގެމެދުގައި ނިޔާ ކަނޑައެޅުއްވީސްކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އަނިޔާވެރިންނަށް ވޭންދެނިވި ޢަޛާބު ހުށްޓެވެ. (21)

ތަފްސީރު

މިއީ މުޝްރިކުންގެ ޢަމަލުތަކަށް ރުހިވޮޑިނުގަތުން ފާޅުކުރައްވައި އެބައިމީހުން ދެރަކޮށްލެއްވުމަށް ވަޙީކުރައްވާފައިވާ ބަސްފުޅެކެވެ. މާނައީ އެބައިމީހުންނަށް ޝިރުކާއި، އުރެދުން ޝަރުޢުކޮށް ކަނޑައަޅައިދިން ބުދުގެ ކަލާނގެތަކެއް ވަނީހެއްޔެވެ؟ އެކަން އެއީ ދީނެއްކަމުގައި ވަޙީކުރެއްވީ މަލާމާތުގެ ގޮތުންނެވެ. ދަރުމައާއި، ޢުޤޫބާތް ދެއްވުން ވާނީ ޤިޔާމަތް ދުވަހުގައި ކަމަށް މާތް ﷲ ގެ ނިޔާގައި ކަނޑައަޅުއްވާފައި ނެތްނަމަ އެބައިމީހުންނަށް ދުނިޔޭގައި ޢަޛާބު އަވަސްކުރެއްވީހެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަނިޔާވެރިންނަށް އާޚިރަތުގައި ވޭންދެނިވި ޢަޛާބު ހުށްޓެވެ.

ނޯޓް

تَرَى ٱلظَّـٰلِمِينَ مُشْفِقِينَ مِمَّا كَسَبُوا۟ وَهُوَ وَاقِعٌۢ بِهِمْ ۗ وَٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ فِى رَوْضَاتِ ٱلْجَنَّاتِ ۖ لَهُم مَّا يَشَآءُونَ عِندَ رَبِّهِمْ ۚ ذَٰلِكَ هُوَ ٱلْفَضْلُ ٱلْكَبِيرُ ﴿٢٢﴾ ﴿ ٢٢ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަނިޔާވެރިން، އެއުރެން ހޯދި ނުބައިކަންތަކަށް ލިބޭ ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވާތީ (އެދުވަހުން) ތިބާ ދެކޭނޫއެވެ. އެ ޢަޛާބު އައިސް އެއުރެންނަށް ޖެހޭހުށްޓެވެ. އަދި އީމާންވެ ޞާލިޙު ޢަމަލުތައް ކުޅަމީހުން ވާހުށީ، ސުވަރުގޭގެ ބަގީޗާތަކުގައެވެ. އެއުރެން އެދޭކަންތައް، އެއުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި، އެއުރެންނަށްވެއެވެ. ބޮޑުވެގެންވާ ފަޟްލުވަންތަކަމަކީ ހަމައެއީއެވެ. (22)

ތަފްސީރު

އެބައިމީހުން ދުނިޔޭގައި ކުރި ނުބައިކަން ބޮޑު ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުން ބިރުވެތިވާތީ ތިބާ ދެކޭނެއެވެ. އެބައިމީހުން ބިރުގަތަސް، ނުގަތަސް، އެ ޢަމަލުތަކަށް އެއްވެސް ޝައްކެއް ނެތި ޖަޒާ ލިބޭނެއެވެ. ހެޔޮ ޢަމަލުކުޅަ މުއުމިނުން ދަންނާށެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން ތިބޭހުށީ ސުވަރުގޭގެ ގަނދަކޯޅިއާއި، މާމެލާމެއްޔާއި، ގަސްތަކާއި، މޭވާ ބަގިޗާތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. އެބައިމީހުން އެދޭ ހުރިހާ އުފާތަކެއް އެބައިމީހުންނަށް ލިބޭހުށްޓެވެ. ކާބޯތަކެއްޗާއި، އަންނައުނާއި، އަރާމާއި، އުފަލުގެ ތެރެއިން އެބައިމީހުންގެ ހިތްއެދޭ ކޮންމެ އެއްޗެއްކެވެ. އެ ނިޢުމަތާއި ޖަޒާއަކީ ދުނިޔޭގެ އެއްވެސް ނިޢުމަތެއް އެއާ އެއްފަދަވެގެން ނުވާ އެންމެ ބޮޑު ކާމިޔާބީއެވެ.

ނޯޓް

ذَٰلِكَ ٱلَّذِى يُبَشِّرُ ٱللَّـهُ عِبَادَهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ وَعَمِلُوا۟ ٱلصَّـٰلِحَـٰتِ ۗ قُل لَّآ أَسْـَٔلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا إِلَّا ٱلْمَوَدَّةَ فِى ٱلْقُرْبَىٰ ۗ وَمَن يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَّزِدْ لَهُۥ فِيهَا حُسْنًا ۚ إِنَّ ٱللَّـهَ غَفُورٌ شَكُورٌ ﴿٢٣﴾ ﴿ ٢٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެއީ އީމާންވެ، ޞާލިޙު ޢަމަލުތައް ކުޅަ، އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް اللَّه އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރުދެއްވާ ކަންތަކެވެ. ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އެކަމުގެ މައްޗަށް (އެބަހީ: ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ރަސޫލުކަން އިއްވެވުމުގެ މައްޗަކަށް) ތިމަންކަލޭގެފާނު، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބަޔަކުން އެއްވެސް އުޖޫރަޔަކަށް އެދިވަޑައެއް ނުގަންނަވަމެވެ. ގާތްތިމާގެކަމުގެ ލޯބިމެނުވީއެވެ. އަދި ހެޔޮކަމެއްކުރާ މީހާއަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަމުގައި ހެޔޮކަން އިތުރުކޮށްދެއްވާހުށީމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، ގިނަގިނައިން ފާފަފުއްސަވާ، ގިނަގިނައިން ޝުކުރު ޤަބޫލުކުރައްވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (23)

ތަފްސީރު

މިއީ އީމާންކަމާއެކު ހެޔޮ ޢަމަލުކުޅަ ތަޤްވާވެރި މުއުމިން އަޅުންނަށް މާތް ﷲ ދެއްވާ އުފާވެރިކަމުގެ ޚަބަރެވެ. އެބައިމީހުން އަވަހަށް އެކަމުގެ އުފާވެރިކަން އިޙްސާސުކޮށް އެކަން ޙާޞިލުކުރުމަށް އިތުރަށް ޝައުޤުވެރިވުމަށެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ! ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ. ރަސޫލުކަން އިއްވަވައި، މާތް ﷲ ގެ މަގަށް ގޮވައިލުމަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބައިން އުޖޫރައަކަށް އަދި މުދަލަކަށް އެދިވަޑައިނުގަންނަވަމެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ގާތްތިމާގެކަމުގެ ގުޅުމަށް ރައްކާތެރިވުން ފިޔަވައެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ މެދުގައި އޮތް ގާތްތިމާގެކަމަށްޓަކައި ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ތިޔަބައިމީހުން ދުއްތުރާނުކުރާށެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. "إِلاَّ أَنْ تَصِلُوا قَرَابَةً بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ‏‏" (صحيح البخاري، كتاب المناقب، باب مناقب قريش) (ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންކަލޭގެފާނާ ތިޔަބައިމީހުންނާ ދެމެދު އޮތް ގާތްތިމާގެކަމުގެ ގުޅުން ދެމެހެއްޓުން ފިޔަވައެވެ.) (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘު: 3497) މީހުން ބުނެއުޅޭ ފަދައިންނެވެ. "އަހުރެން ތިބާއަށް އިޙްސާންތެރިވުމުގެ ބަދަލުގައި ތިބާ އަހުރެންނަށް ދުއްތުރާނުކުރުން ފިޔަވައި އެހެންކަމެއް އަހުރެން ތިބާގެ ކިބައިން ނޭދެމެވެ." އަދި ހެޔޮކަމެއް ކޮށްފި މީހާއަށް އޭނާގެ ހެޔޮކަމުގެ ބަދަލު ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެތައް ގުނައަކަށް، ދިހަގުނައަށް އަދި އެއަށްވުރެ އިތުރަށް، އިތުރުކޮށްދެއްވާހުށީމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲއީ ފާފަވެރިންގެ ފާފަ ގިނަގިނައިން ފުއްސަވައިދެއްވާ، ކިޔަމަންތެރިންނަށް ގިނަގިނައިން ޝުކުރުކުރައްވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.

ނޯޓް

أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰ عَلَى ٱللَّـهِ كَذِبًا ۖ فَإِن يَشَإِ ٱللَّـهُ يَخْتِمْ عَلَىٰ قَلْبِكَ ۗ وَيَمْحُ ٱللَّـهُ ٱلْبَـٰطِلَ وَيُحِقُّ ٱلْحَقَّ بِكَلِمَـٰتِهِۦٓ ۚ إِنَّهُۥ عَلِيمٌۢ بِذَاتِ ٱلصُّدُورِ ﴿٢٤﴾ ﴿ ٢٤ ﴾

ތަރުޖަމާ

ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނު اللَّه އާމެދު އިތުރުފުޅެއް ހެއްދެވީކަމަށް އެއުރެން ބުނަނީހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، اللَّه އިރާދަކުރައްވާނަމަ، ކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުގައި ސިއްކަގައްސަވައިފީހެވެ. އަދި اللَّه، ބާޠިލު ފުއްސަވައި، އެކަލާނގެ ކަލިމަފުޅުތަކުން ޙައްޤު ސާބިތުކުރައްވަތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލާނގެއީ، ހިތްތަކުގައި ވާހާކަންތައް މޮޅަށްދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (24)

ތަފްސީރު

މުޙައްމަދު ﷺ މާތް ﷲ އާ މެދު އިތުރުފުޅު ހައްދަވައި، ޤުރްއާން އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަފުޅަށް ހެއްދެވީއޭ މުޝްރިކުން ބުނަނީ ހެއްޔެވެ؟ ކަން އޮތީ އެބަމީހުން އެބުނާ ގޮތަށްނަމަ، މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ސިއްކަޖައްސަވައި، ޤުރްއާން ކަލޭގެފާނުގެ ހަނދާނުން ފޮހެލެއްވީމުހެވެ. އަދި އެފޮތް ކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުން ނެންގެވީމުހެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ކަލޭގެފާނު މާތް ﷲ އާމެދު ހައްދަވައިގެން ވާހަކަފުޅު ނުދައްކަވައެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ބާރުދެއްވައި، ސީދާމަގުގައި ކަލޭގެފާނު ބެހެއްޓެވީ އެހެންވެގެންނެވެ. މިއާޔަތުގައި މިވަނީ މުޝްރިކުން ކުރާ ދަޢުވާ ދޮގުކުރައްވާފައެވެ. އަދި މާތް ﷲ އާ މެދު ހަދައިގެން ދޮގު ވާހަކަ ދެއްކި މީހަކަށް ދެއްވާފައިވާ ގަދަފަދަ އިންޒާރަކާއި ވަޢީދެކެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަލާނގެއީ ހިތްތަކުގައިވާ ތަކެތި ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެ މޮޔައިން ބުނާ ފަދައިން މާތް ﷲ އާ މެދު އިތުރުފުޅު ހައްދަވަން ކަލޭގެފާނު ހިތްޕުޅަށް އެރިޔަސް އެކަލާނގެ ކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުގައި ސިއްކަޖައްސަވައި، ކަލޭގެފާނުގެ ފުރާނަފުޅު ހިއްޕެވީހެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީބަސްފުޅުގައިވާ ފަދައިންނެވެ. ﴿وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَيْنَا بَعْضَ ٱلْأَقَاوِيلِ * لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِٱلْيَمِينِ * ثُمَّ لَقَطَعْنَا مِنْهُ ٱلْوَتِينَ﴾ (އަދި އެކަލޭގެފާނު ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ނިސްބަތްކޮށް ހަދައިގެން ބައެއް ވާހަކަ ދައްކަވައިފިނަމަ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބާރުވެރިކަމުން އެކަލޭގެފާނު (ކިބައިން އިންތިޤާމު) ހިއްޕެވީމުހެވެ. * ދެން ތިމަންރަސްކަލާނގެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުގެ ނާރު ކަނޑުއްވައިފީމުހެވެ.) އެބަހީ އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅުގެ ނާރު ބުރިކުރެއްވީމުހެވެ. އޭރުން އެކަލޭގެފާނު އަވާހަރަވީހެވެ. މިބަސްފުޅުން މިވަނީ މާތް ﷲ އެކަލާނގެ ފޮތް ރައްކާތެރިކުރައްވާނެކަމާއި، ހަދައިގެން ދޮގު ވާހަކަ ދައްކާ މީހުންގެ ކިބައިން އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ރައްކާތެރިކުރައްވާނެ ކަމުގެ އިތުރު ޔަޤީންކަން ދެއްވާފައެވެ.

ނޯޓް

۞ وَلَوْ بَسَطَ ٱللَّـهُ ٱلرِّزْقَ لِعِبَادِهِۦ لَبَغَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَـٰكِن يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَّا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ بِعِبَادِهِۦ خَبِيرٌۢ بَصِيرٌ ﴿٢٧﴾ ﴿ ٢٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

اللَّه، އެކަލާނގެ (އެންމެހައި) އަޅުންނަށް ރިޒުޤު ތަނަވަސްކޮށްދެއްވައިފިނަމަ، ބިމުގައި އެއުރެން ބޮޑާވެ، އަނިޔާވެރިވެގެންފީހެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، އެކަލާނގެ ރިޒުޤު ބާވައިލައްވަނީ، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ގޮތަކަށް ވަކިމިންވަރަކަށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލާނގެއީ، އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންގެ ޚަބަރުތައް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، މޮޅަށް ބައްލަވާވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (27)

ތަފްސީރު

އެންމެހާ އަޅުތަކުންނަށް މާތް ﷲ ރިޒުޤު ތަނަވަސްކުރައްވައިފިނަމަ، އެބައިމީހުން ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅައިގޮސް އަނިޔާވެރިވެގެންފީހެވެ. އަދި އުރެދުންތަކަށާއި، ފާފަތަކަށް އަރައިގަނެ ބިންމަތީގައި ފަސާދަކުރީހެވެ. އެހެނީ، މުއްސަނދިކަމަކީ ހައްދުފަހަނައަޅައި ދިއުމަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. ﴿كَلَّآ إِنَّ ٱلْإِنسَـٰنَ لَيَطْغَىٰٓ * أَن رَّءَاهُ ٱسْتَغْنَىٰٓ﴾ (ހަމަހިލާ އެހެންނަކުން ނުވާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އިންސާނާ އަނިޔާވެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނަޅައިދާކަން ކަށަވަރެވެ. * އޭނާ އަމިއްލަޔަށް ފުދިގެންފިކަމަށް އޭނާޔަށް ފެނުމުންނެވެ.) އެންމެ ރަނގަޅު އާމްދަނީއަކީ ތިބާ ހެއްލުމާއި، ހައްދުފަހަނައަޅައިދިއުމުގެ ސަބަބަކަށް ނުވާ އާމްދަނީއެވެ. ﴿وَلَـٰكِن يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَّا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ بِعِبَادِهِۦ خَبِيرٌۢ بَصِيرٌ﴾ އެހެނެއްކަމަކު އެކަލާނގެއީ ޙިކްމަތްވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. ރިޒުޤު ބާވައިލައްވަނީ އެކަލާނގެ އިލާހީ ޙިކްމަތްތެރިކަން ނިޔާކުރާ ގޮތަކަށެވެ. އަޅުތަކުންގެ ޙާލާއި، އެބައިމީހުން ހެޔޮގޮތުގައި ތިބޭނެ މިންވަރާއި، ހައްދުފަހަނައަޅައިދާނެ މިންވަރު އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގަންނަވާތީއެވެ. ޤުދްސީ ޙަދީޘުގައި ވެއެވެ. عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، عَنْ جِبْرِيلَ، عَنِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى، قَالَ: "يَقُولُ اللَّهُ.: ......... وَإِنَّ مِنَ عِبَادِي مَنْ لا يُصْلِحُهُ إِلا الْغِنَى، وَلَوْ أَفْقَرْتُهُ لأَفْسَدَهُ ذَلِكَ، وَإِنَّ مِنْ عِبَادِي مَنْ لا يُصلِحُهُ إِلا الْفَقْرُ، وَلَوْ أَغْنَيْتُهُ لأَفْسَدَهُ ذَلِكَ.........." (شرح السنة للبغوي، حديث: 1249) (މަތިވެރިވަންތަ ﷲގެ ޙަޟްރަތުން، ޖިބްރީލު عليه السلام ގެ އަރިހުން، ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަރިހުން، އަނަސު ބްނު މާލިކު رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. ........ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުންގެ ތެރޭގައި މުއްސަނދިވުމުން ނޫނީ ހެޔޮގޮތުގައި ނުތިބޭނެ މީހުން ވެއެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން ފަޤީރުކުރައްވައިފިނަމަ، އެބައިމީހުންގެ ދީން ފަސާދަވެއްޖައީހެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުންގެ ތެރޭގައި ފަޤީރުވުމުން ނޫނީ ހެޔޮ ގޮތުގައި ނުތިބޭނެ މީހުން ވެއެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން މުއްސަނދިކުރައްވައިފިނަމަ، އެބައިމީހުންގެ ދީން ފަސާދަވެއްޖައީހެވެ.........) (ޝަރްޙުއް ސުންނާ، އަލްބަޣަވީ، ޙަދީޘު: 1249)

ނޯޓް

وَهُوَ ٱلَّذِى يُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ مِنۢ بَعْدِ مَا قَنَطُوا۟ وَيَنشُرُ رَحْمَتَهُۥ ۚ وَهُوَ ٱلْوَلِىُّ ٱلْحَمِيدُ ﴿٢٨﴾ ﴿ ٢٨ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެކަލާނގެއީ، އެއުރެންގެ އުންމީދު ކެނޑުމަށްފަހު، ވާރޭވެއްސަވައި، އެކަލާނގެ ރަޙްމަތް ފަތުރުއްވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ، ގިނަގިނައިން ޙަމްދުލިބިވޮޑިގެންވާ، އެހީތެރިވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (28)

ތަފްސީރު

އިންސާނުން އުރެދުން ގިނަވުމާއެކުވެސް، މީސްތަކުން ވާރޭ ވެހުމާމެދު އުއްމީދު ކަނޑައިލުމަށް ފަހު އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ވާރޭ ވެއްސަވަނީ އެކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް ރަޙްމަތްވަންތަވެވޮޑިގަންނަވާތީއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ބަރަކާތާއި ރަޙްމަތް ފަތުރުއްވައެވެ. އެކަލާނގެއީ އަޅުތަކުންގެ ރިޒުޤުގެ ހުރިހާ ކަމެއް ބަލަހައްޓަވާ، އެކަލާނގެ ދެއްވާފައިވާ ނިޢުމަތަށް ހުރިހާ ދުލަކުން ޙަމްދުކުރާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. މާތް ﷲ ވާރޭގެ ބަދަލުގައި ވަޙީކުރައްވާފައިވާ ބަސްފުޅު ﴿يُنَزِّلُ ٱلْغَيْثَ﴾ އާމެދު ފިކުރުކޮށްލަމާ ހިނގާށެވެ. އެހެނީ، އެބަސްފުޅުން ދައްޗާއި ހިތާމައަށް ފަހު އެކަމުން ސަލާމަތްކޮށް މިންޖުކޮށްދިނުމުގެ މާނަ ދޭހަވެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ވަޙީބަސްފުޅު ﴿وَيَنشُرُ رَحْمَتَهُ﴾ ގައި ވަނީ ތެތްކަމާއި، ފެހިކަމާއި، އުފާވެރިކަމުގެ އިޙްސާސްކޮށްދޭ ޢިބާރާތެކެވެ. ވަކީން ޚާއްޞަކޮށް ހަނަފަސްކޮށް އޮތް ބިންގަނޑު ގަދަ ފެހިކުލައިން ޒީނަތްތެރިވެ، މާތައް ފޮޅި، ގަސްގަހުގައި މޭވާތައް ނުކުންނަން ފެށުމަށް ފަހުއެވެ. މިހުރިހާ ކަންކަމަކީވެސް އެކަލާނގެ ރަޙްމަތުގެ އަސަރެވެ. ޤުރްއާނުގެ ޢިބާރާތްކުރުމުގެ މޮޅުކަމާއި ބަޔާންކުރުމުގެ ފުރިހަމަކަމާއެވެ.

ނޯޓް

وَمِنْ ءَايَـٰتِهِۦ خَلْقُ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضِ وَمَا بَثَّ فِيهِمَا مِن دَآبَّةٍ ۚ وَهُوَ عَلَىٰ جَمْعِهِمْ إِذَا يَشَآءُ قَدِيرٌ ﴿٢٩﴾ ﴿ ٢٩ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި އުޑުތަކާއި، ބިމާއި، އެ ދެތާނގައި ފަތުރުއްވާފައިވާ ދިރޭތަކެތި ހެއްދެވުމީ، އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ހެކިތަކުގެ ތެރެއިންވާ ކަމެކެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާހިނދު، އެތަކެތި އެއްކުރެއްވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (29)

ތަފްސީރު

އަދި މާތް ﷲ ވޮޑިގެންވާކަމާއި، އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކަމަށް ދަލީލުކުރާ، އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ހެކިތަކާއި، އެކަލާނގެ ޙިކްމަތްވަންތަކަމުގެ ޢަޖާއިބުތަކުގެ ތެރޭގައި މި ފުރިހަމަ ސިފައިގައި އުޑުތަކާއި، ބިންތައް ހެއްދެވުމާއި، އެތަންތަނުގައި ފަތުރުއްވަވާފައިވާ އިންސީންނާއި، ޖިންނީންނާއި، މަލާއިކަތުންނާއި، ތަފާތު ކުލަތަކާއި، ސިފަތަކާއި، ޖިންސުގެ އެންމެހާ ޙައިވާނުން ފަދަ މަޚްލޫޤާތުތައް ހިމެނެއެވެ. އަދި މާތް ﷲ އީ އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ކޮންމެ ވަގުތެއްގައި ޙިސާބުބައްލަވައި ޖަޒާދެއްވުމަށް ޚަލްޤުތަކުން އެއްކުރެއްވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. މިއާޔަތުގައި މިވަނީ ފެންނަން މިއޮތް ކައުނުގައިވާ ޚަލްޤުކުރެއްވުމުގެ ފުރިހަމަކަމާއި، ޢަޖާއިބުތަކުގެ ވާހަކަ ގެންނަވާފައެވެ. އެއީ އުޑުތަކާއި، އެތަނުގައިވާ އަލިގަދަ ތަރިތަކާއި، ބިމާއި، އެތަނުގައިވާ ކަނޑުތަކާއި، ކޯރުތަކާއި، ބިންމަތީގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައްޔާއި، ބިމުގެ އަޑީގައްޔާއި، ކަނޑުތަކުގެ އަޑީގައްޔާއި، ފަރުބަދަތަކާއި، ވާދީތަކުގެ މެދުގައި ފެތުރިފައިވާ ދިރުންތަކާއި، އެތަނުގައިވާ ވަލު ޖަނަވާރުތަކާއި، ދޫނިތަކާއި، މިނިކާ ޖަނަވާރުތަކާއި، ބިންމަތީގައި ފިރުކޭ ތަކެތި ފަދަ ގުނައި ޢަދަދު ނުކުރެވޭހާ ޖަނަވާރުތަކުގައިވާ ޢަޖާއިބުތަކެވެ. ޢަޖާއިބުވާހާ ވައްތަރުގެ މަޚްލޫޤާތުތަކާއެކު މިކައުނު ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ.

ނޯޓް

أَوْ يُوبِقْهُنَّ بِمَا كَسَبُوا۟ وَيَعْفُ عَن كَثِيرٍ ﴿٣٤﴾ ﴿ ٣٤ ﴾

ތަރުޖަމާ

ނުވަތަ އެއުރެން ހޯދި ނުބައިކަންތަކުގެ ސަބަބުން އެ އުޅަނދުތައް ހަލާކުކުރައްވައިފީހެވެ. އަދި (އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާނަމަ، އެއުރެންގެ) ގިނަ ފާފަ ޢަފޫކުރައްވައިފީހެވެ. (34)

ތަފްސީރު

ނުވަތަ އެބައިމީހުން ކުރި ބޮޑެތި ފާފަތަކުގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ގަދަ ވައި ފޮނުއްވައި އެ އުޅަނދުތައް ޣަރަޤުކުރައްވައި، އޭގައި ވާހާ ބަޔަކާއެކު ނެތިކުރެއްވީހެވެ. މާތް ﷲ ގިނަ ފާފަތައް ފުއްސަވައިދެއްވައެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް ކުރެވޭ ހުރިހާ ފާފައަށް އެބައިމީހުންނަށް ޢުޤޫބާތް ނުދެއްވައެވެ. އެއީ، އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް އޯގާވަންތަވެވޮޑިގެން އެބައިމީހުންނަށް ރަޙްމަތްލައްވާތީއެވެ. އުޅަނދުތައް ދުވާގޮތް ހެއްދެވުމުގައި ވައިގެ ވާހަކަ ގެންނަވާފައިވަނީ ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވި ދުވަސްވަރު ބިޔަ ނާފަހަރު ދުއްވަނީ ވައިންކަމުގައި ވާތީއެވެ. އެހެންކަމުން، އެދުވަސްވަރުގެ ޢަރަބިންނަށް އެނގޭ ބަހުން އެބައިމީހުންނާ މުޚާޠަބުކުރެއްވީއެވެ. މިއަދު އަހަރެމެންގެ ޒަމާނުގައި އުޅަނދުފަހަރު ވައިން ނުވަތަ ޕެޓްރޯލުން ނުވަތަ އާވިން ދުވިޔަސް، އެކަންވާނީ ހަމަ މާތް ﷲ ގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ހެތްކެއް ކަމުގައެވެ. އެހެނީ، މާތް ﷲ ކަނޑުގައި ލައްވާފައިވާ ޚާއްޞިއްޔަތާއި، އޭގެ ޑެންސިޓީއާއި، ފުންމިނާއި، އުޅަނދުތަކުގައި ލައްވާ ޚާއްޞިއްޔަތުގެ ސަބަބުން އެ ބިޔަ އުޅަނދުފަހަރު ފެނުގެ މަތީގައި ދަތުރުކުރުން ހިމެނޭނީ މާތް ﷲ ގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ހެކިތަކުގެ ތެރޭގައެވެ. މާތް ﷲގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ! އެކަލާނގެ ޙިކުމަތްވަންތަކަން ހާދަހާ ފުރިހަމައެވެ.

ނޯޓް

وَٱلَّذِينَ يَجْتَنِبُونَ كَبَـٰٓئِرَ ٱلْإِثْمِ وَٱلْفَوَٰحِشَ وَإِذَا مَا غَضِبُوا۟ هُمْ يَغْفِرُونَ ﴿٣٧﴾ ﴿ ٣٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި އެއުރެންނީ ބޮޑެތިފާފަތަކާއި، ފާޙިޝްކަންތައްތަކުން ދުރުހެލިވެ ތިބޭމީހުންނެވެ. އަދި އެއުރެންނީ ރުޅިއަތުވެއްޖެހިނދެއްގައި މާފުކުރާ ބަޔެކެވެ. (37)

ތަފްސީރު

އަދި އެބައިމީހުންނީ ޝިރުކުކުރުމާއި، މީހުން މެރުމާއި، މައިންބަފައިންނަށް ނުކިޔަމަންތެރިވުން ފަދަ ބޮޑެތި ފާފަތަކާ ދުރުހެލި ވާ މީހުންނެވެ. ﴿وَٱلْفَوَٰحِشَ﴾ އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. އެއީ ޒިނޭކުރުމެވެ. މާތް ﷲ މިފަދައިން ވަޙީކުރައްވާފައި ވާތީއެވެ. ﴿وَلَا تَقْرَبُوا۟ ٱلزِّنَىٰٓ ۖ إِنَّهُۥ كَانَ فَـٰحِشَةً وَسَآءَ سَبِيلًا﴾ (އަދި ތިޔަބައިމީހުން ޒިނޭއާ ގާތްނުވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އެއީ ހުތުރުކަން ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައެއް ކަމުގައިވިއެވެ. އަދި މަގެއްގެ ގޮތުން އެކަންތައް ހާދަހާ ނުބައިވެގެންވެއެވެ.) އެބަހީ ނުބައިވެގެންވާ މަގެކެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ރުޅި އަންނަ ހިނދު އެބައިމީހުންނާމެދު ނުބައިކޮށް ކަންކުރި މީހުންނަށް މާފުކުރެއެވެ. ރުޅި އަންނަ ހިނދު މާފުކުރުމަކީ، އެކަމުން މީހާގެ މުރުއްވަތްތެރިކަމަށް އުނިކަން ނާންނަނަމަ، މަކާރިމުލް އަޚްލާޤުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.

ނޯޓް

وَجَزَٰٓؤُا۟ سَيِّئَةٍ سَيِّئَةٌ مِّثْلُهَا ۖ فَمَنْ عَفَا وَأَصْلَحَ فَأَجْرُهُۥ عَلَى ٱللَّـهِ ۚ إِنَّهُۥ لَا يُحِبُّ ٱلظَّـٰلِمِينَ ﴿٤٠﴾ ﴿ ٤٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

ނުބައިކަމެއްގެ ޖަޒާއަކީ އެއާއެއްފަދަ ނުބައިކަމެކެވެ. ފަހެ (ނުބައިކަމެއް ކޮށްފިމީހާއަށް) ޢަފޫކޮށް، ޞުލްޙަވެރިވެގަތްމީހާގެ ޘަވާބު ވަނީ، اللَّه ގެ ޙަޟްރަތުގައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލާނގެ، އަނިޔާވެރިންދެކެ ލޯބިވެވޮޑިގެނެއް ނުވެތެވެ. (40)

ތަފްސީރު

އަނިޔާވެރިވުމުގެ ބަދަލަކީ އެ އަނިޔާވެރިކަމާ އެއްފަދަ ޖަޒާއެކެވެ. އެއަށްވުރެ އިތުރުވެގެން ނުވާނެއެވެ. ނުބައިކަން އިތުރުވެ ހައްދުފަހަނައަޅައިދިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައެވެ. ފަހެ، އަނިޔާވެރިވާ މީހާއަށް މާފުކޮށް، އޭނާއާއި އިދިކޮޅު މީހާއާއި ދެމެދު ޞުލްޙަކޮށް މާފުކޮށްފި މީހާ ދަންނާށެވެ. މާތް ﷲ އޭނާއަށް އެންމެ މަތިވެރި ޘަވާބު ދެއްވާނެއެވެ. އިސްވެ އަނިޔާވެރިވާ މީހުންނާއި، ބަދަލު ހިފުމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅައިދާ މީހުންނަށް މާތް ﷲ ނުރުއްސަވައެވެ. މާތް ﷲ ޤިޞާސު ޝަރުޢުކުރެއްވިއެވެ. އެއީ ޢަދުލުވެރިކަމެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އިސްކުރެއްވީ މާފުކުރުމެވެ. އެއީ ދީލަތިކަމެވެ. ބަދަލުހިފުމަށް ކުޅަދާނަވެގެންވާ ޙާލުގައި މެނުވީ މާފުކުރުމެއް ނުވެއެވެ. އެކަމުން ދަރުމަ ލިބެނީ އެހެންވެއެވެ. މާފުކުރުން ބުރަދަން ހުރި ކަމަކަށްވަނީވެސް އެހެންވީމައެވެ. އޭނާއަށް މާފުލިބުނީ އަނެކާގެ ދީލަތިކަމުން ކަމާއި، ބަލިކަށިކަމުން ނޫންކަން އަނިޔާވެރިވީ މީހާއަށް އިޙްސާސު ކުރެވުނީމައެވެ. ޙަދީޘުގައި ވެއެވެ. عَنْ أَبِي كَبْشَةَ الأَنْمَارِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: ‏"‏.......... وَلاَ ظُلِمَ عَبْدٌ مَظْلِمَةً فَصَبَرَ عَلَيْهَا إِلاَّ زَادَهُ اللَّهُ عِزًّا ............" (جامع الترمذي، كتاب الزهد عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، باب مَا جَاءَ مَثَلُ الدُّنْيَا مَثَلُ أَرْبَعَةِ نَفَرٍ) (އަނިޔާވެރިކަން ލިބޭ ހިނދު އެއަނިޔާގެ މައްޗަށް ކެތްކުރާ ކޮންމެ އަޅަކަށް މާތް ﷲ ޢިއްޒަތްތެރިކަން އިތުރުކޮށްދެއްވައެވެ.) (ޖާމިޢުއް ތިރްމިޛީ، ޙަދީޘު: 2325) ޢިލްމުވެރިން ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. މިފަދައިން މާފުކުރެވެނީ، މާފުކުރުމުގެ ސަބަބުން ނުބައިކަން އިތުރުވެގެން ނުދާ ޙާލަތްތަކުގައެވެ. މީސްތަކުންގެ މައްޗަށް އަނިޔާވެރިވުމަށް އާދަވެފައި ހުރި މީހަކަށް މާފުކުރުމުން އޭނާގެ މަގުފުރެދުމާއި، ހައްދު ފަހަނައަޅައިދިއުން ވާނީ އިތުރެވެ. އެފަދަ، މީހަކަށް އޭނާ އަނިޔާވެރިވުން ހުއްޓާވަރުގެ އަދަބެއްދީ ހުއްޓުވަން ޖެހެއެވެ. އަދަބުދިނުމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅައިދިއުމެއް ނެތިއެވެ. އެހެންކަމުން، ދެން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

وَمَن يُضْلِلِ ٱللَّـهُ فَمَا لَهُۥ مِن وَلِىٍّۢ مِّنۢ بَعْدِهِۦ ۗ وَتَرَى ٱلظَّـٰلِمِينَ لَمَّا رَأَوُا۟ ٱلْعَذَابَ يَقُولُونَ هَلْ إِلَىٰ مَرَدٍّۢ مِّن سَبِيلٍ ﴿٤٤﴾ ﴿ ٤٤ ﴾

ތަރުޖަމާ

اللَّه، އެމީހަކު މަގުފުރައްދަވާމީހާ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އޭނާޔަށް އެއްވެސް އެހީތެރިޔަކު ނުވާނެތެވެ. އަދި އަނިޔާވެރިންނަށް ޢަޛާބު ފެންނަހިނދު، އެއުރެން ބުނާތީ ތިބާ ދެކޭނޫއެވެ. ދުނިޔެއަށް އަލުން އެނބުރި ދިޔުމަށް، އެއްވެސް މަގެއްވޭހެއްޔެވެ؟ (44)

ތަފްސީރު

މާތް ﷲ އެމީހަކު ސީދާމަގުންނާއި ހިދާޔަތުގެ މަގުން އެއްކިބާކުރައްވައި، މަގުފުރައްދަވައިފި މީހާ ދަންނާށެވެ. ފަހެ، އޭނާއަށް ވާގިވެރިއަކު ނުވެއެވެ. އަދި މާތް ﷲ އަށް ފަހު، ޙައްޤު މަގަށް އޭނާއަށް މަގުދައްކާނެ މީހަކު ނުވެއެވެ. މިތަނުގައި އަނިޔާވެރީންގެ މުރާދަކީ ކާފަރުންނެވެ. އަބަދުގެ އަބަދަށް ނަރަކައިގައި ތިބޭނޭ ބަޔަކީ އެބައިމީހުންކަމުގައި ވާތީއެވެ. މާނައީ ކާފަރު އަބާއްޖަވެރިންނަށް ނަރަކައިގެ ޢަޛާބު ފެނި އެބައިމީހުން އޭގެ ރަހަދެކޭ ހިނދު، މާތް ﷲ އަށް ކިޔަމަންވެ ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމަށް އެބައިމީހުން އަލުން ދުނިޔެއަށް ފޮނުއްވުމަށް އެދޭތަން ތިބާ ދެކޭނެއެވެ. އެބައިމީހުން ދަންނަވާނެއެވެ. އަޅަމެން ކޮށް އުޅުނު ޢަމަލުތައް ދޫކޮށް، ހެޔޮޢަމަލު ކުރުމަށް އަޅަމެނަށް ދުނިޔެއަށް އެނބުރި ދެވޭނެ ގޮތެއް ނެތްތޯއެވެ؟

ނޯޓް

وَتَرَىٰهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَـٰشِعِينَ مِنَ ٱلذُّلِّ يَنظُرُونَ مِن طَرْفٍ خَفِىٍّۢ ۗ وَقَالَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ ٱلْخَـٰسِرِينَ ٱلَّذِينَ خَسِرُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ وَأَهْلِيهِمْ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ ۗ أَلَآ إِنَّ ٱلظَّـٰلِمِينَ فِى عَذَابٍ مُّقِيمٍ ﴿٤٥﴾ ﴿ ٤٥ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ނިކަމެތިވެ، ބިރުގެން، ވައްކަޅިން ބަލާ ޙާލު، އެއުރެން ނަރަކަޔަށް ހުށަހަޅުއްވާތީ ތިބާދެކޭނޫއެވެ. އަދި އީމާންވިމީހުން ބުނާނެތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ގެއްލުންވިމީހުންނީ، ޤިޔާމަތް ދުވަހުގައި، އެއުރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާއި، އަހުލުވެރިން ގެއްލެނިކުޅަ މީހުންނެވެ. ދަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އަނިޔާވެރިންވަނީ، ދެމިހުންނަނިވި ޢަޛާބެއްގައެވެ. (45)

ތަފްސީރު

އެ އުނދަގޫ ދުވަހު އެބައިމީހުން ދެރަވެ ނިކަމެތިވެގެންވާތަން ތިބާއަށް ފެންނާނެއެވެ. އެބައިމީހުން ލަވައި ނަރަކައަށް ގެންދަވާހިނދު ބިރުންތިބެ އެބައިމީހުން ވައްކަޅިން ބަލާނެއެވެ. އޭނާއަށް ހަމަ ލޮލުން އެއަށް ބަލަން ނުކެރިގެން، ކުށްވެރިއަކު ކަނޑިއަށް ނުވަތަ ދަންޖައްސާ ވާގަނޑަށް ބަލާ ފަދައިންނެވެ. ކާފަރުންނަށް ޖެހިފައިވާ ޙާލުފެނުމުން، މުއުމިނުން ސުވަރުގޭގައި ތިބެގެން ބުނާނެއެވެ. ޙަޤީޤީ ގެއްލެނިވުމަކީ، އަމިއްލަ ނަފްސުތަކާއި، އަހުލުވެރިން ގެއްލެނިކޮށްލައި، މިއަދު ޙާލުގައި ޖެހި ނިކަމެތިވެފައި އެތިބަ މީހުން ނަރައިގެ އަލިފާނުގައި އަބަދުގެ އަބަދަށް ތިބެންޖެހުމުން ވާ ގެއްލެނިވުމެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން ވާހުށީ މެދުކެނޑެމެއްނެތް ދާއިމީ ޢަޛާބެއްގައެވެ.

ނޯޓް

ٱسْتَجِيبُوا۟ لِرَبِّكُم مِّن قَبْلِ أَن يَأْتِىَ يَوْمٌ لَّا مَرَدَّ لَهُۥ مِنَ ٱللَّـهِ ۚ مَا لَكُم مِّن مَّلْجَإٍ يَوْمَئِذٍ وَمَا لَكُم مِّن نَّكِيرٍ ﴿٤٧﴾ ﴿ ٤٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

اللَّه ގެ ޙަޟްރަތުން ރައްދުނުކުރެވޭނެ ދުވަހެއް (އެބަހީ: ޤިޔާމަތް ދުވަސް) އައުމުގެކުރިން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން އިޖާބަދޭށެވެ! އެދުވަހުން ތިޔަބައިމީހުން ސަލާމަތްވާންދާނެ އެއްވެސްތަނެއް، ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް ނުވެތެވެ. އަދި (ތިޔަބައިމީހުންގެ ޢަޛާބަށް( އިންކާރުކުރާނޭ މީހަކުވެސް ތިޔަބައިމީހުންނަކަށް ނުވެތެވެ. (47)

ތަފްސީރު

މީސްތަކުންނޭވެ! އެކަލާނގެއަށް އީމާންވެ، އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ އަށް ކިޔަމަންވުމަށް ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ގޮވައިލައްވާ ގޮވައިލެއްވުމަށް ތިޔަބައިމީހުން އިޖާބަދޭށެވެ. އުނދަގޫ ބިރުވެރި ދުވަހެއް އައުމުގެ ކުރިންނެވެ. އެއީ، އެދުވަސް އަންނާނެކަން މާތް ﷲ އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށް ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ ޤިޔާމަތް ދުވަހެވެ. އެދުވަސް އައުން ހުއްޓުވޭނޭ އެއްވެސް މީހަކު ނުވެއެވެ. އެ ދުވަހު ތިޔަބައިމީހުން ފިލަން ވަންނާނެ ކިއްލާއެއް ނުވާނެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުނަށް ލިބޭ ޢަޛާބާ ދެކޮޅުހަދާނޭ މީހަކުވެސް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނުވާނެއެވެ. މާތް ﷲ ކުރައްވާ ކަމަކާ ދެކޮޅަށް އިއުތިރާޒުކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން އެއްވެސް މީހަކަށް ލިބިގެންނުވާތީއެވެ. އެހެނީ، އެ ދުވަހުގެ ޢަދުލުވެރި ފަނޑިޔާރަކީ އެކަލާނގެއެވެ.

ނޯޓް

فَإِنْ أَعْرَضُوا۟ فَمَآ أَرْسَلْنَـٰكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا ۖ إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا ٱلْبَلَـٰغُ ۗ وَإِنَّآ إِذَآ أَذَقْنَا ٱلْإِنسَـٰنَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا ۖ وَإِن تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌۢ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ ٱلْإِنسَـٰنَ كَفُورٌ ﴿٤٨﴾ ﴿ ٤٨ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފަހެ، އެއުރެން ފުރަގަސްދީފިނަމަ (ދަންނާށެވެ!) ފަހެ، އެއުރެންގެ މައްޗަށް ބެލެހެއްޓުންތެރިޔަކު ކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ، ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވަމެވެ. އިއްވެވުންމެނުވީ ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަކަށް ނުވެތެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރަޙްމަތެއްގެ ރަހަ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިންސާނާއަށް ދައްކަވައިފިނަމަ، އެކަމަށް އޭނާ އުފާކުރެތެވެ. އަދި އެއުރެންގެ އަތްތަކުން އިސްކުރި ފާފަތަކުގެ ސަބަބުން އެއުރެންނަށް ނުބައިކަމެއް ޖެހިއްޖެނަމަ ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން، އިންސާނާއީ (ނިޢުމަތްތަކަށް) ދެކޮޅުހަދާ، ކާފިރުވާމީހެކެވެ. (48)

ތަފްސީރު

އެބައިމީހުން ކަލޭގެފާނުގެ ގޮވައިލެއްވުމަށް އިޖާބަނުދީ، ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ދަޢުވަތުދެއްވާ ހިދާޔަތާއި، އީމާންކަމަށް ފުރަގަސްދީ އެނބުރިގެންފިނަމަ ދަންނާށެވެ. އެބައިމީހުންގެ ޙިސާބު ބައްލަވާ ބޭކަލަކުކަމުގައި، އަދި އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ބެލެހެއްޓުންތެރިއަކުކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވަމެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ދަޢުވަތު އެބައިމީހުންނާ ހަމައަށް ގެންގޮސްދެއްވުން މެނުވީ ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ނުވެއެވެ. ކަލޭގެފާނާ މާތް ﷲ ޙަވާލުކުރެއްވި ކަންތައް ކަލޭގެފާނު ކުރައްވައިފީމުއެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިންސާނާއަށް ޞިއްޙަތާއި، މުއްސަނދިކަމާއި، އަމާންކަން ފަދަ ނިޢުމަތެއް ދެއްވައިފިނަމަ އޭނާ ނުބައިގޮތުގައި އުފާކޮށް، ބޮޑާވެގަނެއެވެ. އަދި އޭނާ ކޮށްފައިވާ ފާފަތަކުގެ ސަބަބުން ބަލިމަޑުކަމާއި، ފަޤީރުކަމާއި، ބިރުވެރިކަން ފަދަ ނުބައިކަމެއް އޭނާއަށް ޖެހިއްޖެނަމަ އޭނާގެ ކެތްތެރިކަން ނެތި، އުއްމީދު ކަނޑައިލައެވެ. ފަހެ، ނިޢުމަތުގައި އޭނާ ނުބައިގޮތުގައި އުފާކުރެއެވެ. އަދި ދަތިޙާލުގައި އޭނާއަށް ކެތްނުކުރެވެއެވެ. އޭނާއަށް އެނގޭވަރު ކުޑަކަމާއި، ޔަޤީންކަން ބަލިކަށިކަމުންނެވެ. كَفُور އަކީ މުބާލަޣާގެ ލަފުޒެކެވެ. މާނައީ ކާފިރުކަން ބޮޑު، މާތް ﷲގެ ނިޢުމަތަށް އިންކާރުކުރުން ބޮޑު މީހެކެވެ.

ނޯޓް

أَوْ يُزَوِّجُهُمْ ذُكْرَانًا وَإِنَـٰثًا ۖ وَيَجْعَلُ مَن يَشَآءُ عَقِيمًا ۚ إِنَّهُۥ عَلِيمٌ قَدِيرٌ ﴿٥٠﴾ ﴿ ٥٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

ނުވަތަ އެއުރެންނަށް ފިރިހެންދަރިންނާއި، އަންހެންދަރިން ދެއްވަތެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާމީހަކު، ދަރިމައިނުވާމީހަކު ކަމުގައި ލައްވަތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލާނގެއީ، މޮޅަށްދެނެވޮޑިގެންވާ، ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (50)

ތަފްސީރު

ނުވަތަ ދެ ވައްތަރުން (އަންހެން ދަރިންނާއި ފިރިހެން ދަރިން) ދެއްވައި، އިރާދަކުރައްވާ މީހަކަށް އަންހެން އަދި ފިރިހެން ދަރިން އެކުގައި ދެއްވައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ މީހަކު ދަރިމައިނުވާ މީހަކު ކަމުގައި ލައްވައި، ދަރިފަސްކޮޅެއް ނެތް މީހަކު ކަމުގައި ހައްދަވައެވެ. އެކަލާނގެއީ ހުރިހާ ކަމެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގަންނަވާ، ކޮންމެ ކަމަކަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. މާތް ﷲ މިވަނީ މީސްތަކުން ހަތަރު ބަޔަށް ބައްސަވާފައެވެ. 1- އޭގެ ތެރެއިން އެއްބަޔަކީ އެކަލާނގެ ހަމައެކަނި އަންހެން ދަރިން ދެއްވާ މީހުންނެވެ. 2- އަނެއް ބަޔަކީ އަންހެން ދަރިން ނުދެއްވައި ހަމައެކަނި ފިރިހެން ދަރިން ދެއްވާ މީހުންނެވެ. 3- އަދި އަނެއް ބަޔަކަށް އަންހެން ފިރިހެން ދެވައްތަރުން ދަރިން ދެއްވައެވެ. 4- އަދި އެއްވެސް ގޮތަކަށް ދަރިން ނުދެއްވައި ދަރިފަސްކޮޅެއް ނުވާ ބަޔަކު ކަމުގައި އެއް ބަޔަކު ލައްވައެވެ. މިއީ، އަޅުތަކުންގެ ކަންތައް އެންމެ ފުރިހަމަ ގޮތުގައި ހިންގަވާ، މޮޅަށް ތަދުބީރުކުރައްވާ، ޙިކްމަތްވަންތަ، ޚާލިޤުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ވޮޑިގެންވާ ކަމުގެ އަލިގަދަ ދަލީލެކެވެ.

ނޯޓް

۞ وَمَا كَانَ لِبَشَرٍ أَن يُكَلِّمَهُ ٱللَّـهُ إِلَّا وَحْيًا أَوْ مِن وَرَآئِ حِجَابٍ أَوْ يُرْسِلَ رَسُولًا فَيُوحِىَ بِإِذْنِهِۦ مَا يَشَآءُ ۚ إِنَّهُۥ عَلِىٌّ حَكِيمٌ ﴿٥١﴾ ﴿ ٥١ ﴾

ތަރުޖަމާ

ވަޙީއަކުން (އެބަހީ: އިލްހާމަކުން، ނުވަތަ ހުވަފެނަކުން) ނުވަތަ ފަރުދާއެއްގެ އަނެއްފަރާތުން، ނުވަތަ މަލާއިކަތަކު ފޮނުއްވައި، އެކަލާނގެ އިޒުނަފުޅާއެކު، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ އެއްޗެއް ވަޙީކުރެއްވުމުންމެނުވީ، އެއްވެސް އާދަމުގެދަރިޔަކަށް اللَّه ބަސް ވަޙީކުރެއްވުމެއް ނުވެތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލާނގެއީ، މަތިވެރިވަންތަ، ޙަކީމުންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (51)

ތަފްސީރު

ވަޙީއަކުން، އެބަހީ ހުވަފެނަކުން ނުވަތަ އިލްހާމަކުން، ނުވަތަ މޫސާ عليه السلام އަށް ބަސްވަޙީކުރެއްވި ފަދައިން، ފަރުދާއެއްގެ އަނެއް ފަރާތުން މެނުވީ، އެއްވެސް އިންސާނަކަށް، އެއީ ކޮންމެ މީހަކު ކަމުގައި ވިޔަސް، މާތް ﷲ ބަސްވަޙީކުރެއްވުމަކީ ވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނުވަތަ މަލާއިކަތަކު ފޮނުއްވައިގެން އެމީހަކަށް ވަޙީ އިއްވަވައެވެ. ޖިބްރީލު عليه السلام ރަސޫލުބޭކަލުންގެ އަރިހަށް ފޮނުއްވުމުގައި އެންމެ ގިނައިން ކަންހިނގާފައިވާ ފަދައިންނެވެ. އެކަލާނގެއީ ޚަލްޤުތަކުންގެ ސިފަތަކަށްވުރެ މަތިވެރިވެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެ ކަމުގައި ވާތީއެވެ. އެހެންކަމުން ދުނިޔޭގައި އެކަލާނގެ ފެނުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. ފަހެ، އެކަލާނގެއީ ކޮންމެ އެއްޗެއް އޭގެ މަޤާމުގައި ލައްވާ ޙިކުމަތްވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. މިއާޔަތުގައި ބަޔާންކުރައްވާފައި މިވަނީ ވަޙީ ބާވައިލައްވާ ތިން ގޮތެކެވެ. 1- އިލްހާމުގެ ޒަރީއާއިން 2- ފަރުދާއެއްގެ އަނެއްފަރާތުން އިއްވެވުން 3- ޖިބްރީލު عليه السلام މެދުވެރިކުރައްވައި އިއްވެވުން. މިއެވެ.

ނޯޓް

وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَآ إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا ۚ مَا كُنتَ تَدْرِى مَا ٱلْكِتَـٰبُ وَلَا ٱلْإِيمَـٰنُ وَلَـٰكِن جَعَلْنَـٰهُ نُورًا نَّهْدِى بِهِۦ مَن نَّشَآءُ مِنْ عِبَادِنَا ۚ وَإِنَّكَ لَتَهْدِىٓ إِلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿٥٢﴾ ﴿ ٥٢ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ހަމައެފަދައިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަމުރުފުޅުން ކަލޭގެފާނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޤުރްއާން ވަޙީކުރެއްވީމެވެ. ފޮތަކީ ކޮންއެއްޗެއްކަން، އަދި އީމާނަކީ ކޮންއެއްޗެއްކަން ކަލޭގެފާނު (ކުރިން) ދެނެވަޑައިގަންނަވާ ކަމުގައި ނުވެތެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުންގެ ތެރެއިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ބަޔަކަށް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ، އެއިން ތެދުމަގު ދައްކަވާ ނޫރެއްކަމުގައި އެ ޤުރްއާން ލެއްވީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ކަލޭގެފާނު މަގުދައްކަވަނީ، ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގަށްކަން ކަށަވަރެވެ. (52)

ތަފްސީރު

ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން ވަޑައިގެންނެވި ނަބީބޭކަލުންނަށް ވަޙީބާވައިލެއްވި ފަދައިން، ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ މި ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވީމެވެ. ހިތްތަކަށް އެ ޤުރްއާން ވަނީ ހަށިތަކަށް ފުރާނަވާ ދަރަޖައިގައެވެ. ވަޙީ ބާވައިލެއްވުމުގެ ކުރިން ޤުރްއާނަކީ ކޮން އެއްޗެއްކަން، އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ވަޙީން އަންގަވައި ދެއްވި އީމާންކަމަކީ ކޮން އެއްޗެއްކަން ކަލޭގެފާނު ދެނެވަޑައިގަންނަވާކަމުގައި ނުވެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ ފޮތް ލެއްވީ ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ތަޤްވާވެރިވި އަޅުތަކުންގެ ތެރެއިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ބަޔަކަށް ތެދުމަގު ދައްކާ ނޫރަކާއި އަލިކަމެއް ކަމުގައެވެ. އޭގެ ޒަރީއާއިން ޖާހިލުކަމުގެ މަރުންނާއި، މަގުފުރެދުމުގެ އަނދިރިކަމުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން ދިރުއްވަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނު މީސްތަކުންނަށް މަގުދައްކަވަނީ އެބައިމީހުން ނިޢުމަތުގެ ސުވަރުގެއަށް ވާޞިލުކޮށްދޭ، މާތް ﷲގެ މަގާއި އިސްލާމްދީނަށެވެ.

ނޯޓް

صِرَٰطِ ٱللَّـهِ ٱلَّذِى لَهُۥ مَا فِى ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَمَا فِى ٱلْأَرْضِ ۗ أَلَآ إِلَى ٱللَّـهِ تَصِيرُ ٱلْأُمُورُ ﴿٥٣﴾ ﴿ ٥٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

(އެއީ) اللَّه ގެ މަގެވެ. އެކަލާނގެއީ، އުޑުތަކާއި، ބިމުގައިވާހާ އެއްޗެއް މިލްކުވެގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. ދަންނާށެވެ! ކަންތައްތައް ރުޖޫޢަވާހުށީ اللَّه ގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. (53)

ތަފްސީރު

ނޯޓް