036
يسٓ ﴿١﴾
﴿
١
﴾
ތަރުޖަމާ
ى س (މި އަކުރުތަކުގެ މުރާދު ދެނެވޮޑިގެންވަނީ اللَّه އެވެ.) (1)
ތަފްސީރު
﴿يسٓ﴾ ވަކި އަކުރުތައް ގެންނަވާފައި މިވަނީ ޤުރްއާނަކީ މުޢުޖިޒާތެއްކަން ހާމަކުރެއްވުމަށެވެ. މުޢުޖިޒާތެއް ކަމުގައިވާ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި ހުވައި ވަހީކުރައްވަނީ މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ އިންސާނުންނަށް ތެދުމަގު ދައްކަވަން ފޮނުއްވި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ވަނީ ބަޔާންވެގެންވާ ސާފު މަގުގައި ކަމުގައެވެ. އަދި މިޤުރްއާނަކީ ޢިއްޒަތްތެރިވަންތަކަމާއި މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ބާވައިލެއްވި ފޮތެއްކަމުގައެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ގެ ރަސޫލުކަމުގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވި ހުވައި ވަޙީކުރެއްވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރަޖަ މަތިވެރިކުރައްވުމަށެވެ. ފަހެ، ނަބީބޭކަލުންނާއި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން، މުޙައްމަދު ﷺ ފިޔަވައި އެއްވެސް ބޭކަލަކަށްޓަކައި މާތް ﷲ ހުވައިބަސްފުޅު ވަޙީކުރައްވާފައި ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް މަތިވެރިކަމާއި ޝަރަފުގެ ގޮތުން އެކަން ފުދެއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. ޤުރައިޝު ވަންހައިގެ ކާފަރުން ބުންޏެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލުބޭކަލެއް ނޫނެވެ. އަހަރެމެންގެ ގާތަށް މާތް ﷲ ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވައެވެ. ދެން މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާކަމަށް ހުވައި ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. (ތަފްސީލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 3)
ނޯޓް
وَٱلْقُرْءَانِ ٱلْحَكِيمِ ﴿٢﴾
﴿
٢
﴾
ތަރުޖަމާ
ޙިކްމަތްތެރި ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި ވަޙީކުރައްވަމެވެ. (2)
ތަފްސީރު
﴿يسٓ﴾ ވަކި އަކުރުތައް ގެންނަވާފައި މިވަނީ ޤުރްއާނަކީ މުޢުޖިޒާތެއްކަން ހާމަކުރެއްވުމަށެވެ. މުޢުޖިޒާތެއް ކަމުގައިވާ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި ހުވައި ވަހީކުރައްވަނީ މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ އިންސާނުންނަށް ތެދުމަގު ދައްކަވަން ފޮނުއްވި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ވަނީ ބަޔާންވެގެންވާ ސާފު މަގުގައި ކަމުގައެވެ. އަދި މިޤުރްއާނަކީ ޢިއްޒަތްތެރިވަންތަކަމާއި މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ބާވައިލެއްވި ފޮތެއްކަމުގައެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ގެ ރަސޫލުކަމުގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވި ހުވައި ވަޙީކުރެއްވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރަޖަ މަތިވެރިކުރައްވުމަށެވެ. ފަހެ، ނަބީބޭކަލުންނާއި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން، މުޙައްމަދު ﷺ ފިޔަވައި އެއްވެސް ބޭކަލަކަށްޓަކައި މާތް ﷲ ހުވައިބަސްފުޅު ވަޙީކުރައްވާފައި ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް މަތިވެރިކަމާއި ޝަރަފުގެ ގޮތުން އެކަން ފުދެއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. ޤުރައިޝު ވަންހައިގެ ކާފަރުން ބުންޏެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލުބޭކަލެއް ނޫނެވެ. އަހަރެމެންގެ ގާތަށް މާތް ﷲ ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވައެވެ. ދެން މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާކަމަށް ހުވައި ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. (ތަފްސީލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 3)
ނޯޓް
إِنَّكَ لَمِنَ ٱلْمُرْسَلِينَ ﴿٣﴾
﴿
٣
﴾
ތަރުޖަމާ
ހަމަކަށަވަރުން، ކަލޭގެފާނުވަނީ، ރަސޫލުންގެ ތެރެއިންކަން ކަށަވަރެވެ. (3)
ތަފްސީރު
﴿يسٓ﴾ ވަކި އަކުރުތައް ގެންނަވާފައި މިވަނީ ޤުރްއާނަކީ މުޢުޖިޒާތެއްކަން ހާމަކުރެއްވުމަށެވެ. މުޢުޖިޒާތެއް ކަމުގައިވާ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި ހުވައި ވަހީކުރައްވަނީ މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ އިންސާނުންނަށް ތެދުމަގު ދައްކަވަން ފޮނުއްވި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ވަނީ ބަޔާންވެގެންވާ ސާފު މަގުގައި ކަމުގައެވެ. އަދި މިޤުރްއާނަކީ ޢިއްޒަތްތެރިވަންތަކަމާއި މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ބާވައިލެއްވި ފޮތެއްކަމުގައެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ގެ ރަސޫލުކަމުގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވި ހުވައި ވަޙީކުރެއްވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރަޖަ މަތިވެރިކުރައްވުމަށެވެ. ފަހެ، ނަބީބޭކަލުންނާއި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން، މުޙައްމަދު ﷺ ފިޔަވައި އެއްވެސް ބޭކަލަކަށްޓަކައި މާތް ﷲ ހުވައިބަސްފުޅު ވަޙީކުރައްވާފައި ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް މަތިވެރިކަމާއި ޝަރަފުގެ ގޮތުން އެކަން ފުދެއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. ޤުރައިޝު ވަންހައިގެ ކާފަރުން ބުންޏެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލުބޭކަލެއް ނޫނެވެ. އަހަރެމެންގެ ގާތަށް މާތް ﷲ ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވައެވެ. ދެން މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާކަމަށް ހުވައި ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. (ތަފްސީލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 3)
ނޯޓް
عَلَىٰ صِرَٰطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿٤﴾
﴿
٤
﴾
ތަރުޖަމާ
ސީދާވެގެންވާ މަގެއްގެ މަތީގައެވެ. (4)
ތަފްސީރު
﴿يسٓ﴾ ވަކި އަކުރުތައް ގެންނަވާފައި މިވަނީ ޤުރްއާނަކީ މުޢުޖިޒާތެއްކަން ހާމަކުރެއްވުމަށެވެ. މުޢުޖިޒާތެއް ކަމުގައިވާ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި ހުވައި ވަހީކުރައްވަނީ މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ އިންސާނުންނަށް ތެދުމަގު ދައްކަވަން ފޮނުއްވި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ވަނީ ބަޔާންވެގެންވާ ސާފު މަގުގައި ކަމުގައެވެ. އަދި މިޤުރްއާނަކީ ޢިއްޒަތްތެރިވަންތަކަމާއި މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ބާވައިލެއްވި ފޮތެއްކަމުގައެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ގެ ރަސޫލުކަމުގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވި ހުވައި ވަޙީކުރެއްވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރަޖަ މަތިވެރިކުރައްވުމަށެވެ. ފަހެ، ނަބީބޭކަލުންނާއި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން، މުޙައްމަދު ﷺ ފިޔަވައި އެއްވެސް ބޭކަލަކަށްޓަކައި މާތް ﷲ ހުވައިބަސްފުޅު ވަޙީކުރައްވާފައި ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް މަތިވެރިކަމާއި ޝަރަފުގެ ގޮތުން އެކަން ފުދެއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. ޤުރައިޝު ވަންހައިގެ ކާފަރުން ބުންޏެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލުބޭކަލެއް ނޫނެވެ. އަހަރެމެންގެ ގާތަށް މާތް ﷲ ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވައެވެ. ދެން މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާކަމަށް ހުވައި ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. (ތަފްސީލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 3)
ނޯޓް
تَنزِيلَ ٱلْعَزِيزِ ٱلرَّحِيمِ ﴿٥﴾
﴿
٥
﴾
ތަރުޖަމާ
އެ ފޮތަކީ ޢަޒީޒުވަންތަ، ރަޙީމުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ބާވައިލެއްވި ފޮތެވެ. (5)
ތަފްސީރު
﴿يسٓ﴾ ވަކި އަކުރުތައް ގެންނަވާފައި މިވަނީ ޤުރްއާނަކީ މުޢުޖިޒާތެއްކަން ހާމަކުރެއްވުމަށެވެ. މުޢުޖިޒާތެއް ކަމުގައިވާ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި ހުވައި ވަހީކުރައްވަނީ މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ އިންސާނުންނަށް ތެދުމަގު ދައްކަވަން ފޮނުއްވި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން ބޭކަލެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު ވަނީ ބަޔާންވެގެންވާ ސާފު މަގުގައި ކަމުގައެވެ. އަދި މިޤުރްއާނަކީ ޢިއްޒަތްތެރިވަންތަކަމާއި މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ބާވައިލެއްވި ފޮތެއްކަމުގައެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ގެ ރަސޫލުކަމުގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވި ހުވައި ވަޙީކުރެއްވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރަޖަ މަތިވެރިކުރައްވުމަށެވެ. ފަހެ، ނަބީބޭކަލުންނާއި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރެއިން، މުޙައްމަދު ﷺ ފިޔަވައި އެއްވެސް ބޭކަލަކަށްޓަކައި މާތް ﷲ ހުވައިބަސްފުޅު ވަޙީކުރައްވާފައި ނުވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް މަތިވެރިކަމާއި ޝަރަފުގެ ގޮތުން އެކަން ފުދެއެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. ޤުރައިޝު ވަންހައިގެ ކާފަރުން ބުންޏެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ރަސޫލުބޭކަލެއް ނޫނެވެ. އަހަރެމެންގެ ގާތަށް މާތް ﷲ ކަލޭގެފާނު ނުފޮނުއްވައެވެ. ދެން މާތް ﷲ ޤުރްއާން ގަންދެއްވައި މުޙައްމަދު ﷺ އަކީ މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލާކަމަށާއި، އެކަލޭގެފާނު ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ތެރޭގައި ހިމެނިވަޑައިގަންނަވާކަމަށް ހުވައި ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. (ތަފްސީލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 3)
ނޯޓް
لِتُنذِرَ قَوْمًا مَّآ أُنذِرَ ءَابَآؤُهُمْ فَهُمْ غَـٰفِلُونَ ﴿٦﴾
﴿
٦
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެންގެ ކާބަފައިންނަށް އިންޒާރުކުރައްވާފައިނުވާ ބަޔަކަށް ކަލޭގެފާނު އިންޒާރުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ. ފަހެ، އެއުރެންނީ ޣާފިލުވެގެންވާ ބަޔެކެވެ. (6)
ތަފްސީރު
މިޤުރްއާނުން ކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުކަމުގައިވާ ޢަރަބިންނަށް ކަލޭގެފާނު އިންޒާރުކުރެއްވުމަށެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ރަސޫލަކުވެސް އަދި ފޮތެއްވެސް އައިސްފައި ނުވެއެވެ. ޢިސާ عليه السلام އާއި، މުޙައްމަދު ﷺ ރަސޫލުކަމާއިގެން ފޮނުއްވުމާ ދެމެދު ވޭތުވީ މުއްދަތު ދިގުކަމުންނެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުން ވަނީ އީމާންކަމުން ޣާފިލުވެ، ދެވޭ ނުދެވޭ ތަނެއް ނޭނގި ޝިރުކާއި، ބުދަށް އަޅުކަންކުރުމުގެ އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއަށް ގެއްލިފައެވެ. އެހެންކަމުން ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ކަލޭގެފާނު ގެންނެވި ތަކެއްޗަށް އެބައިމީހުން އީމާންނުވެއެވެ. ދެން މާތް ﷲ މިވަނީ އެބައިމީހުންނަށް އާދަޔާ ޚިލާފު ދެ މިސާލު ޖައްސަވާފައެވެ. އެ ދެ މިސާލުގައި ވަނީ އެބައިމީހުންގެ ކާފިރުކަމާއި، މަގުފުރެދުމަށް ޙިއްސީ އެއްޗަކުން މިސާލު ޖައްސަވާފައެވެ.
ނޯޓް
لَقَدْ حَقَّ ٱلْقَوْلُ عَلَىٰٓ أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿٧﴾
﴿
٧
﴾
ތަރުޖަމާ
ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންކުރެން ގިނަމީހުންގެ މައްޗަށް ކޯފާގެ ބަސްފުޅު ޙައްޤުވެއްޖެކަން ކަށަވަރެވެ. ފަހެ، އެއުރެން އީމާނެއް ނުވާނެތެވެ. (7)
ތަފްސީރު
މިޤުރްއާނުން ކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުކަމުގައިވާ ޢަރަބިންނަށް ކަލޭގެފާނު އިންޒާރުކުރެއްވުމަށެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ރަސޫލަކުވެސް އަދި ފޮތެއްވެސް އައިސްފައި ނުވެއެވެ. ޢިސާ عليه السلام އާއި، މުޙައްމަދު ﷺ ރަސޫލުކަމާއިގެން ފޮނުއްވުމާ ދެމެދު ވޭތުވީ މުއްދަތު ދިގުކަމުންނެވެ. އޭގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުން ވަނީ އީމާންކަމުން ޣާފިލުވެ، ދެވޭ ނުދެވޭ ތަނެއް ނޭނގި ޝިރުކާއި، ބުދަށް އަޅުކަންކުރުމުގެ އަނދިރިކަމުގެ ތެރެއަށް ގެއްލިފައެވެ. އެހެންކަމުން ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ކަލޭގެފާނު ގެންނެވި ތަކެއްޗަށް އެބައިމީހުން އީމާންނުވެއެވެ. ދެން މާތް ﷲ މިވަނީ އެބައިމީހުންނަށް އާދަޔާ ޚިލާފު ދެ މިސާލު ޖައްސަވާފައެވެ. އެ ދެ މިސާލުގައި ވަނީ އެބައިމީހުންގެ ކާފިރުކަމާއި، މަގުފުރެދުމަށް ޙިއްސީ އެއްޗަކުން މިސާލު ޖައްސަވާފައެވެ.
ނޯޓް
إِنَّا جَعَلْنَا فِىٓ أَعْنَـٰقِهِمْ أَغْلَـٰلًا فَهِىَ إِلَى ٱلْأَذْقَانِ فَهُم مُّقْمَحُونَ ﴿٨﴾
﴿
٨
﴾
ތަރުޖަމާ
ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ ކަނދުރާތަކުގައި ކަސްތަޅުތަކެއް ލެއްވީމެވެ. ފަހެ، އެ ކަސްތަޅުތައް ދަތްދޮޅިތަކާ ހަމަޔަށް ހުންނަހުށްޓެވެ. ފަހެ، އެއުރެންވަނީ ބޯތައް އުފުލިގެންނެވެ. (8)
ތަފްސީރު
މިއީ ފުރަތަމަ މިސާލެވެ. އެމީހެއްގެ ދެއަތުގައި ހިލިހިލާ ޖަހައި ކަނދުރާއާ އެކު ކަސްތަޅު އަޅާފައިވާ މީހާގެ މިސާލެވެ. އެހެންވުމުން އޭނާގެ ބޯ ހުންނާނީ މައްޗަށް އުފުލިފައެވެ. އަދި އޭނާގެ ބޯ ދެފަރާތަށް އަނބުރައިނުލެވޭނެއެވެ. ﴿فَهُم مُّقْمَحُونَ﴾ ގައިވާ إقماح އަކީ އިސްއުފުލައިގެން ހުރެ ތިރިއަށް ބެލުމެވެ. ތެދުމަގަށް ފުރަގަސް ދިނުމުގައި މާތް ﷲ އެބައިމީހުން ސިފަކުރައްވާފައި ވަނީ ފެން ދޭން ގެންދިއުމުން ފެން ނުބޯންވެގެން ކަރު މައްޗަށް އުފުލައި ކަރު އަނބުރައިލާ ޖަމަލުގެ ގޮތުގައެވެ. ފަހެ، އެ ކާފަރުން ޙައްޤާ ދިމާއަށް ނުއެނބުރެއެވެ. އަދި ޤުރްއާނުގެ ޙުއްޖަތްތަކަށް ނުބަލައެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، ފެނާއި ދުރަށް އެނބުރޭ ޖަމަލެއް ފަދައިން އެބައިމީހުންވެސް ޙައްޤާއި ދުރަށް އެނބުރެނީއެވެ.
ނޯޓް
وَجَعَلْنَا مِنۢ بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَـٰهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ ﴿٩﴾
﴿
٩
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ ކުރިމަތިން ހުރަހަކާއި، އެއުރެންގެ ފުރަގަހުން ހުރަހެއް ލެއްވީމެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ ލޯތަކުގައި ފަރުދާއެއް ލެއްވީމެވެ. ދެން އެއުރެންނަކަށް ނުފެންނާނެތެވެ. (9)
ތަފްސީރު
މިއީ ދެވަނަ މިސާލެވެ. މިއީ ބޮޑު ދެ ހުރަހެއްގެ ދެމެދުގައި ބަންދުވެފައި ހުރި މީހެއްގެ މިސާލެވެ. އޭނާގެ ކުރިމަތިން ވަނީ ވަރުގަދަ ހުރަހެކެވެ. އޭނާގެ ފުރަގަހުންވެސް އެހެން ހުރަހެކެވެ. އަދި އޭނާގެ ކުރިމަތީގައި ހުރިހާ މަގެއް ވަނީ ބަންދުވެފައެވެ. ވީއިރު، އޭނާގެ ކުރިމަތިން އޭނާއަށް އެއްޗެއް ފެންނާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ ހިދާޔަތާއި ތެދުމަގު އޭނާ ދެކޭނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ﴿فَأَغْشَيْنَـٰهُمْ﴾ ގެ މާނައީ އެ ދެހުރަހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ ލޯތަކުގައި ފަރުދާއެއް ލައްވައި، އެބައިމީހުންގެ ލޮލަށް ނުފެންނަ ގޮތް ހެއްދެވީމެވެ. އެހެންކަމުން، އެބައިމީހުންނަށް އީމާންކަމަށް މަގު ނުފެނެއެވެ. ޙަޤީޤަތުގައިވެސް މިއީ އެ އަބާއްޖަވެރި ފާފަވެރިންގެ ޙަޤީޤަތް ބަޔާންކުރާ ފުރިހަމަ ސިފަކުރެއްވުމެކެވެ.
ނޯޓް
وَسَوَآءٌ عَلَيْهِمْ ءَأَنذَرْتَهُمْ أَمْ لَمْ تُنذِرْهُمْ لَا يُؤْمِنُونَ ﴿١٠﴾
﴿
١٠
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ކަލޭގެފާނު އެއުރެންނަށް އިންޒާރުކުރެއްވިޔަސް ނުވަތަ އެއުރެންނަށް ކަލޭގެފާނު އިންޒާރުނުކުރެއްވިޔަސް، އެއުރެންނަށް ހަމަހަމަވެގެންވެއެވެ. އެއުރެން އީމާނެއް ނުވާނެތެވެ. (10)
ތަފްސީރު
ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް މާތް ﷲ ގެ ޢަޛާބާމެދު ބިރުދައްކަވައި އިންޒާރުކުރެއްވުމާއި، ނުކުރެއްވުން އެބައިމީހުންނަށް ހަމަހަމަވެގެން ވެއެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުންގެ ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅައިދިއުމާއި، ޖައްބާރުކަމުގެ ސަބަބުން އެބައިމީހުން އީމާންނުވާނެއެވެ.
ނޯޓް
إِنَّمَا تُنذِرُ مَنِ ٱتَّبَعَ ٱلذِّكْرَ وَخَشِىَ ٱلرَّحْمَـٰنَ بِٱلْغَيْبِ ۖ فَبَشِّرْهُ بِمَغْفِرَةٍ وَأَجْرٍ كَرِيمٍ ﴿١١﴾
﴿
١١
﴾
ތަރުޖަމާ
ކަލޭގެފާނު އިންޒާރުކުރައްވާކަން ކަށަވަރީ، ޤުރްއާނަށް ތަބަޢަވެ، ޣައިބުގައި ރަޙްމާންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއަށް ބިރުވެތިވާ މީހާއަށެވެ. ފަހެ، އެމީހާއަށް ފާފަފުއްސެވުމާއި، ދީލަތި ދަރުމައެއް ހުރިކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރޔކަލޭގެފާނު ދެއްވާށެވެ! (11)
ތަފްސީރު
ކަލޭގެފާނުގެ އިންޒާރުކުރެއްވުމުން ފައިދާކުރާކަން ކަށަވަރީ އޭނާގެވެރިރަސްކަލާނގެ ނުފެނި، ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއަށް ބިރުވެތިވެ، ޤުރްއާނަށް އީމާންވާ މީހާއަށެވެ. ފަހެ، އޭނާއަށް އޭނާގެ ފާފަފުއްސަވާނެކަމާއި، މަތިވެރިވެގެންވާ ދީލަތި ދަރުމަ ހުރިކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު ކަލޭގެފާނު ދެއްވާށެވެ. އެއީ ނިޢުމަތުގެ ގޮވަތިކަމުގައިވާ ސުވަރުގެއެވެ.
ނޯޓް
إِنَّا نَحْنُ نُحْىِ ٱلْمَوْتَىٰ وَنَكْتُبُ مَا قَدَّمُوا۟ وَءَاثَـٰرَهُمْ ۚ وَكُلَّ شَىْءٍ أَحْصَيْنَـٰهُ فِىٓ إِمَامٍ مُّبِينٍ ﴿١٢﴾
﴿
١٢
﴾
ތަރުޖަމާ
ހަމަކަށަވަރުން، މަރުވެފައިވާ މީހުން އަލުން ދިރުއްވަނީ ތިމަންރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި އެއުރެން އިސްކޮށްފައިވާ ޢަމަލުތަކާއި އެއުރެންގެ ފަހަށް ދޫކޮށްފައި ދިޔަ އަޘަރުތައް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލިޔުއްވަމެވެ. އަދި ކޮންމެ ކަމެއްމެ ބަޔާންވެގެންވާ ފޮތެއްގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހިމެނުއްވީމެވެ. (12)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން ހެއްދެވީ ތިމަންރަސްލާނގެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން މަރުވުމަށް ފަހު، ޙިސާބުބައްލަވައި، ޖަޒާދެއްވުމަށް އެބައިމީހުން އަލުން ދިރުއްވައި، ކަށްވަޅުތަކުން ނެރުއްވާހުށީ ތިމަންރަސްކަލާނގެއެވެ. އެބައިމީހުން ކުޅަ ހެޔޮ ކަންތަކާއި، ނުބައި ކަންތައް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލިޔުއްވަމެވެ. އެކަންތައް ފުރިހަމައަށް ބައްލަވައި އެބައިމީހުންގެ ނަމުގައި ބަޔާންވެގެންވާ ފޮތެއްގައި ހިމަނުއްވަމެވެ. އެއީ އިންސާނާގެ ޢަމަލުގެ ފަތެވެ. آثار އަކީ، ޙަދީޘުގައި އައިސްފައިވާ ފަދައިން، މިސްކިތަށް ހިނގާއިރު އަޅާ ފިޔަވަޅުތަކެވެ. (މިއީ أَثر (އަޘަރު) ގެ ޖަމްޢެވެ.) عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ: خَلَتِ الْبِقَاعُ حَوْلَ الْمَسْجِدِ فَأَرَادَ بَنُو سَلِمَةَ أَنْ يَنْتَقِلُوا إِلَى قُرْبِ الْمَسْجِدِ فَبَلَغَ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُمْ: "إِنَّهُ بَلَغَنِي أَنَّكُمْ تُرِيدُونَ أَنْ تَنْتَقِلُوا قُرْبَ الْمَسْجِدِ". قَالُوا: نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ أَرَدْنَا ذَلِكَ . فَقَالَ: "يَا بَنِي سَلِمَةَ دِيَارَكُمْ تُكْتَبْ آثَارُكُمْ دِيَارَكُمْ تُكْتَبْ آثَارُكُمْ". (صحيح مسلم، كتاب الْمَسَاجِدِ وَمَوَاضِعِ الصَّلاَةِ، باب فَضْلِ كَثْرَةِ الْخُطَا إِلَى الْمَسَاجِدِ) (ޖާބިރު ބްނު ޢަބްދުﷲ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. މިސްކިތްކޮޅު (މަސްޖިދުއްނަބަވީ) ކައިރިން ބައެއް ބިންތައް ހުސްވިއެވެ. ދެން ބަނޫސަލަމާ މިސްކިތްކޮޅުގެ ކައިރިއަށް ބަދަލުވާން އުޅުމުން އިތުރު އެކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން މިސްކިތްކޮޅުގެ ކައިރިއަށް ބަދަލުވާން އުޅޭ ޚަބަރު ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ލިބިއްޖެއެވެ. އެބައިމީހުން ދެންނެވިއެވެ. އާދޭހެވެ. އަހަރެމެން ބޭނުންވީ އެގޮތެވެ. އެހިނދު އިތުރު އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. "ބަނޫ \ސަލަމާއެވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ އަވަށުގައި ތިބޭށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އަޘަރުތައް ލިއުއްވާނެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އަވަށުގައި ތިބޭށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ އަޘަރުތައް ލިޔުއްވާނެއެވެ.") (ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘު: 665) މާނައީ ތިޔަބައިމީހުންގެ އަވަށް ދޫނުކޮށް ތިބޭށެވެ. ތިޔަބައިމީހުން މިސްކިތަށް ދާން އަޅާފިޔަވަޅުތަކަށް ހެޔޮކަން ލިޔުއްވާނެއެވެ. ދެން، މާތް ﷲ ބަޔާންކުރައްވަނީ އެރަށެއްގެ އަހުލުވެރިންގެ ގާތަށް ރަސޫލުން ފޮނުއްވުމުން އެބޭކަލުން ޤަތުލުކުރަން އުޅުނު ރަށުގެ ވާހަކައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ
ނޯޓް
وَٱضْرِبْ لَهُم مَّثَلًا أَصْحَـٰبَ ٱلْقَرْيَةِ إِذْ جَآءَهَا ٱلْمُرْسَلُونَ ﴿١٣﴾
﴿
١٣
﴾
ތަރުޖަމާ
ރަށެއްގެ އަހުލުވެރިންގެ ވާހަކަ މިސާލެއްގެ ގޮތުގައި، ކަލޭގެފާނު އެއުރެންނަށް ކިޔައިދެއްވާށެވެ! (އެއީ) އެއުރެންގެ ގާތަށް ރަސޫލުން ވަޑައިގަތްހިނދުގައެވެ. (13)
ތަފްސީރު
މިއީ، މަޝްހޫރު ބަސްފުޅުތަކަށް ބަލާއިރު، އަންޠާކިޔާގެ އަހުލުވެރިންގެ ވާހަކައެވެ. ޤުރްއާނުގައި قرية ބޭނުންކުރައްވާފައި ވަނީ ރަށުގެ މާނައިގައެވެ. އެރަށުގެ އަހުލުވެރިންނަކީ ބުދަށް އަޅުކަންކުރާ ކާފަރުން ކަމުގައި ވިއެވެ. އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ވެރިކަންކުރަމުން ދިޔައީ ބުދުތަކަށާއި، ހިލައަށް އަޅުކަންކުރުމަށް މީސްތަކުންނަށް ގޮވައިލާ އަނިޔާވެރި ޖައްބާރު ރަސްކަލެކެވެ. ދެން މާތް ﷲ އެރަށުގެ އަހުލުވެރިންގެ ގާތަށް ދެ ރަސޫލުން ފޮނުއްވުމުން އެބައިމީހުން އެ ދެބޭކަލުން ދޮގުކުޅައެވެ. ދެން، އެދެބޭކަލުންނަށް ގަދަކަން ދެއްވަން ތިންވަނަ ރަސޫލަކު ފޮނުއްވިއެވެ. އެހިނދު އެ ރަސޫލުބޭކަލުން އައު ދީނަށް އެބައިމީހުންނަށް ގޮވައިލެއްވުން ހުއްޓާނުލައްވައިފިނަމަ އެބޭކަލުން ޤަތުލުކުރާނެ ކަމުގެ އިންޒާރު އެބައިމީހުން ދިނެވެ. މިވާހަކަ ނިމެނީ މާތް ﷲ އުޑުން އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ފޮނުއްވި އެބައިމީހުންގެ ފުރާނަތައް ހަށިތަކުން ނެރެލި ގަދަފަދަ އަޑުފަށްގަނޑަކުން އަނިޔާވެރިކަމާއި، ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގައި ޙައްދު ފަހަނައަޅައި ދިޔަ މީހުން ނެތިކޮށްލެއްވުމުންނެވެ.
ނޯޓް
إِذْ أَرْسَلْنَآ إِلَيْهِمُ ٱثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ فَقَالُوٓا۟ إِنَّآ إِلَيْكُم مُّرْسَلُونَ ﴿١٤﴾
﴿
١٤
﴾
ތަރުޖަމާ
ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ ގާތަށް ދެ ރަސޫލުން ފޮނުއްވިހިނދެވެ. ފަހެ، އެއުރެން އެ ދެބޭކަލުން ދޮގުކުޅައޫއެވެ. ދެން ތިންވަނަ ބޭކަލަކު ފޮނުއްވުމުން، އެ ދެބޭކަލުންނަށް ގަދަކަން ދެއްވީމެވެ. ފަހެ، އެބޭކަލުން ވިދާޅުވޫއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެންނީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ފޮނުއްވާފައިވާ ދެ ރަސޫލުންނެވެ. (14)
ތަފްސީރު
ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް އެބައިމީހުންނަށް ތެދުމަގު ދެއްކެވުމަށް ދެ ރަސޫލަކު ފޮނުއްވުމުން އެބައިމީހުން އެ ދެބޭކަލުން ދޮގުކުޅައެވެ. ދެން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ ދެބޭކަލުންނަށް ގަދަކަން ދެއްވުމަށް ތިންވަނަ ރަސޫލަކު ފޮނުއްވީމެވެ. ދެން، އެބޭކަލުން އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންބޭކަލުންނީ މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލުންނެވެ. އެކަލާނގެ ތިމަންބޭކަލުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ފޮނުއްވީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ތެދުމަގު ދެއްކެވުމަށެވެ.
ނޯޓް
قَالُوا۟ مَآ أَنتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِّثْلُنَا وَمَآ أَنزَلَ ٱلرَّحْمَـٰنُ مِن شَىْءٍ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ ﴿١٥﴾
﴿
١٥
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެން ބުނޫއެވެ. ތިމަންމެންފަދަ އާދަމުގެދަރިން ކަމުގައި މެނުވީ ތިޔަބޭކަލުން ނުވަމުއެވެ. އަދި ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އެއްވެސް އެއްޗެއް ބާވައެއް ނުލައްވަތެވެ. ދޮގުހަދާ ބަޔަކުކަމުގައި މެނުވީ ތިޔަބޭކަލުން ނުވަމުއެވެ. (15)
ތަފްސީރު
އެބޭކަލުންނަށް ޖަވާބުދެމުން އަބާއްޖަވެރިން ބުންޏެވެ. ތިޔަބޭކަލުން އަހަރެމެން ފަދަ އިންސާނުން ކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. ވީއިރު، އަހަރެމެން ދޫކުރައްވައި ތިޔަބޭކަލުންނަށް މާތް ﷲ ވަޙީބާވައިލެއްވީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ ތިޔަބޭކަލުންނީ ރަސޫލުންކަމަށް ތިޔަކުރައްވާ ދަޢުވާގައި މާތް ﷲއާމެދު ހައްދަވައިގެން އިތުރުފުޅު ހައްދަވާ ދޮގުވެރިން ކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ.
ނޯޓް
قَالُوا۟ رَبُّنَا يَعْلَمُ إِنَّآ إِلَيْكُمْ لَمُرْسَلُونَ ﴿١٦﴾
﴿
١٦
﴾
ތަރުޖަމާ
އެބޭކަލުން ވިދާޅުވޫއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެންނީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ފޮނުއްވާފައިވާ ރަސޫލުންކަން، ތިމަންމެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވެތެވެ. (16)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުންނަށް ޖަވާބުދެއްވަމުން ރަސޫލުބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންބޭކަލުންނީ އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ފޮނުއްވި ރަސޫލުންކަން މާތް ﷲ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެން ވެއެވެ. ތިމަންބޭކަލުންނީ ދޮގުވެރިންނަމަ، އެކަލާނގެ ތިމަންބޭކަލުންގެ ކިބައިން އެންމެ ގަދަފަދަ ގޮތުގައި ބަދަލު ހިއްޕެވީހެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލުކަން އިއްވެވުންމެނުވީ ތިމަންބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ނުވެއެވެ. ދެން، ތިޔަބައިމީހުން އީމާންވެއްޖެނަމަ ބާއްޖަވެރިކަން ހުރީ ތިޔަބައިމީހުންނަށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ދޮގުކޮށްފިނަމަ، އަބާއްޖަވެރިކަމާއި ގެއްލެނިވުން ވަނީ ހަމަ ތިޔަބައިމީހުންނަށެވެ.
ނޯޓް
وَمَا عَلَيْنَآ إِلَّا ٱلْبَلَـٰغُ ٱلْمُبِينُ ﴿١٧﴾
﴿
١٧
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ބަޔާންވެގެންވާ އިއްވުން މެނުވީ، ތިމަންމެންގެ މައްޗަކަށް ނުވެއެވެ. (17)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުންނަށް ޖަވާބުދެއްވަމުން ރަސޫލުބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންބޭކަލުންނީ އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންގެ ގާތަށް ފޮނުއްވި ރަސޫލުންކަން މާތް ﷲ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެން ވެއެވެ. ތިމަންބޭކަލުންނީ ދޮގުވެރިންނަމަ، އެކަލާނގެ ތިމަންބޭކަލުންގެ ކިބައިން އެންމެ ގަދަފަދަ ގޮތުގައި ބަދަލު ހިއްޕެވީހެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލުކަން އިއްވެވުންމެނުވީ ތިމަންބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ނުވެއެވެ. ދެން، ތިޔަބައިމީހުން އީމާންވެއްޖެނަމަ ބާއްޖަވެރިކަން ހުރީ ތިޔަބައިމީހުންނަށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ދޮގުކޮށްފިނަމަ، އަބާއްޖަވެރިކަމާއި ގެއްލެނިވުން ވަނީ ހަމަ ތިޔަބައިމީހުންނަށެވެ.
ނޯޓް
قَالُوٓا۟ إِنَّا تَطَيَّرْنَا بِكُمْ ۖ لَئِن لَّمْ تَنتَهُوا۟ لَنَرْجُمَنَّكُمْ وَلَيَمَسَّنَّكُم مِّنَّا عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿١٨﴾
﴿
١٨
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެން ބުނޫއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބޭކަލުންގެ ސަބަބުން ތިމަންމެންނަށް ސުންޕާކަން ލިބިއްޖެއެވެ. ތިޔަބޭކަލުން ތިޔަކަން ހުއްޓަވައިނުލެއްވިނަމަ ތިމަންމެން ތިޔަބޭކަލުން ރަޖަމްކުރާހުށީމުއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެންގެ ކިބައިން ތިޔަބޭކަލުންނަށް ވޭންދެނިވި ޢުޤޫބާތް ލިބިދާހުށިކަން ކަށަވަރެވެ. (18)
ތަފްސީރު
އަބާއްޖަވެރި ފާފަވެރިން އެބޭކަލުންނަށް ދިނީ ނުބައިކަން ބޮޑު ރައްދެކެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ޖަވާބު ދިނީ ހަރުކަށި އިބާރާތުންނެވެ. އެބައިމީހުން އެބޭކަލުންނަށް ބުންޏެވެ. ތިޔަބޭކަލުންނަށް އީމާންވުމަށް ތިޔަބޭކަލުންގެ ތިޔަ ގޮވައިލެއްވުމުން އަހަރެމެންނަށް ސުންޕާކަން ލިބިއްޖެއެވެ. އަހަރެމެން އަޅުކަންކުރާ ބުދުތަކަށް ބަދުބަސް ވިދާޅުވުން ތިޔަބޭކަލުން ހުއްޓަވައިނުލައްވައިފިނަމަ، އަހަރެމެން ތިޔަބޭކަލުން އަވަހާރަވަންދެން ހިލައިން ތަޅާހުށީމެވެ. އަދި ތިޔަބޭކަލުންނާއި ތިޔަބޭކަލުންގެ ޢާއިލާތަކަށް ގަދަފަދަ އަނިޔާ ދޭހުށީމެވެ. ބާޠިލު އޭގެ ހުތުރު މޫނު ކަޝްފުކުރީ އެފަދައިންނެވެ. އެހެންވިޔަސް، ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ވާޖިބަކީ ކެތްތެރިވެވަޑައިގެން ހަނދުމަކޮށްދެއްވުމެވެ. އަދި ދަތިތަކާއި، އުނދަގޫތައް ކިތަންމެ ބޮޑުވިނަމަވެސް މާތް ﷲ ގެ ދީނަށް ދަޢުވަތު ދެއްވުމުގެ މަގުގައި ކުރިއަށް ވަޑައިގަތުމެވެ.
ނޯޓް
قَالُوا۟ طَـٰٓئِرُكُم مَّعَكُمْ ۚ أَئِن ذُكِّرْتُم ۚ بَلْ أَنتُمْ قَوْمٌ مُّسْرِفُونَ ﴿١٩﴾
﴿
١٩
﴾
ތަރުޖަމާ
އެބޭކަލުން ވިދާޅުވޫއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ސުންޕާކަންވަނީ ތިޔަބައިމީހުންނާ އެކުގައެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް (ހައްޤު ގޮތް) ހަނދާންކޮށްދެވުނަސް (އެއީ، ސުންޕާކަމެއް ކަމުގައި ބަލަނީ) ހެއްޔެވެ؟ އަދި ކިއެއްތަ! ތިޔަބައިމީހުންނީ (ކާފިރުކަމުގައި) ހައްދުފަހަނަޅައިފައިވާ ބަޔެކެވެ. (19)
ތަފްސީރު
ރަސޫލުބޭކަލުން އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް ސުންޕާކަން ލިބުނީ ތިމަންބޭކަލުންގެ ސަބަބަކުން ނޫނެވެ. އެއީ ތިމަންބޭކަލުންގެ ފަރާތުން އައި ކަމެއް ނޫނެވެ. އަދިކިއެއްތަ، އެކަން އައީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ކާފިރުކަމާއި، އުރެދުމާއި، ނުބައި ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުންނެވެ. ތިމަންބޭކަލުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަސޭހަތްދެއްވައި، ހަނދާންކޮށްދެއްވައި، މާތް ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުމަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގޮވައިލެއްވުމުން ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަ ދެނީ ތިމަންބޭކަލުން ހިލައިންތަޅައި މަރައި، ޢަޛާބުދޭނެކަމުގެ އިންޒާރެވެ. އިޙްސާންތެރިވެ، ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ މަގަށް ގޮވައިލުމުގެ ޖަޒާއަކީ އެއީހެއްޔެވެ؟ އަދިކިއެއްތަ، ޙަޤީޤަތުގައި ތިޔަބައިމީހުންނީ ފާފަކުރުމާއި އުރެދުމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅައިގޮސްފައިވާ ބައެކެވެ. ﴿أَئِن ذُكِّرْتُم﴾ މި ޝަރުޠުގެ ޖަވާބު ވަނީ އުނިކުރެވިފައެވެ. އެބަޔާއެކު މިޢިބާރާތް ފުރިހަމަވާނީ މިފަދަ ގޮތަކަށެވެ. ތިމަންބޭކަލުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ހަނދާންކޮށްދެއްވުމުން ތިޔަބައިމީހުންވީ ތިމަންބޭކަލުން ޤަތުލުކުރަން ހެއްޔެވެ؟ މި ވާހަކަ ކުރިއަށް ގޮސް، ދެން މިއަންނަނީ މުއުމިން ފިރިހެނަކު ކަމުގައިވާ ޙަބީބުއްނައްޖާރުގެ ވާހަކައެވެ. އޭނާ ހުރީ ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ދަޢުވަތު އަހައި އެއަށް އިޖާބަދީގެންނެވެ. އެބައިމީހުން ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް އިންޒާރުދޭން ފެށުމުން އޭނާގެ ޤައުމަށް މާތް ﷲ ގެ ޢަޛާބެއް އަތުވެދާނެތީ އޭނާ ބިރުގަތެވެ. އެހެންކަމުން، އެބައިމީހުންނަށް ނަސޭހަތްދީ ހަނދާންކޮށްދިނުމަށް އޭނާ ދުވަމުން އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް އައެވެ.
ނޯޓް
وَجَآءَ مِنْ أَقْصَا ٱلْمَدِينَةِ رَجُلٌ يَسْعَىٰ قَالَ يَـٰقَوْمِ ٱتَّبِعُوا۟ ٱلْمُرْسَلِينَ ﴿٢٠﴾
﴿
٢٠
﴾
ތަރުޖަމާ
އެރަށުގެ އެންމެ ދުރުފަރާތުން މީހަކު ދުވަމުން އައިސް ބުންޏެވެ. އޭ އަހުރެންގެ ޤައުމުގެމީހުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން އެ ރަސޫލުންނަށް ތަބަޢަވާށެވެ! (20)
ތަފްސީރު
އޭނާ އެބައިމީހުންނާ މުޚާޠަބުކުރަންފެށީ ﴿يَـٰقَوْمِ﴾ (އޭ އަހަރެންގެ ޤައުމުގެ މީހުންނޭ) ބުނެއެވެ. ނަސޭހަތް ޤަބޫލުކުރުމަށް އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ލެންބުމަށާއި، އޭނާ އެބައިމީހުންނަށް ހެޔޮގޮތް މެނުވީ ނޭދޭކަން އެންގުމަށެވެ. އޭނާ އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް އައީ ރަށުގެ އެންމެ ދުރު ހިސާބުން ދުވަމުންނެވެ. އެބައިމީހުން ރަސޫލުން ޤަތުލުކޮށްފިއްޔާ އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް މާތް ﷲގެ ޢަޛާބު އަތުވެދާނެތީ ބިރުންނެވެ. އެހެންކަމުން އޭނާގެ ޤައުމުގެ މީހުންނާ މުޚާޠަބުކޮށް އޭނާ ބުންޏެވެ. ހެވާއި، ސީދާމަގަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގޮވައިލައްވާ މާތް ރަސޫލުންނަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބަޢަވާށެވެ.
ނޯޓް
ٱتَّبِعُوا۟ مَن لَّا يَسْـَٔلُكُمْ أَجْرًا وَهُم مُّهْتَدُونَ ﴿٢١﴾
﴿
٢١
﴾
ތަރުޖަމާ
ތިޔަބައިމީހުންގެ ކިބައިން، އެއްވެސް އުޖޫރައަކަށް ނޭދޭބަޔަކަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބަޢަވާށެވެ! އަދި އެއުރެންނީ ތެދުމަގު ލިބިގެންވާ ބަޔެކެވެ. (21)
ތަފްސީރު
ތިޔަބައިމީހުންނަށް މާތް ﷲ ގެ މަގަށް ގޮވައިލެއްވުމަށް އެއްވެސް އުޖޫރައެއް ނުނަންގަވާ ތެދުވެރި، އިޚްލާޞްތެރި އެ ރަސޫލުންނަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބަޢަވާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް ގޮވައިލެއްވުމުގައި އެބޭކަލުން ވަނީ އެއްކައުވަންތަކުރުމާއި، އީމާންކަމުގެ މައްސަލައިގައި ހިދާޔަތާއި، ފުރިހަމަ ވިސްނުމުގެ މަތީގައެވެ. އަލްޤުރްޠުބީ ވިދާޅުވިއެވެ. ޙަބީބުއްނައްޖާރު އޭ ކިއުނު އެމީހާއަށް ހުރީ ޖުޒާމް ބަލި ޖެހިފައެވެ. އޭނާގެ ގެ ހުރީ ރަށުގެ އެންމެ ދުރު ދޮރާށްޓާ ކައިރީގައެވެ. އޭނާ ބުދަށް އަޅުކަންކުރުން މަތީ ހަތްދިހަ އަހަރު ހޭދަކުރިއެވެ. އެތަކެތި އޭނާއަށް އިޖާބަދީ އޭނާގެ ދަތިކަން ފިލުވައިދޭތޯއެވެ. އެހެނަސް، އެތަކެތި އޭނާއަށް އިޖާބައެއް ނުދިނެވެ. ދެން ރަސޫލުން ވަޑައިގެން އޭނާއަށް މާތް ﷲ ގެ މަގަށް ދަޢުވަތު ދެއްވުމުން އޭނާ އެބޭކަލުންނަށް ދެންނެވިއެވެ. ތިޔަބޭކަލުންގެ ދަޢުވާ ތެދުކަމަށް ދަލީލުކުރާ އެއްވެސް ދަލީލެއް ވޭހެއްޔެވެ. އެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންބޭކަލުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ތިމަންބޭކަލުން ދުޢާ ދެންނެވުމުން އެކަލާނގެ ތިބާއަށް ޖެހިފައިވާ ދަތިކަން ފިއްލަވާނެއެވެ. އޭނާ ދެންނެވިއެވެ. ތިޔައީ ޙައިރާންވާ ވަރުގެ ކަމެކެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އެންމެ ހެނދުނަކުން އެކަމުން ސަލާމަތްކުރައްވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންބޭކަލުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއީ އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ކޮންމެ ކަމަކަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. ތިޔަ ބުދުތަކަކީ އެއްވެސް ފައިދާއެއް އަދި އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ނުދެވޭ ތަކެއްޗެވެ. ދެން، އޭނާ އީމާންވުމުން އެބޭކަލުން ދުޢާ ދެންނެވިއެވެ. އެހިނދު މާތް ﷲ އޭނާގެ މުޞީބާތް ދުރުކުރައްވައި އޭނާގެ ބަލި ފަސޭހަކޮށްދެއްވިއެވެ. ދެން، އޭނާގެ ޤައުމުގެ މީހުން ރަސޫލުން ޤަތުލުކުރަން އުޅުމުން އޭނާ ދުވެފައި އައީއެވެ. (ތަފްސީރުލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 20) އޭނާގެ ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ހަނދާންކޮށްދީ، މާތް ﷲ ގެ ޢަޛާބާ މެދު އެބައިމީހުންނަށް އިންޒާރުކުރުމަށް ފަހު، އެނާގެ އަމިއްލަ ނަފްސާއި، އޭނާ އީމާންވި ސަބަބުތަކާ ބެހޭގޮތުން ވާހަކަދައްކަން އޭނާ ފެއްޓިއެވެ. އޭނާ އެބައިމީހުންނާ ވާހަކަދެއްކީ އަމިއްލަ ނަފްސަށް ނަސޭހަތްދޭ ފަދައިން އޯގާތެރިކަމާއެކު، ޙިކުމަތްތެރި ގޮތެއްގައެވެ. ހައްދަވައި ރިޒުޤުދެއްވާ ރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ނުކުރާތީ އެބަމީހުންނަށް ނުރުހި ނުސީދާކޮށް ހަރުކަށިބަސް ވެސް ބުނަމުންނެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ.
ނޯޓް
وَمَا لِىَ لَآ أَعْبُدُ ٱلَّذِى فَطَرَنِى وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٢٢﴾
﴿
٢٢
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި އިސްވެދިޔަ މިސާލަކާ ނުލައި، ތިމަން އުފެއްދެވި ކަލާނގެއަށް ތިމަން އަޅުކަން ނުކުރަންވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ އަދި ތިޔަބައިމީހުން ރުޖޫޢަކުރައްވާހުށީ އެކަލާނގެ ޙަޟަރަތަށެވެ. (22)
ތަފްސީރު
އިސްވެދިޔަ މިސާލެއް ނެތި، އެންމެ ފުރިހަމަގޮތުގައި އަހުރެން ހައްދަވައި، އަހުރެން ވުޖޫދަށް ގެންނަވައި، އެކަލާނގެ ފަޟްލުވަންތަކަމާއި ދީލަތިކަމުން އަހުރެން ބޮޑުކުރެއްވި ރަސްކަލާނގެއަށް އަހުރެން އަޅުކަންނުކުރަންވީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ ޤައުމުގެ މީހުންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން މަރުވެ ފަނާވެދިއުމަށްފަހު، ޙިސާބުބެއްލެވުމަށާއި، ޖަޒާދެއްވުމަށް ތިޔަބައިމީހުން އެނބުރިދާނީ އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ.
ނޯޓް
ءَأَتَّخِذُ مِن دُونِهِۦٓ ءَالِهَةً إِن يُرِدْنِ ٱلرَّحْمَـٰنُ بِضُرٍّ لَّا تُغْنِ عَنِّى شَفَـٰعَتُهُمْ شَيْـًٔا وَلَا يُنقِذُونِ ﴿٢٣﴾
﴿
٢٣
﴾
ތަރުޖަމާ
އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެހެން އިލާހުންތަކެއް ތިމަން ހިފަންވީ ހެއްޔެވެ؟ ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ، ތިމަންނާއަށް ގެއްލުމަކަށް އިރާދަކުރައްވާނަމަ، އެތަކެތީގެ ޝަފާޢަތްތެރިކަމުން ތިމަންނާއަށް އެއްވެސްކަމެއް ފުއްދައެއް ނުދެވޭނެތެވެ. އަދި އެތަކެއްޗަށް ތިމަން ސަލާމަތެއްވެސް ނުމެކުރެވޭނޭމެއެވެ. (23)
ތަފްސީރު
އަހުރެންގެ ކުޅަދުންވަންތަ، މަތިވެރި، ޚާލިޤުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ދޫކޮށް، އަޑުނީވޭ، ފައިދާއެއް ކޮށްނުދޭ، އެއަށް އަޅުކަންކުރާ މީހުންނަށް އެއްވެސް ކަމެއް ކޮށްނުދޭ ބުދުތަކާއި، ހިލައިގެ ކަލާނގެތަކަކަށް އަހުރެން އަޅުކަންކުރަންވީ ހެއްޔެވެ؟ އެ ކަލާނގެތައް ބަލިކަށިވެފައި ނިކަމެތިކަމުން، އަހުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އަހުރެންނަށް ގެއްލުމެއް ދެއްވަން އިރާދަކުރައްވައިގެން، އެތަކެތި އަހުރެންނަށްޓަކައި ޝަފާޢަތްތެރިވިޔަސް، އޭގެ ޝަފާޢަތުން އަހުރެންނަށް ކުރާނެ ފައިދާއެއް ނެތެވެ. އަދި އެތަކެއްޗަށް އަހުރެން ސަލާމަތްކުރުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެން ނުވެއެވެ. އެތަކެތި އެކަންކުރާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެއީ ބީރު، މަންމަން، ތަކެއްޗެވެ. އެއަށް އަޑެއް ނީވެއެވެ. އިޖާބައެއް ނުދެއެވެ.
ނޯޓް
إِنِّىٓ إِذًا لَّفِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ ﴿٢٤﴾
﴿
٢٤
﴾
ތަރުޖަމާ
އެހެންވެއްޖެނަމަ، ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންވާހުށީ ފާޅުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގައިކަން ކަށަވަރެވެ. (24)
ތަފްސީރު
މާތް ﷲ ފިޔަވައި އެހެން ފަރާތަކަށް އަޅުކަންކޮށް، ބުދުތަކަކީ އެކަލާނގެ ފިޔަވައި ކަލާނގެތަކެއް ކަމުގައި ހަދައިފިނަމަ އަހުރެން ވާހުށީ ފާޅުކަން ބޮޑު ސާފު ގެއްލެނިވުމެއްގައެވެ. އެ ނަސޭހަތާއި ހަނދާންކޮށްދިނުމަށްފަހު، އެންމެންގެ ކުރިމަތީގައި އޭނާގެ އީމާންކަން ފާޅުކުރިއެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ.
ނޯޓް
إِنِّىٓ ءَامَنتُ بِرَبِّكُمْ فَٱسْمَعُونِ ﴿٢٥﴾
﴿
٢٥
﴾
ތަރުޖަމާ
ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަން ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް އީމާންވެއްޖައީމެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންގެ ބަސްއަހާށެވެ! (25)
ތަފްސީރު
ތިޔަބައިމީހުން ހެއްދެވި ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް އަހުރެން އީމާންވެއްޖައީމެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން އަހުރެންގެ ވާހަކަ އަޑުއަހައި އަހުރެންގެ ނަސޭހަތަށް އަމަލުކުރާށެވެ. އަދި މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލުންނަށް އީމާންވާށެވެ. އޭނާ އެބައިމީހުންގެ ކުރިމަތީގައި އޭނާގެ އީމާންކަން ފާޅުކުރުމުން، އެބައިމީހުން އެއްފަހަރާ އޭނާއަށް ޙަމަލާދީ އޭނާގެ ގައި މައްޗަށް ފައިން އަރައި އޭނާ މަރައިލިއެވެ. އޭނާ މަރުވުމުން މާތް ﷲ އޭނާ ނިޢުމަތުގެ ސުވަރުގެއަށް ވެއްދެވިއެވެ. އޭނާ ދަނީ އެތަނުގެ ނިޢުމަތްތަކުގެ އުފާ ލިބިގަންނަމުންނެވެ.
ނޯޓް
قِيلَ ٱدْخُلِ ٱلْجَنَّةَ ۖ قَالَ يَـٰلَيْتَ قَوْمِى يَعْلَمُونَ ﴿٢٦﴾
﴿
٢٦
﴾
ތަރުޖަމާ
އަންގަވާނެތެވެ. ތިބާ ސުވަރުގެއަށް ވަންނާށެވެ! އޭނާ ބުނާނެތެވެ. ތިމަންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ތިމަންނާއަށް ފާފަފުއްސަވައި، މާތްކުރައްވާފައިވާ މީހުންގެ ތެރެއިން، އެކަލާނގެ ތިމަން ލެއްވިގޮތް، ތިމަންގެ ޤައުމުގެމީހުން ދަންނާނެނަމަ ކިހާރަނގަޅުހެއްޔެވެ؟ (26-27)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން އޭނާ މެރުމުން އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އޭނާއަށް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ހެޔޮލަފާ ޝަހީދުންނާއެކު ސުވަރުގެއަށް ވަންނާށެވެ. އެތަނުން ލިބުނު ނިޢުމަތާއި، މާތްކަން އޭނާއަށް ފެނުމުން އޭނާ ބުންޏެވެ. މާތް ﷲ އަހުރެންނަށް ދެއްވި މާތްކަން އަހުރެންގެ ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ފެންނާނެ ނަމައެވެ. އެކަލާނގެ ފަޟްލުވަންތަވެވޮޑިގެން، ދާއިމީ ނިޢުމަތް ދެއްވައި، އަހުރެން އީމާންވެ، މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލުންނަށް ތަބަޢަވުމުން އަހުރެންގެ ފާފަފުއްސަވައިދެއްވިއެވެ. އިބްނު މަސްޢޫދު رضي الله عنه ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭނާގެ ގޮހޮރު ބޭރުވަންދެން އެބައިމީހުން އޭނާގެ ގަޔަށް ފައިން އެރިއެވެ. ދެން މާތް ﷲ އޭނާއަށް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ﴿ٱدْخُلِ ٱلْجَنَّةَ﴾ (ތިބާ ސުވަރުގެއަށް ވަންނާށެވެ.) ދެން އޭނާ އެތަނަށް ވަނެވެ. އޭނާ އަށް އެތަނުން ރިޒުޤު ލިބެއެވެ. ފަހެ، މާތް ﷲ ވަނީ އޭނާގެ ކިބައިން ދުނިޔޭގެ ބަލިމަޑުކަމާއި، ހިތާމައާއި، ވަރުބަލިކަން ގެންދަވާފައެވެ." (ތަފްސީރުއްޠަބަރީ، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 26) އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭނާގެ ޤައުމަށް އޭނާ ދިރިހުރި ޙާލުގައްޔާއި މަރުވެފައިވާ ޙާލުގައި ނަސޭހަތްދިނެވެ." (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތު ޔާސީން: އާޔަތް؛ 26) ދެން، އެއަބާއްޖަވެރި ފާފަވެރިން ދަންނާށެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުންވީ މާތް ﷲ އެބައިމީހުން ނެތިކުރެއްވުމަށް އުޑުން މަލާއިކަތުން ފޮނުއްވާވަރަށް ވުރެވެސް ދެރަ ނިކަމެތި ބައެއް ކަމުގައެވެ."
ނޯޓް
بِمَا غَفَرَ لِى رَبِّى وَجَعَلَنِى مِنَ ٱلْمُكْرَمِينَ ﴿٢٧﴾
﴿
٢٧
﴾
ތަރުޖަމާ
އަންގަވާނެތެވެ. ތިބާ ސުވަރުގެއަށް ވަންނާށެވެ! އޭނާ ބުނާނެތެވެ. ތިމަންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ތިމަންނާއަށް ފާފަފުއްސަވައި، މާތްކުރައްވާފައިވާ މީހުންގެ ތެރެއިން، އެކަލާނގެ ތިމަން ލެއްވިގޮތް، ތިމަންގެ ޤައުމުގެމީހުން ދަންނާނެނަމަ ކިހާރަނގަޅުހެއްޔެވެ؟ (26-27)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން އޭނާ މެރުމުން އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އޭނާއަށް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ހެޔޮލަފާ ޝަހީދުންނާއެކު ސުވަރުގެއަށް ވަންނާށެވެ. އެތަނުން ލިބުނު ނިޢުމަތާއި، މާތްކަން އޭނާއަށް ފެނުމުން އޭނާ ބުންޏެވެ. މާތް ﷲ އަހުރެންނަށް ދެއްވި މާތްކަން އަހުރެންގެ ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ފެންނާނެ ނަމައެވެ. އެކަލާނގެ ފަޟްލުވަންތަވެވޮޑިގެން، ދާއިމީ ނިޢުމަތް ދެއްވައި، އަހުރެން އީމާންވެ، މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލުންނަށް ތަބަޢަވުމުން އަހުރެންގެ ފާފަފުއްސަވައިދެއްވިއެވެ. އިބްނު މަސްޢޫދު رضي الله عنه ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭނާގެ ގޮހޮރު ބޭރުވަންދެން އެބައިމީހުން އޭނާގެ ގަޔަށް ފައިން އެރިއެވެ. ދެން މާތް ﷲ އޭނާއަށް ވަޙީކުރެއްވިއެވެ. ﴿ٱدْخُلِ ٱلْجَنَّةَ﴾ (ތިބާ ސުވަރުގެއަށް ވަންނާށެވެ.) ދެން އޭނާ އެތަނަށް ވަނެވެ. އޭނާ އަށް އެތަނުން ރިޒުޤު ލިބެއެވެ. ފަހެ، މާތް ﷲ ވަނީ އޭނާގެ ކިބައިން ދުނިޔޭގެ ބަލިމަޑުކަމާއި، ހިތާމައާއި، ވަރުބަލިކަން ގެންދަވާފައެވެ." (ތަފްސީރުއްޠަބަރީ، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 26) އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنهما ވިދާޅުވިއެވެ. "އޭނާގެ ޤައުމަށް އޭނާ ދިރިހުރި ޙާލުގައްޔާއި މަރުވެފައިވާ ޙާލުގައި ނަސޭހަތްދިނެވެ." (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތު ޔާސީން: އާޔަތް؛ 26) ދެން، އެއަބާއްޖަވެރި ފާފަވެރިން ދަންނާށެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުންވީ މާތް ﷲ އެބައިމީހުން ނެތިކުރެއްވުމަށް އުޑުން މަލާއިކަތުން ފޮނުއްވާވަރަށް ވުރެވެސް ދެރަ ނިކަމެތި ބައެއް ކަމުގައެވެ."
ނޯޓް
۞ وَمَآ أَنزَلْنَا عَلَىٰ قَوْمِهِۦ مِنۢ بَعْدِهِۦ مِن جُندٍ مِّنَ ٱلسَّمَآءِ وَمَا كُنَّا مُنزِلِينَ ﴿٢٨﴾
﴿
٢٨
﴾
ތަރުޖަމާ
އޭނާއަށްފަހު، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާގެ ޤައުމުގެމީހުންގެ މައްޗަށް އުޑުން (މަލާއިކަތުންގެ) ލަޝްކަރެއް ބާވައެއް ނުލައްވަމެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ (އެފަދަ ލަޝްކަރެއް) ބާވައިލައްވާކަށް އިރާދައެއް ނުކުރައްވަމެވެ. (28)
ތަފްސީރު
މިއީ އެބައިމީހުން ދެރަކޮށްލުމެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ދަރަޖަ ދަށްކޮށްލުމެވެ. މާނައީ: އެބައިމީހުން ނެތިކޮށްލެއްވުމަށް އުޑުން މަލާއިކަތުން ބާވައިލައްވާކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ޖެހިވޮޑިއެއް ނުގަންނަވައެވެ. އަދި މަލާއިތުން ބާވައިލައްވާކަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދައެއް ވެސް ނުކުރައްވަމެވެ. އެއީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި އެބައިމީހުން އެއަށްވުރެ ނިކަމެތި ދެރަ ބަޔަކަށް ވާތީއެވެ.
ނޯޓް
إِن كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَٰحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَـٰمِدُونَ ﴿٢٩﴾
﴿
٢٩
﴾
ތަރުޖަމާ
(އެއުރެންގެ ޢުޤޫބާތަކީ) ބިރުވެރި އެންމެ އަޑެއް ކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. ފަހެ، އެހާރުން، މަރުވެ ހިމޭންވެފައިވާ ބަޔަކު ކަމުގައި އެއުރެންވޫއެވެ. (29)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުންގެ ޢަޛާބަކީ ގަދަފަދަ އެންމެ އަޑެއްކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް އިއްވަވަން ހަޅޭއްފުޅުލެއްވީ ޖިބްރީލު عليه السلام އެވެ. އެއަޑާއެކު އެބައިމީހުންގެ ހަށިތަކުގެ ޙަރަކާތްހުއްޓި މަރުވެގެން އެބައިމީހުން ވެއްޓުނެވެ. ނިވިފައިވާ އަލިފާންގަނޑެއް ފަދައިންނެވެ. މިބަސްފުޅުން އިޝާރާތްކުރައްވަނީ އެބައިމީހުން އެއްކޮށް ނެތިދިއުމަށެވެ.
ނޯޓް
يَـٰحَسْرَةً عَلَى ٱلْعِبَادِ ۚ مَا يَأْتِيهِم مِّن رَّسُولٍ إِلَّا كَانُوا۟ بِهِۦ يَسْتَهْزِءُونَ ﴿٣٠﴾
﴿
٣٠
﴾
ތަރުޖަމާ
އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށްހުރި ހިތާމައެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ! އެބޭކަލަކަށް އެއުރެން ފުރައްސާރަކުރާގޮތުގައި މެނުވީ، އެއުރެންގެ ގާތަށް އެއްވެސް ރަސޫލަކު ވަޑައެއްނުގަންނަވަތެވެ. (30)
ތަފްސީރު
މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލުން ދޮގުކޮށް، އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކަން ޤަބޫލުކުރަން ދެކޮޅުހެދި މީހުންގެ މައްޗަށް ހުރި ހިތާމައެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ. އެބައިމީހުން އެބޭކަލަކަށް ފުރައްސާރަކޮށް މަލާމާތްނުކުރާ ރަސޫލުބޭކަލަކު އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. އެހެންކަމުން އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ހިތާމަކުރުން ޙައްޤުވެގެން ވެއެވެ. الحسرة އަކީ ވޭންދެނިވިކަމެއް ދިމާވުމުން ހިތާމައިން ހިތްދަތިވުމެވެ. މާތް ﷲ އަޅުތަކުންގެ މައްޗަށް ހިތާމަނުކުރައްވާނެއެވެ. އެކަލާނގެ ބަޔާންކުރައްވަނީ އެއަނިޔާވެރިންގެ ޙާލުގެ މައްޗަށް އިންސާނުން ހިތާމަކުރުން ޙައްޤުވެގެންވާ ކަމެވެ. އިބްނުކަޘީރް ވިދާޅުވިއެވެ. މާނައީ އަޅުންތަކުންގެ މައްޗަށް އެބައިމީހުން ކުރާ ހިތާމައިގެ ބޮޑުކަމާއެވެ. ޤިޔާމަތްދުވަހު އެބައިމީހުންނަށް ޢަޛާބު ފެނުމުން ދެރަވެ ކުރާނެ ހިތާމައިގެ ބޮޑުކަމާއެވެ. (ތަފްސީލު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 30) މައްކާގެ މުޝްރިކުންނަށް މިސާލުޖެއްސެވުމަށްފަހު، ދެން މާތް ﷲ މިވަނީ އެބައިމީހުންގެ ކުރިން އިސްވެދިޔަ ދޮގުކުޅަމީހުންގެ ވާހަކަތަކުން އެބައިމީހުން ޢިބްރަތް ހާސިލްކޮށް، ނަސޭހަތް ލިބިނުގަންނާތީ އެބައިމީހުންނަށް ރުހިވޮޑިނުގެން ބަސްވަޙީކުރައްވާފައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ
ނޯޓް
أَلَمْ يَرَوْا۟ كَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّنَ ٱلْقُرُونِ أَنَّهُمْ إِلَيْهِمْ لَا يَرْجِعُونَ ﴿٣١﴾
﴿
٣١
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެންގެ ކުރިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ، ކިތައްކިތައް އުއްމަތް ހަލާކުކުރެއްވިކަން އެއުރެންނަށް ނޭނގޭހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެން (އެބަހީ ހަލާކުކުރެއްވި އުއްމަތްތަކުގެ މީހުން) އެއުރެންގެ ގާތަށް އެނބުރިއެއް ނާންނާނެތެވެ. (31)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުންގެ ކުރިން އިސްވެދިޔަ، އެބައިމީހުންގެ ރަސޫލުން ދޮގުކުރުމުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނެތިކުރެއްވި އުއްމަތްތަކުން އެކާފަރުން ޢިބްރަތް ޙާޞިލްކޮށް ނަސޭހަތް ލިބިނުގަންނަނީ ހެއްޔެވެ؟ އެބައިމީހުން ނެތިކޮށްލެއްވީ ދުނިޔެއަށް އެނބުރި އައުމެއް ނެތް ގޮތަށެވެ. އެބައިމީހުން ޢިބްރަތް ޙާޞިލު ނުކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟ ޖަނަވާރުވެސް އެސޮރުގެ ކުރިމަތީގައި އެކުވެރިޔާ ނެތިދާތަން ފެނުމުން ބިރުން ތުރުތުރު އަޅައެވެ. އަނިޔާވެރިން ނެތިދާތަން ފެންނަ އިންސާނާ އެތަން ފެނުމަށްފަހު ލޮލަށް ނުފެންނަ ކަނު މީހެއް ފަދައިން ހަމަ އެމަގުން ހިނގަނީ ކީއްވެގެންހެއްޔެވެ؟ ދެން އެއްވެސް މީހަކު ތިމާ މަރުވުމަށް ފަހު ދޫކޮށްލެވޭނޭކަމުގައި ހީނުކުރާހުށިކަމެވެ. އަދި ކިއެއްތަ ޤިޔާމަތްދުވަހު ޙިސާބުބައްލަވައި ޖަޒާދެއްވުމަށް ހާޒިރުވުމަކީ ކޮންމެ މީހެއްގެ މައްޗަށްވެސް އޮތް ކަމެކެވެ.
ނޯޓް
وَإِن كُلٌّ لَّمَّا جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ ﴿٣٢﴾
﴿
٣٢
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި އެއެންމެންނީ (ޤިޔާމަތް ދުވަހުން) ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ޙާޟިރުކުރައްވާނެ ބަޔަކުކަމުގައި ނޫނީ ނުވެއެވެ. (32)
ތަފްސީރު
إِن އައިސްފައިވަނީ ނަފީކުރުމުގެ މާނައިގައެވެ. لمّا އައިސްފައިވަނީ އިސްތިސްނާގެ إلاَّ ގެ މާނައިގައެވެ. މާނައީ: އެބައިމީހުންގެ ރަސޫލުބޭކަލުން ދޮގުކުރި ހުރިހާ އުއްމަތްތަކަކީ، އަދި ކިއެއްތަ އެންމެހާ ޚަލްޤުތަކުންނީ، އެންމެ މޮޅަށް ހުކުމްކުރައްވާ ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ޙާޟިރުކުރައްވާނެ ބަޔަކު ކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. ދެން އެކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ ޢަމަލުތަކަށް، ހެޔޮ ޢަމަލުތަކާއި ނުބައި ޢަމަލުތަކަށް، އެބައިމީހުންނަށް ޖަޒާދެއްވާނެއެވެ. ﴿ذَٰلِكَ يَوْمٌ مَّجْمُوعٌ لَّهُ ٱلنَّاسُ وَذَٰلِكَ يَوْمٌ مَّشْهُودٌ﴾ (އެއީ އެދުވަހަށްޓަކައި މީސްތަކުން އެއްކުރައްވާނޭ ދުވަހެކެވެ. އަދި އެއީ (އެންމެން) ދެކޭނޭ ދުވަހެކެވެ.) ފަހެ، މާތް ﷲ މަރުގެންނެވި އެއްވެސް މީހަކީ ދޫކޮށްލެވޭނެ މީހެއް ނޫނެވެ. އަދިކިއެއްތަ، އެބައިމީހުން އެއްކުރައްވައި، ޙިސާބުބައްލަވައި، ދަރުމައާއި ޢުޤޫބާތް ދެއްވާނެއެވެ. ޝާއިރަކު ބުނެފައިވާ ފަދައިންނެވެ. وَلَوْ أَنَّا إِذَا مِتْنَا تُرِكْنَا لَكَانَ الْمَوْتُ رَاحَةّ كُلِّ حَيِّ وَلَكِنّا إِذَ مِتْنَا بُعِثْـــنَا وَنُسْأَلُ بَعْدَهُ عَنْ كُلِّ شَيْءِ (އަހަރެމެން މަރުވުމުން ދޫކޮށްލެވޭނަމަ، މަރު ވާނީ ދިރިއުޅުނު ކޮންމެ މީހަކަށް ލިބޭ އަރާމަކަށެވެ. އެހެނަސް، އަހަރެމެން މަރުވުމަށްފަހު އަލުން ދިރުއްވައެވެ. އެއަށްފަހު އަހަރެމެންނާ ހުރިހާ ކަމަކާ ބެހޭގޮތުން ސުވާލުކުރައްވައެވެ.) ދެން، އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކަމާއި، ވޮޑިގެންވުމުގެ ދަލީލުތައް ގެންނަވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ
ނޯޓް
وَءَايَةٌ لَّهُمُ ٱلْأَرْضُ ٱلْمَيْتَةُ أَحْيَيْنَـٰهَا وَأَخْرَجْنَا مِنْهَا حَبًّا فَمِنْهُ يَأْكُلُونَ ﴿٣٣﴾
﴿
٣٣
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި މަރުވެފައިވާ ބިމަކީ، އެއުރެންނަށްޓަކައި (އަލުން ދިރުމަކަށް ފޮނުއްވާނޭކަމުގެ) ހެތްކެކެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ ބިންގަނޑު ދިރުއްވީމެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ ބިމުން އޮށްޓަރު ނެރުއްވީމެވެ. ފަހެ، އެއުރެން ކައިއުޅެނީ އެއިންނެވެ. (33)
ތަފްސީރު
އަދި އެއްވެސް ގަހެއް، ދަނޑުބިމެއް ނެތި ހަނަފަސްވެ، މަރުވެފައިވާ ބިމަކީ އެބައިމީހުންނަށްޓަކައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކަމާއި ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ހެތްކެކެވެ. މާތް ﷲ އެބިމަށް ވާރޭ ވެއްސެވުމުން އެބިމަށް ދިރުން ލިބި، ގަސްފަޅައި، ގަސްތަކުގެ ހަރަކާތް ފެށި، ގަސްތައް އިތުރުވެއެވެ. އަދި އެބިން އެބައިމީހުންނަށްޓަކައި ގަސްގަހާއި މޭވާ ނެރެއެވެ. ފަހެ، މިއީ މަރުވެފައިވާ މީހުން ދިރުއްވަން މާތް ﷲ ގެ ކުޅަންވަންތަކަމުގެ ޙައިރާންކުރަނިވި ހެތްކަކަށް ނުވޭހެއްޔެވެ؟ ބިން ހަނަފަސް ސަހަރާއެއްގެ ގޮތުގައި އޮތްތަން އެބައިމީހުންނަށް ފެނެއެވެ. ދެން އެބިން ދިރި ގަސްފަޅައި އެއިން އެބައިމީހުން ކާނޭ އޮށްޓަރު ލިބޭތަން އެބައިމީހުން ދެކެއެވެ.
ނޯޓް
وَجَعَلْنَا فِيهَا جَنَّـٰتٍ مِّن نَّخِيلٍ وَأَعْنَـٰبٍ وَفَجَّرْنَا فِيهَا مِنَ ٱلْعُيُونِ ﴿٣٤﴾
﴿
٣٤
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ކަދުރުރުއްތަކާއި، މޭބިސްކަދުރުގެ ބަގީޗާތައް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ ބިމުގައި ލެއްވީމެވެ. އަދި ފެންއާރުތައް އެބިމުގައި ހިންގެވީމެވެ. (34)
ތަފްސީރު
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށްޓަކައި، ފެހިކަންގަދަ މޭވާ ބަގީޗާތަކާއި، މާ ފޮޅި ފަރިވެފައިވާ މާބަގީޗާތައް ލެއްވީމެވެ. އެ މޭވާ ބަގީޗާތަކުގައި މޭބިސްކަދުރު ގަސްތަކާއި ކަދުރު ރުއްތައް ވެއެވެ. އަދި މީރު ފެން ދެމޭ ފެން އާރުތަކާއި، ރަށްރަށުގެ ތެރެއިން ދެމޭ ކޯރުތައް ލެއްވީމެވެ. އަދި އެ އާރުތަކާއި، ކޯރުތަކުގެ ޒަރީއާއިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަަކައި މޭވާއާއި، ފިނިފެންމަލާއި، އެހެނިހެން މާ ނެރުއްވަމެވެ.
ނޯޓް
لِيَأْكُلُوا۟ مِن ثَمَرِهِۦ وَمَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ ۖ أَفَلَا يَشْكُرُونَ ﴿٣٥﴾
﴿
٣٥
﴾
ތަރުޖަމާ
(އެއީ) އެތާނގެ މޭވާއިންނާއި، އެއުރެންގެ އަތްތަކުން މަސައްކަތްކޮށްގެން ހޯދިތަކެތިން އެއުރެން ކައިއުޅުމަށްޓަކައެވެ. ފަހެ، އެއުރެން ޝުކުުރުނުކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟ (35)
ތަފްސީރު
އެއީ އެބަގީޗާތަކުން މާތް ﷲ ނެރުއްވި ރަނގަޅުތަކެތީގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ މޭވާއިން އެބައިމީހުން ކެއުމަށެވެ. އެ މޭވާ އެބައިމީހުންނަށް ލިބުނީ އެބައިމީހުންގެ މަސައްކަތަކުން އަދި އެބައިމީހުންގެ ވަރުބަލިވުމަކުން ނޫނެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ އާރާއި ބާރަކުން ނޫނެވެ. އެ ތަކެތި ވާކަން ކަށަވަރީ މާތް ﷲ ގެ ރަޙްމަތްވަންތަކަމާއި، ދީލަތިވަންތަކަމުން އެކަލާނގެ ދެއްވި ތަކެތިކަމުގައެވެ. އެ ނިޢުމަތްތަކަށްޓަކައި އެބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް އެބައިމީހުން ޝުކުރުވެރި ނުވަނީހެއްޔެވެ؟ ﴿وَمَا عَمِلَتْهُ أَيْدِيهِمْ﴾ އަކީ ނަފީއެކެވެ. މާނައީ ގަސްތަކާއި މޭވާ ނުކުތީ އެބައިމީހުންގެ އަތްތަކުން އެބައިމީހުން ކުރި މަސައްކަތަކުން ނޫނެވެ. އެތަކެތި ވާކަން ކަށަވަރީ މާތް ﷲ ޚަލްޤުކުރެއްވި ތަކެތި ކަމުގައެވެ. އެކަލާނގެ މި ވަޙީބަސްފުޅުގައި ވާފަދައިންނެވެ. ﴿أَفَرَءَيْتُم مَّا تَحْرُثُونَ *ءَأَنتُمْ تَزْرَعُونَهُۥٓ أَمْ نَحْنُ ٱلزَّٰرِعُونَ﴾ މާނައީ އެގަސްތައް ފަޅުވައި ނެރެނީ ތިޔަބައިމީހުން ހެއްޔެވެ؟ ނުވަތަ އެތަކެތި ފަޅުއްވަނީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
سُبْحَـٰنَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلْأَزْوَٰجَ كُلَّهَا مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلْأَرْضُ وَمِنْ أَنفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ ﴿٣٦﴾
﴿
٣٦
﴾
ތަރުޖަމާ
ބިމުން ފަޅައިގެންހެދޭ ތަކެތީގެ ތެރެއިންނާއި، އެއުރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކުންނާއި، އެއުރެން ނުދަންނަ ތަކެތިން، ޖޯޑުޖޯޑަށް ހުރިހާ ތަކެތި ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަ ކަމާއެވެ! (36)
ތަފްސީރު
ބިމުން ފަޅައިގެން ހެދޭ ރުއްތަކާއި، ގަސްތަކާއި، ދަނޑުތަކާއި މޭވާތަކާއި، އިންސާނުންނާއި، މި ތަނަވަސް ކައުނުގެ ތެރޭގައި އެކަލާނގެ ފަތުރުއްވަވާފައިވާ އެބައިމީހުންނަށް އެނގިގެންނުވާ ތަކެއްޗާއި، އެހުރިހާ ބާވަތްތަކެއް ޖޯޑުޖޯޑަށް އުފެއްދެވި ޚާލިޤުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ. އެކަލާނގެ އެއްވެސް މަޚްލޫޤަކު އެކަލާނގެއާ އެއްފަދަވުމުން އެކަލާނގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަވެވޮޑިގެން ވެއެވެ. މާތް ﷲ ގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ. އެކަލާނގެ ޚަލްޤުކުރެއްވުން ހާދަހާ ފުރިހަމައެވެ. އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަން ހާދަހާ މަތިވެރިއެވެ. އެކަލާނގެ ކަލާމްފުޅާއި ބަޔާންކުރެއްވުން ހާދަހާ ރިވެތިވެފައި ފުރިހަމައެވެ. އިހު، މީސްތަކުންނަށް ހީކުރެވިފައި އޮތީ އަންހެން ފިރިހެން ޖޯޑަކީ ހަމައެކަނި އިންސާނުންނާއި ޙައިވާނުންގެ ތެރޭގައި އޮންނަ އެއްޗެއް ކަމުގައެވެ. އެހެނަސް މިޒަމާނުގެ ޢިލްމު އައިސް ސާބިތުކޮށްދީފައި މިވަނީ ގަސްތަކާއި، ފުރާނަނެތް ތަކެއްޗާއި، ކާއިނާތުގައިވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް ޖޯޑުޖޯޑަށް ވާކަމުގައެވެ. ގަސްތަކުގެ ތެރޭގައި އަންހެން ގަހާއި ފިރިހެން ގަސް ވެއެވެ. ކަރަންޓުގައި ފަހިކަމާއި ނަގިކަން ވެއެވެ. އެންމެ ކުޑަ މާއްދާ ކަމުގައިވާ އެޓޮމްގައިވެސް ދެވައްތަރެއް ހިމެނެއެވެ. އެއީ އިލެކްޓްރޯނާއި ޕްރޮޓޯން އެވެ. އެއީ އަންހެން ފިރިހެން ދެވައްތަރު ދޭތީގެ ސިފައިގައިވާ ދޭއްޗެވެ. މިތާނގައި އަހަރެމެންނަށް ހާމަވެގެން މިދަނީ، މިޒަމާނުގައި އިންސާނުންނަށް އެނގުމުގެ މާކުރިން ޢިލްމީ ޙަޤީޤަތްތައް ބަޔާންކުރައްވައި، އުއްމިއްޔަ ނަބިއްޔާ މުޙައްމަދު ﷺ ގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި މިފޮތުގެ ފުރިހަމަ ކަމެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ ﴿مِمَّا تُنۢبِتُ ٱلْأَرْضُ وَمِنْ أَنفُسِهِمْ وَمِمَّا لَا يَعْلَمُونَ﴾ އަދިވެސް އެހެން އާޔަތެއްގައި އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ ﴿وَمِن كُلِّ شَىْءٍ خَلَقْنَا زَوْجَيْنِ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ﴾ (ކޮންމެ އެއްޗަކުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަންހެން ފިރިހެން ދޭތި އުފެއްދެވީމެވެ. (އެއީ) ތިޔަބައިމީހުން ހަނދުމަކުރުމަށްޓަކައެވެ.) މިއީ މިޒަމާނުގެ ޢިލްމުން ލިބުނު މަޢުލޫމާތާއި ހޯދުނު ހޯދުންތަކަށްވުރެ މާކުރިން އައިސްފައިވާ ވާހަކައެއް ނޫންހެއްޔެވެ؟ މިއީ ޢަޒީޒުވަންތަ ޙަމްދުލިބިވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ބާވައިލެއްވި ފޮތެއްކަމުގައި ނުވަނީނަމަ، އުއްމިއްޔަ ނަބިއްޔާ ﷺ މި ޢިލްމީ ޙަޤީޤަތްތައް ހޯއްދެވީ ކޮންތާކުން ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
وَءَايَةٌ لَّهُمُ ٱلَّيْلُ نَسْلَخُ مِنْهُ ٱلنَّهَارَ فَإِذَا هُم مُّظْلِمُونَ ﴿٣٧﴾
﴿
٣٧
﴾
ތަރުޖަމާ
ރޭގަނޑަކީ، އެއުރެންނަށްހުރި ހެތްކެކެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރޭގަނޑުގެ ތެރެއިން ދުވާލު ވަކިކުރައްވަމެވެ. ފަހެ، އެހާރުން އެއުރެން އަނދިރީގެ ތެރޭގައިވެއެވެ. (37)
ތަފްސީރު
ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކަމާއި، ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ފުރިހަމަކަމުގެ އެހެން މިސާލެކެވެ. ރެއާއިދުވާ ތަރުތީބުން ދައުރުވަމުން ދަނީ ބަދަހިކަން ބޮޑު ފުރިހަމަ ނިޒާމެއްގެ ދަށުންނެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދުވަހުގެ ތެރެއިން ދުވާލުގެ އަލިކަން މަޑުމަޑުން ނެރުއްވަމެވެ. އެހިނދު އެބައިމީހުން ތިބޭހުށީ ކަނު އަނދިރިކަމުގެ ތެރޭގައެވެ. ﴿نَسْلَخُ مِنْهُ ٱلنَّهَارَ﴾ މިއީ ބަލާޣާތްތެރިކަމުގެ ގޮތުން ނުހަނު ފުރިހަމަ ރިވެތި ސިފަކުރެއްވުމެކެވެ. ދުވާލު ސިފަކުރައްވާފައި މިވަނީ، ރޭގަނޑުގެ ހަށިގަނޑު އެއިން ނިވާކޮށް މުޅިހަށިގަނޑު ފޮރުވާފައިހުރި ލިބާހެއްގެ ގޮތުގައެވެ. މިގޮތުން އެލިބާސްވަނީ ރޭގަނޑުގެ އަނދިރިކަން ފޮރުވައިފައެވެ. ދެން، މަޑުމަޑުން އެލިބާސް ބާލަން ފެށުމުން ރޭގަނޑުގެ އަނދިރިކަން ހާމަވެ ފާޅުވެއެވެ. ޤުރްއާނުގައި ރެއާއި ދުވާލު ސިފަކުރެއްވުމަށް ގެންނަވާފައިވާ މިރިވެތި މިސާލު ކަންބަޅި ބަކަރިއެއްގެ ސޫރައިގައި ސިފަކޮށްލަމާ ހިނގާށެވެ. ކަންބަޅި ބަކަރީގެ މަސްގަނޑު ފޮރުވިފައިވަނީ ރީތި ކެހެރިގަނޑަކާއި، ހަންގަޑަކުންނެވެ. އެހެންގަނޑު މަޑުމަޑުން ނޮޅާލުމުން މަސްގަނޑު ހާމަވެއެވެ. ރެޔާއި ދުވާވެސް މިފަދައެވެ. ނިވާކަމެއް ނެތް ހަށިގަނޑަކާއި އެހަށިގަނޑު ފޮރުވަން ބޭނުންކޮށްފައިވާ އަލީގެ ބޯ ލިބާހެކެވެ. އަލީގެ ލިބާސް ބޭލުމާއެކު، ނިވާކަމެއް ނެތް ހަށިގަނޑު ފަދައިން ރޭގަނޑުގެ ކަނު އަނދިރިކަން ހާމަވެއެވެ. މިދެންނެވިގޮތަށް ދުވާލުގެ އަލިކަމުގައި ދުނިޔެ އޭގެ ރީތިކަމާއެކު ފެންނަށް އޮތުމަށް ފަހު، ދުވާލުގެ ލިބާސް ރޭގަނޑުގެ ހަށިގަނޑުން ބޭލުމާއެކު ރޭގަނޑުގެ އަނދިރިކަން ބިރުވެރި ޝަބަޙެއް (ގޮތްނޭނގޭ، ފުރޭތައެއް ފަދަ ބިޔަ ސޫރައެއް) ފަދައިން ދުނިޔެއަށް ފެތުރެއެވެ. މިއީ ޤުރްއާނުގެ މުޢުޖިޒާތެއްކަމުގައިވާ ބަޔާންކުރުމުން ސިފަކުރައްވާފައިވާ ސޫރައެވެ. ﴿نَسْلَخُ مِنْهُ ٱلنَّهَارَ فَإِذَا هُم مُّظْلِمُونَ﴾ މިހާ މަދު ކަލިމަކޮޅަކުން މިފަދަ ފަންނީ ގޮތުން ރީތި ބަޔާންކުރުމެއް ގެނެސްގަތުމަކީ އިންސާނުންނަށް ކުޅަދާނަކަމެއް ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
وَٱلشَّمْسُ تَجْرِى لِمُسْتَقَرٍّۢ لَّهَا ۚ ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ ﴿٣٨﴾
﴿
٣٨
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި އިރު، އެއަށް ކަނޑައެޅި ޤަރާރުވަނިވި ތަނަކަށް ދާންދެން ހިނގަހިގާ ހުރެތެވެ. އެއީ ޢަޒީޒުވަންތަ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެ މިންވަރުކުރައްވާފައިވާ ގޮތެވެ. (38)
ތަފްސީރު
އަދި އިރު އެއަށް ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަގުތު ޖެހެންދެން ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެ މިންވަރުކުރައްވާފައިވާ ގޮތަށް ހިނގަހިނގައި، މި ތަނަވަސް ފަޒާގައި ދަތުރުކޮށްކޮށް ހުރެއެވެ. އެއީ ޤިޔާމަތް ދުވަހެވެ. އެދުވަހު އިރުގެ އަލި ނިވިގެން ހިނގައިދާނެއެވެ. އަދި ޙަރަކާތް ހުއްޓޭނެއެވެ. އަދި އޭގެ އަލިކަން އެއްކޮށް ފިލައިގެން ގޮސް ދުނިޔެ ނިމޭނެއެވެ. އެއީ ދުނިޔެ ނެތިދިއުމުގެ ޢަލާމާތެވެ. ﴿ذَٰلِكَ تَقْدِيرُ ٱلْعَزِيزِ ٱلْعَلِيمِ﴾ ގެ މާނައީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި މަގެއްގައި، މިންވަރުކުރެވިގެން ވަގުތު ކަނޑައެޅިފައިވާ ގޮތަށް އިރު ހިނގުމަކީ މާތް، ގަދަފަދަވަންތަ، އަޅުތަކުންނަށް އެންމެ ރަނގަޅު ގޮތް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ، އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް އޯގާވަންތަ ރަސްކަލާނގެ މިންވަރުކުރައްވާފައިވާ ގޮތެވެ.
ނޯޓް
وَٱلْقَمَرَ قَدَّرْنَـٰهُ مَنَازِلَ حَتَّىٰ عَادَ كَٱلْعُرْجُونِ ٱلْقَدِيمِ ﴿٣٩﴾
﴿
٣٩
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ހަނދަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ މަންޒިލްތަކެއް މިންވަރު ކުރެއްވީމެވެ. ދުވަސްވެ، ހިކި، ގުދުވެފައިވާ އިހާގޮނޑިއެއް ފަދައިން އެނބުރި އަތުވެއްޖައުމަށް ދާންދެނެވެ. (އެބަހީ: ހުޅެވިހަނދަކަށް ބަދަލުވެއްޖައުމަށް ދާނދެނެވެ.) (39)
ތަފްސީރު
އަދި ހަނދަކީވެސް އެބައިމީހުންނަށްވާ ހެތްކެކެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ވަނީ ހަނދު މަންޒިލްތަކެއްގައި، އެބަހީ ބުރުޖުތަކެއްގައި ދައުރުކުރާ ގޮތް މިންވަރުކުރައްވާފައެވެ. ދުވަހަކު ބުރުޖަކަށެވެ. އޭގެ ދަތުރު ފަށަނީ ހިލާލެއް (ހުޅެވި ހަނދެއް) ގެ ގޮތުގައެވެ. ދެން އެއް ރެއިން އަނެއް ރެއަށް ބޮޑުވަމުން ގޮސް މައްސަރުގެ މެދާ ހަމައަށް ދާއިރު ފުރިހަމަ ހަނދަކަށް ވެއެވެ. ދެން އަނެއްކާ ކުޑަވާން ފަށައެވެ. އަދި އޭގެ އެންމެ ފަހު މަންޒިލަށް ދާއިރު ހިމަވެ، ރީނދޫވެ، ގުދުވެ، ގުދުވެފައިވާ އިހާ ގޮނޑިއެއްހެން ވެއެވެ. އެއީ ރުކުގެ އިހަލެވެ. އެއިހާ ހިކުމުން ގުދުވެގެން ދެއެވެ. މާތް ﷲ ގެ ވަޙީބަސްފުޅު ﴿كَٱلْعُرْجُونِ ٱلْقَدِيمِ﴾ ގައި ވަނީ ޢަޖާއިބެއްހާ މޮޅު ސިފަކުރެއްވުމެކެވެ. ފަހެ ހަނދު އޭގެ ފުރަތަމަރޭތައް ފަށަނީ ހުޅެވި ހަނދެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ފަހު ރޭތަކުގައި ގޮސް ނިމެނީވެސް ހުޅެވި ހަނދަކަށެވެ. މަސް ފެށޭއިރު ހަނދު ފެންނަނީ ތާޒާކަމާއި ރީތިކަން ލިބިފައިވާ ޒުވާން ކުއްޖެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އެހެންނަމަވެސް މަސް ނިމޭއިރު ހަނދު އަރަނީ ހަމުގެ ކުލަ ބަދަލުވެ ރޫޖެހިފައިވާ މުސްކުޅިއެއްގެ ސިފައިގައެވެ. ދުވަސްވެ ހިކިގެން ގޮސް ގުދުވެފައިވާ އިހާގޮނޑިއެއް ފަދައިންނެވެ.
ނޯޓް
لَا ٱلشَّمْسُ يَنۢبَغِى لَهَآ أَن تُدْرِكَ ٱلْقَمَرَ وَلَا ٱلَّيْلُ سَابِقُ ٱلنَّهَارِ ۚ وَكُلٌّ فِى فَلَكٍ يَسْبَحُونَ ﴿٤٠﴾
﴿
٤٠
﴾
ތަރުޖަމާ
ހަނދު އަތުލައިގަތުމަކީ، އިރަށް އެކަށީގެންވާ ކަމެއްނޫނެވެ. އަދި ދުވާލަށްވުރެ ރޭގަނޑު ކުރިއަރައި ދާކަމަކަށްވެސް ނުމެވޭމެއެވެ. އަދި އެއިން ކޮންމެ އެއްޗެއްމެ ފަލަކެއްގައި ހިނގަހިނގާ ހުރެއެވެ. (40)
ތަފްސީރު
މުޖާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ. "މާނައީ އޭގެ އެކަތި އަނެކަތީގެ އަލި ފަރުދާނުކުރެއެވެ. އަދި ނުވެސްކުރެވޭނެއެވެ." (ޞަޙީޙުލްބުޚާރީ، ކިތާބުއްތަފްސީރް، ސޫރަތު ޔާސީން) މާނައީ އިރަށް ހަނދުގެ އަލިކަން ކަނޑުވައި ނުލެވޭނެއެވެ. އަދި ހަނދަށް އިރުގެ އަލިކަންވެސް ކަނޑުވައިނުލެވޭނެއެވެ. އެއިން ކޮންމެ އެއްޗެއް ދައުރުކުރަމުން ދަނީ ވަކިނިޒާމެއްގެ ދަށުން އޭގެ މަގުން އެއްފަރާތް ނުވެއެވެ. މިގޮތަށް ޢިބާރާތްކުރެއްވުމުން، އެތަކެއްޗަކީ ފުރާނަ ނެތް ތަކެއްޗަށް ވާއިރުވެސް އެއަށް އެސިފަ ދެއްވާފައިވާ ފަދައެވެ. އެކަލާނގެ އިރު ހަނދުގެ އޯރބިޓަށް ނުވަދެއޭ ވަޙީނުކުރައްވައެވެ. ވަޙީކުރެއްވީ ﴿لَا ٱلشَّمْسُ يَنۢبَغِى لَهَآ أَن تُدْرِكَ ٱلْقَمَرَ﴾ ހަނދުގެ އޯރބިޓަށް ވަނުމީ އިރު ކޮށްގެންވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އިރަކީ ބުއްދި ލިބިފައިވާ ވަކިހަމައަކުން ހިނގާ އެއްޗެއް ފަދައެވެ. އެހެންކަމުން އާޔަތް ނިންމަވާލެއްވީވެސް ބުއްދިހުރި މީހުންގެ ގިނަމީހުންނަށް ބޭނުންކުރާ ﴿يَسْبَحُونَ﴾ ގެ ކަލިމައިންނެވެ. ޤުރްއާނުގައިވާ ޢިބާރާތްކުރުމުގެ ފަންނީ ރީތިކަން ފެނިގެންދާ ސިފަކުރެއްވުމެކެވެ.
ނޯޓް
وَءَايَةٌ لَّهُمْ أَنَّا حَمَلْنَا ذُرِّيَّتَهُمْ فِى ٱلْفُلْكِ ٱلْمَشْحُونِ ﴿٤١﴾
﴿
٤١
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެންނަށް ހެތްކެއްވެއެވެ. އެއީ ހަމަކަށަވަރުން، ބަރާވެގެންވާ ނަވުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ ދަރިފަސްކޮޅު އުފުއްލަވައިދެއްވިކަމެވެ. (41)
ތަފްސީރު
ކުޅަދުންވަންތަކަމާއި، އެއްކައުވަންތަކަމުގެ ތިންވަނަ ހެއްކެކެވެ. މާނައީ އަދި އެބައިމީހުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ފުރިހަމަކަމުގެ ހެއްކެއް ކަމުގައި އެބައިމީހުންގެ ކާބަފައިން (އާދަމުގެ ދަރިން) ނޫޙު عليه السلام ގެ ނާކޮޅުގައި އުފުއްލެވުން ވެއެވެ. އެނާކޮޅު އޮތީ މިސްތަކުންނާއި، ޖަނަވާރުތަކާއި ކާބޯތަކެތިން ބަރާވެފައެވެ. ﴿ٱلْمَشْحُونِ﴾ އަކީ ބަރާވެފައި އޮތުމެވެ.
ނޯޓް
وَخَلَقْنَا لَهُم مِّن مِّثْلِهِۦ مَا يَرْكَبُونَ ﴿٤٢﴾
﴿
٤٢
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި އެފަދަ ތަކެތިން، އެއުރެން އަރައިގެން ދުއްވާނެ ތަކެތި އެއުރެންނަށްޓަކައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހައްދަވައިދެއްވީމެވެ. (42)
ތަފްސީރު
އަދި ނޫޙު عليه السلام ގެ ނާކޮޅު ފަދަ އެބައިމީހުން އަރައިގެން ދުއްވާނެ އުޅަނދުފަހަރު އެބައިމީހުންނަށްޓަކައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ހެއްދެވީމެވެ. އެތަކެތި ހެއްދެވުން އެކަލާނގެއަށް ނިސްބަތްކުރެއްވީ އިންސާނުން އެތަކެތި ހަދަނީ އެކަލާނގެ އުނގަންނައިދެއްވައި، އެބައިމީހުންގެ ޚިދުމަތުގައި އެތަކެތި ލެއްވުމުން ކަމުގައި ވާތީއެވެ. މިތަނުގައި އުޅަނދުފަހަރުގެ ވާހަކަ ގެންނަވާފައި މިވަނީ ކަނޑު އިންސާނުންގެ ޚިދުމަތުގައި ލެއްވުމުގެ ނިޢުމަތް ހަނދާންކޮށްދެއްވުމަށެވެ. ފަހެ، ފެނުގެ މަތީގައި ދަތުރުކުރާ ބިޔަ އާގުބޯޓުފަހަރަކީ މާތް ﷲ ގެ ހެކިތަކުގެ ތެރެއިން ޙައިރާންކުރަނިވި ހެއްކެކެވެ. އެހެނީ، ފެނަކީ ދިޔާ އެއްޗެކެވެ. އެއަށް ވައްޓާލުމުން ކުޑަ ގާއޮށްވެސް އަޑިއަށް ދެއެވެ. ދެން އެތައްހާސް ޓަނެއް އުފުލާ ބިޔަ އާގުބޯޓުފަހަރު ފެނުގެ މަތީގައި ދަތުރުކުރަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން އެއީ ފުރިހަމަ ބަދަހި ނިޒާމަކުން މިކައުނުގެ ހުރިހާ ކަމެއް ހިންގަވާ ރަސްކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމެވެ.
ނޯޓް
وَإِن نَّشَأْ نُغْرِقْهُمْ فَلَا صَرِيخَ لَهُمْ وَلَا هُمْ يُنقَذُونَ ﴿٤٣﴾
﴿
٤٣
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާނަމަ، އެއުރެން ޣަރަޤުކުރައްވައިފާހުށީމެވެ. ފަހެ، އެހިނދު، އެއުރެންނަށް އެހީވާނެ ފަރާތެއް ނުވެއެވެ. އަދި ސަލާމަތްކުރައްވާނޭ ބަޔަކުކަމުގައި އެއުރެން ނުމެވޭމެއެވެ. (43)
ތަފްސީރު
ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވިނަމަ، އެބައިމީހުން ކަނޑަށް ޣަރަޤުކުރެއްވީމުހެވެ. ދެން، އެބައިމީހުންނަށް އެހީތެރިވެ، ޣަރަޤުވުމުން ސަލާމަތްކުރާނޭ މީހަކު ނުވާނެއެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް އޯގާތެރިވެވޮޑިގެން، އެބައިމީހުންގެ އަޖަލު ނިމެންދެން އެބައިމީހުން ދުނިޔޭގައި ބައިތިއްބަވަން އިރާދަކުރެއްވުން މެނުވީއެވެ. މި އާޔަތުގައި الصريخ އަކީ ސަލާމަތް ކޮށްދޭ މީހާއެވެ. މާނައީ: ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފިޔަވައި އެބައިމީހުން ސަލާމަތްކޮށްދޭނޭ ފަރާތެއް ނުވާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ގަދަ ކަނޑުގައި ނަވުގެ މިސާލަކީ ވައިގެތެރޭގައިވާ ދޫނި ފަތެއްގެ މިސާލެވެ. މާތް ﷲގެ ރަޙްމަތް އެއާއެކު ނުވާނަމަ ރޭގަނޑުގެ ނުވަތަ ދުވާލުގެ ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ނެތިހިނގައިދާނެވެ. ކަނޑު ދަތުރުކޮށް، ކަނޑުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ފެނުނު މީހުންނަށް ކަނޑުގެ ބިރުވެރިކަން އެނގޭނެއެވެ. އަދި މާތް ﷲ ގެ ރަޙްމަތުގެ މާނަ އެބައިމީހުން ދަނެއެވެ. އެ ބިޔަ ބިރުވެރި ކަނޑުގައި އެބައިމީހުން ސަލާމަތްކުރައްވައި، މިންޖުކުރައްވާނީ މާތް ﷲ ކަން އެބައިމީހުން ދަނެއެވެ. ފަހެ، ކުޅަދުންވަންތަ، އަޅުތަކުންނަށް ރަޙްމަތްވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ.
ނޯޓް
إِلَّا رَحْمَةً مِّنَّا وَمَتَـٰعًا إِلَىٰ حِينٍ ﴿٤٤﴾
﴿
٤٤
﴾
ތަރުޖަމާ
ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން އައި ރަޙްމަތެއްގެ ގޮތުގައްޔާއި، ކަނޑައަޅުއްވާފައިވާ މުއްދަތަކާ ޖެހެންދެން، ދެއްވާ، ދުނިޔޭގެ ވަގުތީ އުފަލެއްގެ ގޮތުގައި މެނުވީއެވެ. (44)
ތަފްސީރު
ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވިނަމަ، އެބައިމީހުން ކަނޑަށް ޣަރަޤުކުރެއްވީމުހެވެ. ދެން، އެބައިމީހުންނަށް އެހީތެރިވެ، ޣަރަޤުވުމުން ސަލާމަތްކުރާނޭ މީހަކު ނުވާނެއެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް އޯގާތެރިވެވޮޑިގެން، އެބައިމީހުންގެ އަޖަލު ނިމެންދެން އެބައިމީހުން ދުނިޔޭގައި ބައިތިއްބަވަން އިރާދަކުރެއްވުން މެނުވީއެވެ. މި އާޔަތުގައި الصريخ އަކީ ސަލާމަތް ކޮށްދޭ މީހާއެވެ. މާނައީ: ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފިޔަވައި އެބައިމީހުން ސަލާމަތްކޮށްދޭނޭ ފަރާތެއް ނުވާނެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ގަދަ ކަނޑުގައި ނަވުގެ މިސާލަކީ ވައިގެތެރޭގައިވާ ދޫނި ފަތެއްގެ މިސާލެވެ. މާތް ﷲގެ ރަޙްމަތް އެއާއެކު ނުވާނަމަ ރޭގަނޑުގެ ނުވަތަ ދުވާލުގެ ކޮންމެ ވަގުތަކުވެސް ނެތިހިނގައިދާނެވެ. ކަނޑު ދަތުރުކޮށް، ކަނޑުގެ ނުރައްކާތެރިކަން ފެނުނު މީހުންނަށް ކަނޑުގެ ބިރުވެރިކަން އެނގޭނެއެވެ. އަދި މާތް ﷲ ގެ ރަޙްމަތުގެ މާނަ އެބައިމީހުން ދަނެއެވެ. އެ ބިޔަ ބިރުވެރި ކަނޑުގައި އެބައިމީހުން ސަލާމަތްކުރައްވައި، މިންޖުކުރައްވާނީ މާތް ﷲ ކަން އެބައިމީހުން ދަނެއެވެ. ފަހެ، ކުޅަދުންވަންތަ، އަޅުތަކުންނަށް ރަޙްމަތްވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ.
ނޯޓް
وَإِذَا قِيلَ لَهُمُ ٱتَّقُوا۟ مَا بَيْنَ أَيْدِيكُمْ وَمَا خَلْفَكُمْ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ ﴿٤٥﴾
﴿
٤٥
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރަޙްމަތް ލެއްވުމަށްޓަކައި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރިމަތީގައިވާ ތަނާއި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ފަހަަތުގައިވާ ތަނަށް ބިރުވެތިވެ ރައްކާތެރިވާށޭ އެއުރެންނަށް އަންގަވައިފިނަމަ، (އެއުރެން ފުރަގަސްދީ އެނބުރިދެއެވެ.) (45)
ތަފްސީރު
މާތް ﷲ، އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ހެކިތަކާއި، ރަޙްމަތުގެ އަސަރުތަކުގެ ވާހަކަ ގެންނެވުމަށްފަހު، ދެން ގެންނަވާފައި މިވަނީ އެބައިމީހުންނަށް ފާޅުކަންބޮޑު ހެކިތައް ފެނުމާއެކުވެސް އެބައިމީހުން ތެދު މަގަށް ފުރަގަސްދޭ ވާހަކައެވެ. މާނައީ: ތިޔަބައިމީހުންނަށް މާތް ﷲ ރަޙްމަތް ލައްވާތޯ މާތް ﷲ ގެ ކޯފާއާއި، ރުހިވޮޑިނުގަތުމަށް ބިރުވެތިވެ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރިން އިސްވެދިޔަ މީހުންނަށް އައި ޢަޛާބުން ޢިބްރަތް ލިބިގަންނާށޭ އެބައިމީހުން ކައިރީ ބުނެވޭ ހިނދު އެބައިމީހުން ބޮޑާވެ ފުރަގަސްދެއެވެ. އަދި ނަސޭހަތާއި، ހަނދާންކޮށްދިނުމަށް ފަރުވާލެއް ނުބަހައްޓައެވެ.
ނޯޓް
وَمَا تَأْتِيهِم مِّنْ ءَايَةٍ مِّنْ ءَايَـٰتِ رَبِّهِمْ إِلَّا كَانُوا۟ عَنْهَا مُعْرِضِينَ ﴿٤٦﴾
﴿
٤٦
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި އެ އާޔަތްތަކަށް އެއުރެން ފުރަގަސްދޭކަމުގައިވި އާޔަތެއް މެނުވީ، އެއުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތަކުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް އާޔަތެއް އެއުރެންގެ ގާތަކަށް ނާދެތެވެ. (46)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން އެއާޔަތެއް ދޮގުކޮށް، އެއީ ސިޙުރުގެ ތެރެއިންވާ އެއްޗެއްކަމުގައި ހަދައި، ޤަބޫލުނުކުރި އާޔަތެއް މެނުވީ އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ނާދެއެވެ.
ނޯޓް
وَإِذَا قِيلَ لَهُمْ أَنفِقُوا۟ مِمَّا رَزَقَكُمُ ٱللَّـهُ قَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ أَنُطْعِمُ مَن لَّوْ يَشَآءُ ٱللَّـهُ أَطْعَمَهُۥٓ إِنْ أَنتُمْ إِلَّا فِى ضَلَـٰلٍ مُّبِينٍ ﴿٤٧﴾
﴿
٤٧
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތިޔަބައިމީހުންނަށް اللَّه ދެއްވާފައިވާ ތަކެތިން ހޭދަކޮށްއުޅޭށޭ އެއުރެންނަށް އަންގަވައިފިނަމަ، ކާފިރުވި މީހުން، އީމާންވި މީހުންނަށް ބުނެތެވެ. اللَّه އިރާދަކުރައްވާނަމަ، އެމީހަކަށް ކާންދެއްވާނެ މީހަކަށް، ތިމަންމެން ކާންދޭންވީހެއްޔެވެ؟ ފާޅުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގައި މެނުވީ ތިޔަބައިމީހުން ނުވަމުއެވެ. (47)
ތަފްސީރު
މިއީ މުޝްރިކުންގެ މޮޔަކަމާއި، ސިކުނޑި ހަމަނުޖެހުމުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ. ފަޤީރުންނަށް ނުވަތަ މިސްކީނުންނަށް ކާންދޭން އެބައިމީހުންނަށް ގޮވައިލެވިއްޖެނަމަ އެބައިމީހުން ފުރައްސާރަކޮށް މަލާމާތްކުރުމުގެ ގޮތުން ބުނެއެވެ. މާތް ﷲ އޭނާ ފަޤީރުކުރެއްވުމުން އަހަރެމެންވީ އޭނާއަށް ކާންދޭން ހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން އެބައިމީހުންނަށް ކާންދޭން އަހަރެމެން ކައިރިން އެދެނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ މާތް ﷲ އިރާދަކުރެއްވިނަމަ އެބައިމީހުންނަށް ކާންދެއްވީހެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ ތިޔަ ޤަބޫލުކުރުމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ފާޅުވެގެންވާ މަގުފުރެދުމެއްގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. މިއާޔަތް ބާވައިލެއްވީ އަލްޢާޞް ބިން ވާއިލް އާ ބެހޭގޮތުންނެވެ. މީސްކީނަކު އޭނާ ކައިރިން އެއްޗަކަށް އެދިއްޖެނަމަ އޭނާ ބުނާކަމުގައި ވިއެވެ. ކަލޭގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ކިބައިން އެދޭށެވެ. އަހުރެންނަށް ވުރެ ކަލެއަށް އައުލާކަން ބޮޑުވެގެންވަނީ އެކަލާނގެއެވެ. މާތް ﷲ ކަލޭ ފަޤީރުކުރެއްވުމުން އަހުރެންވީ ކަލެއަށް ކާންދޭން ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
وَيَقُولُونَ مَتَىٰ هَـٰذَا ٱلْوَعْدُ إِن كُنتُمْ صَـٰدِقِينَ ﴿٤٨﴾
﴿
٤٨
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެން ބުނެތެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނީ، ތެދުބުނާ ބަޔަކު ކަމުގައިވާނަމަ، ތިޔަ (ބުނާ ޢަޛާބުގެ) ވަޢުދު އަންނާނީ ކޮންއިރަކުން ހެއްޔެވެ؟ (48)
ތަފްސީރު
ސުވަރުގެއަކާއި ނަރަކައަކާއި، ޙިސާބާއި، ޖަޒާއާ ވާކަމަށް ތިޔަބައިމީހުން ބުނާ ބުނުން ތެދުކަމުގައި ވަނީނަމަ، އަންނާނެކަމަށް ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަ ބިރުދައްކާ ޤިޔާމަތް އަންނަނީ ކޮން އިރަކު ހެއްޔެވެ؟ އަދި ޙިސާބުބެއްލެވުމާއި، ޖަޒާދެއްވުން އޮތީ ކޮން އިރަކު ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
مَا يَنظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَٰحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ ﴿٤٩﴾
﴿
٤٩
﴾
ތަރުޖަމާ
ބިރުވެރި އެންމެ އަޑަކަށް މެނުވީ، އެއުރެން އިންތިޒާރެއް ނުކުރެތެވެ. އެއުރެން އެކަކު އަނެކަކާ ދެކޮޅުވެރިވޭވެ ތިއްބައި، އެ އަޑު (އައިސް) އެއުރެން ގެންދާނެތެވެ. (49)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން ޣާފިލުކަމުގައި ދެބަސްވެ އަރައިރުންވާން ތިއްބައި، އެބައިމީހުންގެ ފުރާނަތައް ހަށިތަކާ ވަކިކޮށްލާނޭ ގަދަފަދަ އަޑުފަށްގަޑެއް އުޑުން އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް އައުމަށް ނޫނީ ފުރައްސާރަކުރާ އެ މުޖުރިމުން އިންތިޒާރުނުކުރެއެވެ. ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީގައި އައިސްފައިވާ ފަދައިންނެވެ. ”......وَلَتَقُومَنَّ السَّاعَةُ وَقَدْ نَشَرَ الرَّجُلانِ ثَوْبَهُمَا بَيْنَهُمَا فَلا يَتَبَايَعَانِهِ وَلا يَطْوِيَانِهِ ........... وَلَتَقُومَنَّ السَّاعَةُ وَقَدْ رَفَعَ أَكْلَتَهُ إِلَى فِيهِ فَلا يَطْعَمُهَا......“ (صحيح البخاري، كتاب الرقائق، باب: ) (..... ހަމަކަށަވަރުން ދެމީހަކު ފޮތިގަނޑު ފަތުރައިގެން، ވިޔަފާރި ނުނިންމަނީސް އަދި އެފޮތިގަނޑު ފަށްނުޖަހަނީސް ޤިޔާމަތް ވާނެއެވެ......... އަދި ހަމަކަށަވަރުން މީހާ އޭނާ އަނގަޔަށް ލާން ނަގާ ސުވާ އޭނާއަށް ނުކެވެނީސް ޤިޔާމަތް ވާނެއެވެ.) (ޞަޙީޙުލްބުޚާރީ، ޙަދީޘު: 6506) އިބްނުކަޘީރް ވިދާޅުވިއެވެ. އެއަޑުފަށްގަނޑަކީ ބިރުވެރިކަމުގެ ފުމެލެއްވުމެވެ. އިސްރާފީލު عليه السلام ތާޅަފިލި ފުމެލައްވާނީ މީސްތަކުން އެބައިމީހުންގެ ބާޒާރުތަކާ މަސައްކަތުގައި އެބައިމީހުންގެ އާދައިގެ މަތިން ދެބަސްވެ ޒުވާބުކޮށް ހަދަން ތިއްބައެވެ. ދެން އެބައިމީހުން ވަށައިގެން ހުރިހާ ފަރާތަކުން ނަރަކަވާ ޙާލު މަޙްޝަރަށް ގެންދެވޭނެއެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 49) އެހެންކަމުން ދެން ވަޙީކުރައްވަނީ
ނޯޓް
فَلَا يَسْتَطِيعُونَ تَوْصِيَةً وَلَآ إِلَىٰٓ أَهْلِهِمْ يَرْجِعُونَ ﴿٥٠﴾
﴿
٥٠
﴾
ތަރުޖަމާ
ފަހެ (އެހިނދު) އެއްވެސް ވަޞިއްޔަތެއް ކުރާކަށް އެއުރެންނަކަށް ކުޅަދާނައެއް ނުވާނެތެވެ. އަދި އެއުރެންގެ އަހުލުވެރިންގެ ގާތަކަށް އެއުރެން އެނބުރި ނުމެއަންނާނޭމެއެވެ. (50)
ތަފްސީރު
އެހިނދު އެބައިމީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް ކަމަކާ ބެހޭގޮތުން ވަޞިއްޔަތެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ޢާއިލާތައް ކައިރިއަށް އެބައިމީހުންގެ ގެތަކަށް އެބައިމީހުންނަށް އެނބުރި ނުދެވޭނެއެވެ. ކަންހިނގާ މިންވަރު އެއަށް ވުރެ މާ އަވަސް ވާނެތީއެވެ. ދެން އަންނާނީ މަރުވެގެން ވެއްޓުމުގެ ފުމެލެއްވުމެވެ. އެއާއެކު ދިރިދެމިވޮޑިގެންވާ، ދާއިމަށް ޤާއިމުވެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެ ފިޔަވައި ދިރިތިބި ހުރިހާ ބައެއް މަރުވާނެއެވެ. ދެން އަންނާނީ ތިންވަނަ ފުމެލެއްވުމެވެ. އެއީ އަލުން ދިރުއްވުމުގެ ފުމެލެއްވުމެވެ. އެހެންކަމުން ދެން ވަޙީކުރައްވަނީ
ނޯޓް
وَنُفِخَ فِى ٱلصُّورِ فَإِذَا هُم مِّنَ ٱلْأَجْدَاثِ إِلَىٰ رَبِّهِمْ يَنسِلُونَ ﴿٥١﴾
﴿
٥١
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތާޅަފިލި ފުމެލައްވާހުއްޓެވެ. ފަހެ، އެހާރުން އެއުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ކަށްވަޅުތަކުން އަވަސްއަވަހަށް ނުކުމެގެންދާނެތެވެ. (51)
ތަފްސީރު
ދެން ތާޅަފިލިން ދިރުއްވުމުގެ ފުމުން ފުމެލެއްވޭނެއެވެ. އެހިނދު އެބައިމީހުންގެ ކަށްވަޅުތަކުން އަވަސް އަވަހަށް ނުކުމެގެން ބާރަށް ހިނގާފައި ޙިސާބާއި ޖަޒާއަށް ދާނެއެވެ. ﴿يَنسِلُونَ﴾ ގެ މާނައީ އަވަހަށް ނުކުތުމެވެ. النسل އަކީ އަވަސް ހިނގުމެއްގައި ހިނގުމެވެ. އެބައިމީހުން އަވަސް އަވަހަށް ނުކުންނާނީ އަމިއްލަ އިޚްތިޔާރުގައެއް ނޫނެވެ. މަޖްބޫރު ޙާލަތުގައެވެ. الأجداث އަކީ جدث ގެ ޖަމްޢެވެ. އެއީ ކަށްވަޅެވެ. އެހެން އާޔަތެއްގައި އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައި ވާފަދައިންނެވެ. ﴿يَوْمَ يَخْرُجُونَ مِنَ ٱلْأَجْدَاثِ سِرَاعًا كَأَنَّهُمْ إِلَىٰ نُصُبٍ يُوفِضُونَ﴾ ((އެއީ) ކަށްވަޅުތަކުން ނުކުމެގެން އެއުރެން އަވަސްއަވަހަށް ހިނގައިދާދުވަހެވެ. އެއުރެން އަޅުކަންކުރާ ބުދުތަކުގެ ކައިރިޔަށް އަވަސްއަވަހަށްދާ ފަދައިންނެވެ.) އެބައިމީހުން ދާނީ މަޙްޝަރުގެ ބިމަށެވެ.
ނޯޓް
قَالُوا۟ يَـٰوَيْلَنَا مَنۢ بَعَثَنَا مِن مَّرْقَدِنَا ۜ ۗ هَـٰذَا مَا وَعَدَ ٱلرَّحْمَـٰنُ وَصَدَقَ ٱلْمُرْسَلُونَ ﴿٥٢﴾
﴿
٥٢
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެން ބުނާނެތެވެ. އޭ ތިމަންމެންނަށްހުރި ހަލާކެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ! ތިމަންމެން ނިދަންތިބިތަނުން، އަލުން ދިރުމަކަށް ފޮނުއްވީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ މިއީ ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ވަޢުދުކުރެއްވި ކަންތަކެވެ. އަދި ރަސޫލުން ވިދާޅުވި ތެދުބަސްފުޅެވެ. (52)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން ބުނާނެއެވެ. އަހަރެމެންނަށް ހުރި ހަލާކެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ. އަހަރެމެންގެ ކަށްވަޅުތަކުން އަހަރެމެން ނެރުނީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ މަލާއިކަތުން އެބައިމީހުންނަށް ޖަވާބުދެއްވާނެއެވެ. މިއީ ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވަޢުދުކުރެއްވި، މަރުވުމަށް ފަހު އަލުން ދިރުއްވުމެވެ. މާތް ﷲ ގެ އެންގެވުން ތިޔަބައިމީހުންނާ ހަމައަށް ގެންގޮސްދެއްވުމުގައި ރަސޫލުބޭކަލުންނާއި ނަބީބޭކަލުން ވިދާޅުވީ ތެދުބަސްފުޅެވެ.
ނޯޓް
إِن كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَٰحِدَةً فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَّدَيْنَا مُحْضَرُونَ ﴿٥٣﴾
﴿
٥٣
﴾
ތަރުޖަމާ
ބިރުވެރި އެންމެ އަޑެއްކަމުގައި މެނުވީ އެކަންތައް ނުވެއެވެ. ފަހެ، އެހާރުން އެއުރެން އެންމެންވާހުށީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ޙާޟިރުކުރައްވާފައެވެ. (53)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން އެއްކުރެއްވުމުގައި ވަރުބަލިވުމެއް، ބުރަކަމެއް ނެތެވެ. ގަދަފަދަ އެންމެ އަޑެއް ކަމުގައި މެނުވީ އެކަން ނުވެއެވެ. ފަހެ، އެހިނދު އެންމެހާ ޚަލްޤުތަކުން ތިބޭނީ ޙިސާބުބެއްލެވުމަށާއި ޖަޒާދެއްވުމަށް އެންމެ ޢަދުލުވެރިކޮށް ޙުކުމްކުރައްވާ ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ހާޒިރުވެފައެވެ. އެ އަޑަކީ މާތް ﷲ ގެ އަމުރުފުޅަށް އިސްރާފީލު عليه السلام ގޮވައިލައްވާ އަޑެވެ. އެކަލޭގެފާނު ގޮވައިލައްވާނެއެވެ. އޭ ކުދިކުދިވެފައިވާ ގުނަވަންތަކާއެވެ. ވިއްސިވިހާލިވެފައިވާ އިސްތަށިތަކާއެވެ. ވަކިވެފައިވާ ހުޅުތަކާއެވެ. ފީވެފައިވާ ކަށިތަކާއެވެ. ނިޔާކަނޑައަޅުއްވައި ޙުކުމްކުރެއްވުމަށް ތިޔަތަކެތި އެއްވުމަށް މާތް ﷲ ތިޔަ ތަކެއްޗަށް އަމުރުކުރައްވައެވެ. (ތަފްސީރުލް ޤުރްޠުބީ، ސޫރަތު ޔާސީން، އާޔަތް: 53) ދެން އެކަލޭގެފާނު ތާޅަފިލި ފުމެލެއްވުމުން ހުރިހާ އެންމެންތިބޭނީ އެންމެމަތިވެރި ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް އެއްވެފައެވެ.
ނޯޓް
فَٱلْيَوْمَ لَا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْـًٔا وَلَا تُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿٥٤﴾
﴿
٥٤
﴾
ތަރުޖަމާ
ފަހެ، މިއަދު އެއްވެސް ނަފްސަކަށް އެއްވެސް ކަމަކުން ބޭއިންސާފެއް ނުކުރައްވާނެތެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކޮށްއުޅުނު ޢަމަލަށް މެނުވީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޖަޒާއެއް ނުދެއްވާނެތެވެ. (54)
ތަފްސީރު
މިއަދު، މި ބިރުވެރި ދުވަހު، އެއްވެސް މީހެއްގެ ދަރުމަ އުނިކޮށް ނުވަތަ އޭނާގެ ޢުޤޫބާތް ބޮޑުކޮށް އަނިޔާވެރިވުމެއް ނެތެވެ. މިއަދު ނިޔާކަނޑައެޅުއްވުން ވަނީ ޢިއްޒަތްތެރިކަމާއި، މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ކަމުގައި ވާތީއެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ. ﴿ٱلْيَوْمَ تُجْزَىٰ كُلُّ نَفْسٍۭ بِمَا كَسَبَتْ ۚ لَا ظُلْمَ ٱلْيَوْمَ ۚ إِنَّ ٱللَّـهَ سَرِيعُ ٱلْحِسَابِ﴾ (މިއަދު (އެބަހީ: ޤިޔާމަތްދުވަހު) ކޮންމެ ނަފްސަކަށްމެ، އެ ނަފްސެއް ހޯދިކަމެއްގެ ޖަޒާދެއްވާނެތެވެ. މިއަދު އެއްވެސް ބޭއިންސާފެއް ނެތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން اللَّه އީ ޙިސާބުބެއްލެވުން އަވަސްވެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.) ޤިޔާމަތުގެ ވާހަކައިގެ މިހާހިސާބުން ޙިސާބުބެއްލެވުމުގެ ވާހަކަ ދޫކުރައްވައި، މާތް ﷲ ނިޢުމަތުގެ ސުވަރުގޭގައި ދާއިމަށް ތިބުމުގެ މާތްކަން މުއުމިނުންނަށް ދެއްވާނެކަމުގެ އުފާވެރި ޚަބަރު އަވަސްކުރައްވަނީއެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ
ނޯޓް
إِنَّ أَصْحَـٰبَ ٱلْجَنَّةِ ٱلْيَوْمَ فِى شُغُلٍ فَـٰكِهُونَ ﴿٥٥﴾
﴿
٥٥
﴾
ތަރުޖަމާ
ހަމަކަށަވަރުން، ސުވަރުގޭގެ އަހުލުވެރިން މިއަދުވަނީ، އުފާ ފާގަތިކަންމަތީ މަޝްޣޫލުވެގެންނެވެ. (55)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން މިއަދު ވާހުށީ ނިޢުމަތުގެ ސުވަރުގެތަކުގައެވެ. ފެތުރިފައިވާ ހިޔަލާ، ދެމޭ ކޯރުތައް ހިމެނޭ ފެހިކަން ގަދަ ބަގީޗާތަކުގައި، ޙޫރަލްޢީނުންނާއެކު ގަނޑުވަރުތަކުގައެވެ. އެބައިމީހުން އެ ނިޢުމަތްތަކުގެ ތެރޭގައި ތިބޭނީ ނަރަކައިގެ އަހުލުވެރިން ފިޔަވައި މަޝްޣޫލުވެގެންނެވެ. ﴿فَـٰكِهُونَ﴾ ގެ މާނައީ އުފާވެ، ހިތްހަމަޖެހިފައި ތިބުމެވެ. އެބައިމީހުންގެ މަޝްޣޫލުކަމަކީ އުފާލިބިގަތުމާއި، އުފާވެރިކަމެވެ. ފުރާވަރުގެ ޒުވާން ޙޫރަލްޢީނުންނާއެކު، ލަވައާއި، ރާގުގެ އުފާލިބިގަތުމުގައެވެ. އިބްނު ޢައްބާސް رضي الله عنه ވިދާޅުވިއެވެ. "އެބައިމީހުން ތިބޭނީ ބިކުރު ކެނޑުމާއި، ރާގުކުޅޭ އަޑުއެހުމުގައި މަޝްޣޫލުވެގެންނެވެ. ނަރަކައިގައި ތިބި އެބައިމީހުންގެ އަހުލުވެރިން ދޫކޮށްލާފައެވެ. އެބައިމީހުން އެއުފާތައް ލިބުމަށް ހުރަކަށް ވެދާނެތީއެވެ." ޙަދީޘުގައި އައިސްފައި ވެއެވެ. "إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَمُجْتَمَعًا لِلْحُورِ الْعِينِ يُرَفِّعْنَ بِأَصْوَاتٍ لَمْ يَسْمَعِ الْخَلاَئِقُ مِثْلَهَا قَالَ يَقُلْنَ نَحْنُ الْخَالِدَاتُ فَلاَ نَبِيدُ وَنَحْنُ النَّاعِمَاتُ فَلاَ نَبْأَسُ وَنَحْنُ الرَّاضِيَاتُ فَلاَ نَسْخَطُ طُوبَى لِمَنْ كَانَ لَنَا وَكُنَّا لَهُ “ (جامع الترمذي، كتاب صفة الجنة عن رسول الله صلى الله عليه وسلم، باب ما جاء في كلام حور العين) (ހަމަކަށަވަރުން ސުވަރުގޭގައި ޙޫރަލްޢީނުން އެއްވާތަނެއް ވެއެވެ. އެތަނުގައި ޚަލްޤުތަކުން ދުވަހަކުވެސް އަޑުއަހާފައިނުވާ ފަދަ އަޑަކުން އެކަނބަލުން އަޑުއުފުލާނެއެވެ. ’އަހަރެމެންނީ އަބަދަށް ދެމިތިބޭނޭ މީހުންނެވެ. އަހަރެމެންނަށް ނެތިދިއުމެއް ނުވެއެވެ. އަހަރެމެންނީ އުފަލާއި އަރާމުގައިވާ މީހުންނެވެ. އަހަރެމެންނަށް ދަތިކަމެއް ނެތެވެ. އަހަރެމެންނީ ރުހިގެންތިބޭ މީހުންނެވެ. އަހަރުމެން ރުޅިއައުމެއް ނެތެވެ. އެމީހަކު އަހަރުމެންނަށްޓައި ވީ މީހަކަށް، އަދި އަހަރެމެން އެމީހަކަށްޓަކައި ވީ މީހަކަށް އުފާވެރިކަން ހުއްޓެވެ.‘“) (ޖާމިޢުއްތިރްމިޛީ، ޙަދީޘު: 2564)
ނޯޓް
هُمْ وَأَزْوَٰجُهُمْ فِى ظِلَـٰلٍ عَلَى ٱلْأَرَآئِكِ مُتَّكِـُٔونَ ﴿٥٦﴾
﴿
٥٦
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެންނާއި އެއުރެންގެ އަނބިންވަނީ، ހިޔަލުގައި ދާންތަކުގެމަތީ ލެނގިލައިގެންނެވެ. (56)
ތަފްސީރު
الأرائك އަކީ أريكة ގެ ޖަމްޢެވެ. އެއީ ރަންމުތާއި ޖަވާހިރާއި، ފަށުވި ސަނދުވާއާއި ފަރުދާތަކުން ޖަރީކޮށްފައިވާ (ރަސްރަސްކަލުންގެ އަނބިންގެ ތެރެއިން އަލަތު އަނބިމީހާގެ އެނދު ފަދަ) އެނދެވެ. މާނައީ: ސުވަރުގޭގެ އަހުލުވެރިންނާއި، އެބައިމީހުންގެ އަނބިން ވާނީ ސުވަރުގޭގެ ފެތުރިފައިވާ ހިޔަލުގައެވެ. ހޫނު އަތްވެއް އަދި ގަދަ ފިންޏެއް އެތަނުގައި ނުވާނެއެވެ. އެތަނުގައި ވާނީ ހަމައެކަނި ފިޔަޖަހަޖަހާ ހުންނަ އައްޔެވެ. އެބައިމީހުން ތިބޭނީ ފޮއްޗާއި ފަރުދާތަކުން ޒީނަތްތެރިކުރެވިފައިވާ ދާންތަކުގައެވެ.
ނޯޓް
لَهُمْ فِيهَا فَـٰكِهَةٌ وَلَهُم مَّا يَدَّعُونَ ﴿٥٧﴾
﴿
٥٧
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެންނަށް އެތާނގައި މޭވާތައްވެއެވެ. އަދި އެއުރެން އެދޭ (ހުރިހާ) ކަމެއް އެއުރެންނަށް (އެތާނގައި) ވެއެވެ. (57)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުންނަށް އެތަނުގައި މީރު ރަނގަޅު މޭވާގެ ތެރެއިން އެބައިމީހުންގެ ހިތް އެދޭހާ މޭވާތައް ވެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް އެބައިމީހުން އެދޭހާ ކަމެއް އެތަނުގައި ވާނެއެވެ. މާތް ﷲ ގެ ވަޙީ ބަސްފުޅުގައިވާ ފަދައިންނެވެ. ﴿يُطَافُ عَلَيْهِم بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ وَأَكْوَابٍ ۖ وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ ٱلْأَنفُسُ وَتَلَذُّ ٱلْأَعْيُنُ ۖ وَأَنتُمْ فِيهَا خَـٰلِدُونَ﴾ (އެއުރެންގެ ގާތުގައި ރަނުގެ ކަންވާރުތަކާއި، ތަށިތަކާއިގެން ބުރުޖެހޭނެތެވެ. އަދި އެތާނގައި ހިތްއެދޭ، އަދި ލޯތަކަށް އަރާމު ލިބިދޭ ހުރިހާ ތަކެތި ވެއެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެތާނގައި ދެމިތިބޭނެތެވެ.) މިބުނެވުނު ހުރިހާ ނިޢުމަތަކީ ހަށިގަނޑަށް ލިބޭ ނިޢުމަތެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ރޫޙީ ނިޢުމަތްވެސް ވެއެވެ. މާތް ﷲ އެބައިމީހުންނަށް ސަލާމް ވަޙީކުރެއްވުމާއި، އެކަލާނގެ ވަޖުހުފުޅަށް ބެލުމުގެ އުފާ އެބައިމީހުންނަށް ލިބުމެވެ. އެއީ ސުވަރުގޭގެ އަހުލުވެރިންނަށް ލިބޭ އެންމެ ބޮޑު ނިޢުމަތެވެ.
ނޯޓް
سَلَـٰمٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّۢ رَّحِيمٍ ﴿٥٨﴾
﴿
٥٨
﴾
ތަރުޖަމާ
ރަޙީމުވަންތަ ކަލެއްގެ ޙަޟްރަތުން އިއްވަވާ ސަލާމުގެ ބަސްފުޅެވެ. (58)
ތަފްސީރު
ޢިއްޒަތްތެރިކަމާއި، މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން އެބައިމީހުންނަށް ތަޙިއްޔަތާއި ސަލާމް ވެއެވެ. މާތް ﷲ އެބައިމީހުންނަށް ސަލާމް ވަޙީކުރައްވާނެއެވެ. އަދި މަލާއިކަތުން އެބައިމީހުންނަށް ސަލާމްކުރައްވާނެއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ޝަރަފުދެއްވައި މާތްކޮށް ހިތްތެވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް ލިބުނު ދެމިހުންނަނިވި ނިޢުމަތަށްޓަކައި އެބައިމީހުންނަށް ތަހުނިޔާ ކިއުއްވުމަށެވެ. ޙަދީޘުގައި އައިސްފައި ވެއެވެ. عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : "بَيْنَا أَهْلُ الْجَنَّةِ فِي نَعِيمِهِمْ إِذْ سَطَعَ لَهُمْ نُورٌ فَرَفَعُوا رُءُوسَهُمْ، فَإِذَا الرَّبُّ قَدْ أَشْرَفَ عَلَيْهِمْ مِنْ فَوْقِهِمْ، فَقَالَ: السَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ. قَالَ: وَذَلِكَ قَوْلُ اللَّهِ: ﴿سَلَـٰمٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّۢ رَّحِيمٍ﴾ قَالَ: فَيَنْظُرُ إِلَيْهِمْ، وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ، فَلَا يَلْتَفِتُونَ إِلَى شَيْءٍ مِنَ النَّعِيمِ مَا دَامُوا يَنْظُرُونَ إِلَيْهِ حَتَّى يَحْتَجِبَ عَنْهُمْ، وَيَبْقَى نُورُهُ وَبَرَكَتُهُ عَلَيْهِمْ فِي دِيَارِهِمْ". (سنن ابن ماجة، ج: 1، ص: 185) (ޖާބިރު ބްނު ޢަބްދިﷲ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. ސުވަރުގޭގެ އަހުލުވެރިން އެބައިމީހުންގެ ނިޢުމަތުގައި ތިއްބައި، އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ގަދަ އައްޔެއް ފާޅުވާނެއެވެ. ދެން އެބައިމީހުން މަތި ބަލާއިރު އެއީ އެބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއެވެ. އެބައިމީހުންނާއި ދިމާއަށް މަތިން އެބައިމީހުންނަށް ތަޖައްލީވެވޮޑިގަތީއެވެ. ދެން އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާނެއެވެ. ސުވަރުގޭގެ އަހުލުވެރިންނޭވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ސަލާމްހުށްޓެވެ. މާތް ﷲ ގެ ވަޙީބަސްފުޅު ﴿سَلَـٰمٌ قَوْلًا مِّن رَّبٍّۢ رَّحِيمٍ﴾ ގައި ވަނީ އެވާހަކައެވެ. ދެން އެކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް ބައްލަވައިވޮޑިގަންނަވާނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން އެކަލާނގެ ދެކޭނެއެވެ. އަދި އެހެން އެއްވެސް ނިޢުމަތަކަށް ނުބަލާނެއެވެ. ދެން، އެކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް ނިވައިވެވޮޑިގަންނަވަންދެން އެބައިމީހުން ބަލަން ތިބޭނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް އެކަލާނގެ ނޫރުފުޅާއި ބަރަކާތް ދެމިހުންނާނެއެވެ.) (ސުނަނު އިބްނިމާޖާ، ޙަދީޘު: 184)
ނޯޓް
وَٱمْتَـٰزُوا۟ ٱلْيَوْمَ أَيُّهَا ٱلْمُجْرِمُونَ ﴿٥٩﴾
﴿
٥٩
﴾
ތަރުޖަމާ
އޭ ކުށްވެރިންނޭވެ! މިއަދު ތިޔަބައިމީހުން (މުއުންނާ) ވަކިވާށެވެ! (59)
ތަފްސީރު
އޭ ކާފަރު ފާފަވެރިންނޭވެ! ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ތަޤްވާވެރިވި މުއުމިން އަޅުންނާއި ތިޔަބައިމީހުން ވަކިވެ ދުރަށް ޖެހޭށެވެ. ފަހެ، ތަޤްވާރި މުސްލިމެއްގެ ކައިރީގައި ފާފަވެރި މީހަކު ހުރުމަކީ ވެގެން ވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެބައިމީހުންނާ އެކުނުވެ ތިޔަބައިމީހުން ވަކިވާށެވެ. އެބައިމީހުންނަށް މިހެން ވަޙީކުރައްވާނީ ސުވާލާއި ޙިސާބަށް ހުއްޓޭ ހިނދުގައެވެ.
ނޯޓް
۞ أَلَمْ أَعْهَدْ إِلَيْكُمْ يَـٰبَنِىٓ ءَادَمَ أَن لَّا تَعْبُدُوا۟ ٱلشَّيْطَـٰنَ ۖ إِنَّهُۥ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ ﴿٦٠﴾
﴿
٦٠
﴾
ތަރުޖަމާ
އޭ އާދަމުގެދަރިންނޭވެ! ތިޔަބައިމީހުން ޝައިޠާނާއަށް އަޅުކަން ނުކުރުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންލައްވައި ޢަހުދެއް ނުކުރުއްވަވަން ހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލޭގެއީ ތިޔަބައިމީހުންނަށްހުރި، ފާޅުވެގެންވާ ޢަދާވާތްތެރިއެކެވެ. (60)
ތަފްސީރު
ފާފަވެރިން ދެރަކޮށްލެއްވުމުގެ ގޮތުން އެބައިމީހުންނަށް ވަޙީކުރައްވާނެއެވެ. އާދަމުގެ ދަރީންނޭވެ! ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އުރެދުމަށް ޝައިޠާނާ ގޮވުމުން އޭނާއަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބަޢަނުވުމަށް ރަސޫލުބޭކަލުން މެދުވެރިކުރައްވައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަމުރުނުކުރައްވަންހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެއަކީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޢަދާވާތްތެރިކަން ފާޅުކޮށްފައިވާ ފާޅުކަން ބޮޑު ޢަދުއްވެކެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކޮށް، ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝަރީކުނުކުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަމުރުކުރެއްވީމެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދިންނެވުމާއި، ކާމިޔާބު ލިބޭނޭ މަގަކީ އެއީކަމުގައި ވާތީއެވެ. ޝައިޠާނާއަށް އަޅުކަންކުރުމީ އޭނާ އޮޅުވާލުމުން މަގުފުރެދުމާއި، ކާފިރުކަން ޒީނަތްތެރިކޮށް މީސްތަކުންނަށް ދެއްކުމުން އޭނާއަށް ތަބަޢަވުމެވެ. މިތާނގައި އާދަމުގެ ދަރިންނޭ ވަޙީކުރައްވާފައި އެވަނީ ފާފަވެރިންނަށެވެ. ޝައިޠާނާއަށް އެހީތެރިވަނީ އެބައިމީހުން ކަމުގައި ވާތީއެވެ.
ނޯޓް
وَأَنِ ٱعْبُدُونِى ۚ هَـٰذَا صِرَٰطٌ مُّسْتَقِيمٌ ﴿٦١﴾
﴿
٦١
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރާށެވެ! މިއީ ސީދާވެގެންވާ ތެދުމަގެވެ. (61)
ތަފްސީރު
ފާފަވެރިން ދެރަކޮށްލެއްވުމުގެ ގޮތުން އެބައިމީހުންނަށް ވަޙީކުރައްވާނެއެވެ. އާދަމުގެ ދަރީންނޭވެ! ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އުރެދުމަށް ޝައިޠާނާ ގޮވުމުން އޭނާއަށް ތިޔަބައިމީހުން ތަބަޢަނުވުމަށް ރަސޫލުބޭކަލުން މެދުވެރިކުރައްވައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަމުރުނުކުރައްވަންހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެއަކީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޢަދާވާތްތެރިކަން ފާޅުކޮށްފައިވާ ފާޅުކަން ބޮޑު ޢަދުއްވެކެވެ. އަދި ހަމައެކަނި ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކޮށް، ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއާ އެއްވެސް އެއްޗެއް ޝަރީކުނުކުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަމުރުކުރެއްވީމެވެ. ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދިންނެވުމާއި، ކާމިޔާބު ލިބޭނޭ މަގަކީ އެއީކަމުގައި ވާތީއެވެ. ޝައިޠާނާއަށް އަޅުކަންކުރުމީ އޭނާ އޮޅުވާލުމުން މަގުފުރެދުމާއި، ކާފިރުކަން ޒީނަތްތެރިކޮށް މީސްތަކުންނަށް ދެއްކުމުން އޭނާއަށް ތަބަޢަވުމެވެ. މިތާނގައި އާދަމުގެ ދަރިންނޭ ވަޙީކުރައްވާފައި އެވަނީ ފާފަވެރިންނަށެވެ. ޝައިޠާނާއަށް އެހީތެރިވަނީ އެބައިމީހުން ކަމުގައި ވާތީއެވެ.
ނޯޓް
وَلَقَدْ أَضَلَّ مِنكُمْ جِبِلًّا كَثِيرًا ۖ أَفَلَمْ تَكُونُوا۟ تَعْقِلُونَ ﴿٦٢﴾
﴿
٦٢
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެ ޝައިޠާނާ ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ގިނަބަޔަކު މަގުފުރައްދައިފިއެވެ. ފަހެ، ވިސްނާ ބަޔަކުކަމުގައި ތިޔަބައިމީހުން ނުވަމުހެއްޔެވެ؟ (62)
ތަފްސީރު
ޝައިޠާނާ ވަނީ ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ގިނަ ބަޔަކު ހައްލައި، މާތް ﷲ އަށް ކިޔަމަންތެރިވުން ހުއްޓުވައިފައެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ކާފިރުކަމާއި ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގެ ތެރެއަށް ވަދެވެންދެނެވެ. އެކަލޭގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން ކިޔަމަންވުން ހުއްޓުވާނޭ ބުއްދިއެއް ތިޔަބައިމީހުންގެ ނެތީ ހެއްޔެވެ؟ الجِبِلّ އަކީ ބޮޑު އުއްމަތެވެ. ދެން އެބައިމީހުންނަށް ތައްޔާރުކުރެވިފައިވާ ޢަޛާބާއި، ނިކަމެތިކަމުގެ ޚަބަރުދެއްވަމުން ވަޙީކުރައްވަނީ
ނޯޓް
هَـٰذِهِۦ جَهَنَّمُ ٱلَّتِى كُنتُمْ تُوعَدُونَ ﴿٦٣﴾
﴿
٦٣
﴾
ތަރުޖަމާ
މިއީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވަޢުދުކުރައްވާފައިވާ ނަރަކައެވެ. (63)
ތަފްސީރު
މިއީ ރަސޫލުބޭކަލުން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އިންޒާރުކުރައްވަމުން ގެންދެވި ނަރަކައެވެ.
ނޯޓް
ٱصْلَوْهَا ٱلْيَوْمَ بِمَا كُنتُمْ تَكْفُرُونَ ﴿٦٤﴾
﴿
٦٤
﴾
ތަރުޖަމާ
ތިޔަބައިމީހުން ކާފިރުވެ އުޅުނުކަމުގެ ސަބަބުން، މިއަދު ތިޔަބައިމީހުން އެ ނަރަކަޔަށް ވަންނާށެވެ! (64)
ތަފްސީރު
ތިޔަބައިމީހުން ކާފިރުވެ މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލުބޭކަލުންނަށް ފުރައްސާރަކޮށްފައި ވާތީ ނަރަކައިގެ ޢަޛާބުގެ ރަހަ ތިޔަބައިމީހުން ލިބިގަންނާށެވެ. މާތް ﷲ ގެ އަމުރުފުޅު ﴿ٱصْلَوْهَا﴾ އަކީ ދެރަކޮށް ނިކަމެތިކޮށްލުމުގެ އަމުރެކެވެ. މާތް ﷲ ގެ ވަޙީބަސްފުޅު ﴿ذُقْ إِنَّكَ أَنتَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْكَرِيمُ﴾ ((އަދި އޭނާޔަށް އަންގަވާނެތެވެ.) ކަލޭ (ޢަޛާބުގެ) ރަހަ ދެކޭށެވެ! ކަލެޔަކީ ހަމަ، ބާރުގަދަ މާތް މީހަކީމުއެވެ.) ގައިވާ ފަދައިންނެވެ. ފަހެ، ނަރަކައިގެ އަލިފާނުގައި ފިހޭ މީހެއްގެ އޮންނާނީ ކޮން ޢިއްޒަތަކާއި ކަރާމާތެއް ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
ٱلْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَىٰٓ أَفْوَٰهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَآ أَيْدِيهِمْ وَتَشْهَدُ أَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا۟ يَكْسِبُونَ ﴿٦٥﴾
﴿
٦٥
﴾
ތަރުޖަމާ
މިއަދު ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެންގެ އަނގަތަކުގައި ސިއްކަގައްސަވައި ބަންދުކުރައްވާހުށީމެވެ. އަދި އެއުރެންގެ އަތްތައް ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ބަސް ދަންނަވާނެތެވެ. އަދި އެއުރެން ހޯދައިއުޅުނު ޢަމަލުތަކާމެދު އެއުރެންގެ ފައިތައް ހެކިދޭނެތެވެ. (65)
ތަފްސީރު
ޤިޔާމަތް ދުވަހު ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފާފަވެރި ކާފަރުންގެ އަނގަތަކުގައި ސިއްކަޖައްސަވައި ބަންދުކުރައްވާހުށީމެވެ. އެބައިމީހުންގެ ދޫތަކުން ވާހަކަދެއްކިޔަ ނުދެއްވުމަށެވެ. އެބައިމީހުން ކުޅަ ނުބައި ޢަމަލުތަކުގެ ވާހަކަ އެބައިމީހުންނާ ދެކޮޅަށް ދައްކާނީ އެބައިމީހުންގެ އަތްތަކާއި، ފައިތަކެވެ. އެއީ، އެބައިމީހުން ކުރި ފާފަތަކަށް އެބައިމީހުން އިންކާރުކުރުމުން، އެންމެހާ މީސްތަކުންގެ ކުރިމަތީގައި އެބައިމީހުން ބޭޒާރުކުރެއްވުމަށެވެ. އެއީ ހާދަހާ ބޮޑު ނިކަމެތިކަމަކާއި ދެރަކޮށްލުމެކެވެ! އަބޫމޫސާ އަލްއަޝްޢަރީ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން އައްޠަބަރީ ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. (ޤިޔާމަތް ދުވަހު ހިސާބުބެއްލެވުމަށް މުނާފިޤު މީހާއާއި ކާފިރު މީހާ ގެނެވޭނެއެވެ. ދެން، އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އޭނާގެ ކުރިމައްޗަށް އޭނާގެ ޢަމަލު ހުށަހަޅުއްވާނެއެވެ. އެހިނދު އޭނާ އެއަށް އިންކާރުކޮށް ދަންނަވާނެއެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އިބަރަސްކަލާނގެ ޢިއްޒަތް ގަންދީ ދަންނަވަމެވެ. އެ މަލާއިކަތާ ވަނީ އަޅުގެ ފަތުގައި އަޅު ނުކުރާ ޢަމަލު ލިޔެފައެވެ. އެހިނދު މަލާއިކަތާ ދަންނަވާނެއެވެ. އެވެނި ތަނެއްގައި، އެވެނި ދުވަހަކު އެވެނި ކަމެއް ތިބާ ނުކުރަން ހެއްޔެވެ؟ އޭނާ ދަންނަވާނެއެވެ. ނޫނެކެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އިބަރަސްކަލާނގެ ޢިއްޒަތް ގަންދީ ދަންނަވަމެވެ. މިއަޅާ އެކަން ނުކުރަމެވެ. އޭނާ އެހެން ހެދުމުން އޭނާގެ އަނގައިގައި ސިއްކަ ޖައްސަވާނެއެވެ. ދެން އަބޫމޫސާ މިއާޔަތް ކިޔަވައިވިދާޅުވިއެވެ. ﴿ٱلْيَوْمَ نَخْتِمُ عَلَىٰٓ أَفْوَٰهِهِمْ وَتُكَلِّمُنَآ أَيْدِيهِمْ .........﴾) (ޖާމިޢުލްބަޔާން، އިބްނުޖަރީރް އައްޠަބަރީ، ޖ: 23، ޞ: 30، ޙަދީޘު: 23368) މުސްލިމް އެކަލޭގެފާނުގެ ޞަޙީޙުގައި ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَضَحِكَ فَقَالَ "هَلْ تَدْرُونَ مِمَّ أَضْحَكُ" . قَالَ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ "مِنْ مُخَاطَبَةِ الْعَبْدِ رَبَّهُ يَقُولُ يَا رَبِّ أَلَمْ تُجِرْنِي مِنَ الظُّلْمِ قَالَ يَقُولُ بَلَى . قَالَ فَيَقُولُ فَإِنِّي لاَ أُجِيزُ عَلَى نَفْسِي إِلاَّ شَاهِدًا مِنِّي قَالَ فَيَقُولُ كَفَى بِنَفْسِكَ الْيَوْمَ عَلَيْكَ شَهِيدًا وَبِالْكِرَامِ الْكَاتِبِينَ شُهُودًا - قَالَ - فَيُخْتَمُ عَلَى فِيهِ فَيُقَالُ لأَرْكَانِهِ انْطِقِي . قَالَ فَتَنْطِقُ بِأَعْمَالِهِ - قَالَ - ثُمَّ يُخَلَّى بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْكَلاَمِ - قَالَ - فَيَقُولُ بُعْدًا لَكُنَّ وَسُحْقًا . فَعَنْكُنَّ كُنْتُ أُنَاضِلُ " . (صحيح مسلم، كتاب الزهد والرقائق) (އަނަސު ބްނު މާލިކް رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންމެން ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ އަރިހުގައި ތިއްބައި އެކަލޭގެފާނު ހިނިވަރުނަކުރެއްވިއެވެ. ދެން ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު ހިނިވަރުނަކުރައްވަނީ ކޮންކަމަކާކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެނގޭހެއްޔެވެ؟ ތިމަންމެން ދެންނެވީމެވެ. މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވަނީ މާތް ﷲ އެވެ. ދެން އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ އެވެ. އެކަލޭފާނު ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. ޤިޔާމަތް ދުވަހު އަޅާ އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ކުރާ ޖަދަލާމެދުއެވެ. އަޅާ ދަންނަވާނެއެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އިބަރަސްކަލާނގެ މިއަޅާ އަނިޔާއިން ސަލާމަތްނުކުރައްވަމުތޯއެވެ؟ އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާނެއެވެ. ކުރެއްވީމެވެ. ދެން އޭނާ ދަންނަވާނެއެވެ. ތިމަންއަޅާގެ ފަރާތުން ދެވޭ ހެކިބަހެއް މެނުވީ ތިމަންއަޅާ ޤަބޫލުނުކުރާނަމެވެ. ދެން އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާނެއެވެ. ތިބާ އަމިއްލަ ނަފުސުގެ ޙިސާބު ބަލާމީހެއްގެ ގޮތުގައި ތިބާ ފުދެއެވެ. އަދި ހެކިވެރިންގެ ގޮތުގައި ލިއުއްވާ ދެމަލާއިކަތުން ކަމުގައިވާ كِرَامًا كَاتِبِيْنَ ފުދެއެވެ. ދެން އޭނާގެ އަނގައިގައި ސިއްކަޖައްސަވައި ބަންދު ކުރައްވާނެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ގުނަވަންތަކަށް އަންގަވާނެއެވެ. ވާހަކަދައްކާށެވެ. ދެން އޭނާގެ ގުނަވަންތައް އޭނާ ކުރި ކަންކަން ކިޔައިދޭނެއެވެ. އެއަށްފަހު އޭނާއަށް ވާހަކަ ދެއްކޭގޮތް ހައްދަވާނެއެވެ. އެހިނދު އޭނާ ބުނާނެއެވެ. ތިޔަ ގުނަވަންތަކަށް ހަލާކުހުށްޓެވެ. އަހަރެން މަސައްކަތްކުރީ ތިޔަ ގުނަވަންތަކުގެ ދިފާޢުގައެވެ. (ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘު: 2969)
ނޯޓް
وَلَوْ نَشَآءُ لَطَمَسْنَا عَلَىٰٓ أَعْيُنِهِمْ فَٱسْتَبَقُوا۟ ٱلصِّرَٰطَ فَأَنَّىٰ يُبْصِرُونَ ﴿٦٦﴾
﴿
٦٦
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާނަމަ، އެއުރެންގެ ލޯތައް ކަނުކުރައްވައިފީމުހެވެ. ފަހެ، އެއުރެން މަގުން ދިއުމަށް އަވަސްވެގަންނާނެތެވެ. ފަހެ (އެހިނދު) އެއުރެންނަށް ފެންނާނީ ކޮންފަދައަކުން ހެއްޔެވެ؟ (66)
ތަފްސީރު
ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާނަމަ، އެބައިމީހުންގެ ފެނުން ގެންދަވައި ލޯ ކަނުކުރައްވައިފީމުހެވެ. ދެން، އެބައިމީހުންގެ މަގުގައި ކުރިއަށް ދިއުމަށް އަވަސްވެގަންނާނެއެވެ. އެކަމަކު އެމަގެއް ނުފެންނާނެއެވެ. ފެނުމުގެ ޙިއްސު ގެއްލިފައި ވާއިރު ފެންނާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
وَلَوْ نَشَآءُ لَمَسَخْنَـٰهُمْ عَلَىٰ مَكَانَتِهِمْ فَمَا ٱسْتَطَـٰعُوا۟ مُضِيًّا وَلَا يَرْجِعُونَ ﴿٦٧﴾
﴿
٦٧
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާނަމަ، އެއުރެން ތިބިތާ ތިއްބައި އެއުރެންގެ ސިފަ ބަދަލުކުރައްވައިފީމުހެވެ. ފަހެ (އެހިނދު) ކުރިޔަށް ދިޔުމަކަށްވެސް އަދި ފަހަށް އެނބުރި އައުމަކަށްވެސް، އެއުރެންނަކަށް ކުޅަދާނަވެގެނެއް ނުވެތެވެ. (67)
ތަފްސީރު
المسخ އަކީ މީހެއްގެ ސިފަ ފުރާނަ ނެތް އެއްޗެއްގެ، ނުވަތަ ހިލަގަނޑެއްގެ ނުވަތަ ޖަނަވާރެއްގެ ސިފައަށް ބަދަލުކުރެއްވުމެވެ. މާނައީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާނަމަ އެބައިމީހުންގެ ރީތި ސިފަތައް ހުތުރު ސިފައަށް ބަދަލުކުރައްވައި، ރާމާމަކުނު ނުވަތަ އޫރު ފަދަ އެއްޗަކަށް ހައްދަވައިފީމުހެވެ. ނުވަތަ ހިލައިން ހަދާފައިވާ އަޑުނީވޭ ވާހަކަނުދެއްކޭ ބުދުތަކަކަށް ބަދަކުރައްވައިފީމުހެވެ. އެހިނދު ކުރިއަށް ދިއުމަށް ވެސް އަދި އެނބުރި އައުމަށްވެސް އެބައިމީހުންނަށް ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެން ނުވާނެއެވެ. އެބައިމީހުން ނަސޭހަތް ލިބިނުގަންނަނީ ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
وَمَن نُّعَمِّرْهُ نُنَكِّسْهُ فِى ٱلْخَلْقِ ۖ أَفَلَا يَعْقِلُونَ ﴿٦٨﴾
﴿
٦٨
﴾
ތަރުޖަމާ
ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހެއްގެ ޢުމުރު ދިގުކުރައްވާ މީހާ (ގެ ކަންތައް) ހެއްދެވި ހެއްދެވުމުގައި އެކޮޅުކޮޅުން ޖައްސަވާހުށީމެވެ. (އެބަހީ: އާރެއް ބާރެއްނެތް ގޮތުގައި ފެށިގެންއައިސް ޒުވާންކަމުގެ ދައުރު ނިމި، އެންމެފަހުން އާރެއް ބާރެއް ނެތް މީހަކު ކަމުގައި ލައްވާހުށީމެވެ.) ފަހެ، އެއުރެން ނުވިސްނަނީ ހެއްޔެވެ؟ (68)
ތަފްސީރު
މިއާޔަތުގައި މިވަނީ އެބައިމީހުންގެ ސިފަ ބަދަލުކުރެއްވުމަށް އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަން ބަޔާންކުރައްވާފައެވެ. މާނައީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެމީހެއްގެ ޢުމުރު ދިގުކުރައްވާ މީހާ ޚަލްޤުކުރައްވާފައިވާ ގޮތް އެކޮޅުކޮޅުން ޖައްސަވާހުށީމެވެ. ދެން، ބާރު ދެރަ، އަޑުއިވޭ ގިނަ ވާހަކަތައް ހަނދާންނެތޭ، ދެކެވޭވާހަކަ ވިސްނައިގަންނަން އުނދަގޫ ވިސްނުން ބަލިކަށި ކުޑަކުއްޖެއް ފަދައިން އޭނާ ވެދެއެވެ. މި ގޮތަށް ހައްދަވަން ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ ލޯ ކަނުކުރައްވައި، އެބައިމީހުންގެ ސޫރަ ބަދަލުކުރެއްވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަކަން އެބައިމީހުން ނުވިސްނަނީ ހެއްޔެވެ؟ މާތް ﷲ މިވަނީ މުޝްރިކުންގެ މޮޔަކަމާއި، އެބައިމީހުންގެ ފުރައްސާރަކުރުމާ އެކަށިގެންވާ ދެ ސޫރައެއް އެބައިމީހުން ސިފަކުރެއްވުމަށް ގެންނަވާފައެވެ. ފުރަތަމަ ސޫރައަކީ ލޯފަން މީހުންގެ ސޫރައެވެ. އެބައިމީހުން މަގުގައި ކުރިއަށް ދަނީ ދެވޭ ނުދެވޭ ގޮތެއް ނޭނގިއެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއްބައެއްގެ ގައިގާ ޖެހެމުންނެވެ. ކުރިއަށް ދާންވީގޮތް ނުފެނި އެބައިމީހުންގެ މަންޒިލަށް ވާޞިލުވާނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ ދެވަނަ ސޫރައަކީ އިންސާނެއްގެ ސިފައިން ޖަނަވާރެއްގެ ސިފައަށް ބަދަލުކުރެވި، ރާމާމަކުނެއް ނުވަތަ އޫރެއްގެ ސިފައިގައިވީ މީހާގެ ސޫރައެވެ. މިސޫރައިން ފެންނަ މަންޒަރަކީ ހިނި އައިސް މަލާމާތް ރައްދުކުރެވޭފަދަ މަންޒަރެކެވެ. މިމިސާލުން ނުވަތަ ސިފަކުރެއްވުމުން ހިތަށް ގެނެވެނީ ވަރަށް ހުތުރުކަން ބޮޑު ދެމަންޒަރެވެ. އިންސާނެއްގެ ބޯ ހިމާރެއްގެ ބޮލަށް ނުވަތަ އޫރެއްގެ ބޮލަށް ބަދަލުވެ ހަތަރެސް ފައި ޖަހާފައި އޭނާ ހިނގާ މަންޒަރެވެ. ދެން، ލޯފަން މީހުންތަކެއް ކުރިއަށް ނުދެވިގެން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ކޮއްޕަމުން، އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކު ގައިގައި ތެޅެމުން ވެއްޓެމުން ކުރިއަށްދާ މަންޒަރެވެ. މިއީ ގަދަ ހިނި އަންނަ މަންޒަރުތަކެވެ.
ނޯޓް
وَمَا عَلَّمْنَـٰهُ ٱلشِّعْرَ وَمَا يَنۢبَغِى لَهُۥٓ ۚ إِنْ هُوَ إِلَّا ذِكْرٌ وَقُرْءَانٌ مُّبِينٌ ﴿٦٩﴾
﴿
٦٩
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް ޅެން އުނގަންނަވައެއް ނުދެއްވަމެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު އެކަމަކަށް އެކަށީގެނެއްވެސް ނުވެތެވެ. އެއީ ހަނދާންކޮށްދެނިވި ފޮތެއް ކަމުގައްޔާއި، ބަޔާންވެގެންވާ ޤުރްއާންކަމުގައި މެނުވީ ނުވެއެވެ. (69)
ތަފްސީރު
ތިމަންރަސްކަލާނގެ މުޙައްމަދު ﷺ އަށް ޅެން އުނގަންނަވައި ނުދެއްވަމެވެ. އަދި އެއީ އެކަލޭގެފާނާ އެކަށީގެންވާ ކަމެއްވެސް ނޫނެވެ. ޅެމަކީ ވަޒަނަކަށް ހެދޭ، މިސާލުތަކުން ޖަރީކުރެވޭ، ޚިޔާލާއި ވަހުމުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އެއްޗަކަށް ވާތީއެވެ. މިކަންތައް ޅެމުގެތެރޭގައި ބޮޑުވަރުން "އެންމެ ފޮނި ޅެމަކީ އެންމެ ދޮގުވެރިކަން ބޮޑު ޅެމޭ" ބުނެވެއެވެ. ވީއިރު، ޢިއްޒަތްތެރިކަމާއި، މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރި ރަސްކަލާނގެ ވަޙީބަސްފުޅާ ޅެން ކައިރިކުރެވިދާނެ ހެއްޔެވެ؟ އެންމެ ފަހުގެ ނަބިއްޔާ އަދި ރަސޫލާ ﷺ ގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވި ވަޙީއަކީ، މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުން އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންނަށް އައި ހަނދާންކޮށްދެއްވުމާއި، އަލިގަދަ، ދެބަސްނުވެވޭނޭ ޤުރްއާން ކަމުގައި ނޫނީ ނުވެއެވެ.
ނޯޓް
لِّيُنذِرَ مَن كَانَ حَيًّا وَيَحِقَّ ٱلْقَوْلُ عَلَى ٱلْكَـٰفِرِينَ ﴿٧٠﴾
﴿
٧٠
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއީ ދިރިހުރި ކަމުގައިވާ މީހަކަށް އިންޒާރުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި ކާފިރުންގެ މައްޗަށް (ޢަޛާބުގެ) ބަސްފުޅު ޙައްޤުވުމަށްޓަކައެވެ. (70)
ތަފްސީރު
މި ޤުރްއާނުން ހިތުގައި ދިރުން ހުރި، ބުއްދިއަށް އަލިކަން ލިބިފައިވާ މުއުމިނުންނަށް އިންޒާރުކުރެއްވުމަށާއި، ކާފަރުންނަށް ޢަޛާބު ޙައްޤުވުމަށްޓަކައެވެ. އެބައިމީހުންނީ މަރުވެފައިވާ މީހުން ފަދައިން ނުވިސްނޭ ބަޔަކަށް ވާތީއެވެ.
ނޯޓް
أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّا خَلَقْنَا لَهُم مِّمَّا عَمِلَتْ أَيْدِينَآ أَنْعَـٰمًا فَهُمْ لَهَا مَـٰلِكُونَ ﴿٧١﴾
﴿
٧١
﴾
ތަރުޖަމާ
ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޔަދުޤުދްރަތްފުޅުން ހެއްދެވި ތަކެތީގެ ތެރެއިން ނަޢަމް ސޫފި، އެއުރެންނަށްޓަކައި ހައްދަވާފައިވާތީ، އެއުރެންނަކަށް ނުފެނޭހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، އެއުރެންނީ އެ ތަކެތީގެ މިލްކުވެރިންނެވެ. (71)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން މާތް ﷲ ގެ މަތިވެރި ކުޅަދުންވަންތަކަމަށް ވިސްނައި ފިކުރުކުރުމުގެ ނަޒަރަކުން ނުބަލަނީ ހެއްޔެވެ؟ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް މިލްކުކޮށްދެއްވައި، އެބަމީހުންގެ ޚިދުމަތުގައި ލައްވާފައިވާ ނަޢަމް ސޫފިތަކުގައެވެ. ފަހެ، އެ ޖަނަވާރުތަކުގެ ތެރޭގައި އެބައިމީހުން ދަތުރުތަކުގައި ސަވާރުވުމަށް ބޭނުންކުރާ ޖަމަލާއި، ހިމާރުފަދަ ތަކެއްޗާއި، މަސްކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ގެރި ބަކަރި ވެއެވެ.
ނޯޓް
وَذَلَّلْنَـٰهَا لَهُمْ فَمِنْهَا رَكُوبُهُمْ وَمِنْهَا يَأْكُلُونَ ﴿٧٢﴾
﴿
٧٢
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެތަކެތި އެއުރެންނަށް ކިޔަމަންކޮށްދެއްވީމެވެ. ފަހެ، އޭގެތެރެއިން އެއުރެންގެ ސަވާރީތައްވެއެވެ. އަދި އެއުރެން އެ ތަކެތިން ކައި އުޅެތެވެ. (72)
ތަފްސީރު
އެބައިމީހުން މާތް ﷲ ގެ މަތިވެރި ކުޅަދުންވަންތަކަމަށް ވިސްނައި ފިކުރުކުރުމުގެ ނަޒަރަކުން ނުބަލަނީ ހެއްޔެވެ؟ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް މިލްކުކޮށްދެއްވައި، އެބަމީހުންގެ ޚިދުމަތުގައި ލައްވާފައިވާ ނަޢަމް ސޫފިތަކުގައެވެ. ފަހެ، އެ ޖަނަވާރުތަކުގެ ތެރޭގައި އެބައިމީހުން ދަތުރުތަކުގައި ސަވާރުވުމަށް ބޭނުންކުރާ ޖަމަލާއި، ހިމާރުފަދަ ތަކެއްޗާއި، މަސްކެއުމަށް ބޭނުންކުރާ ގެރި ބަކަރި ވެއެވެ.
ނޯޓް
وَلَهُمْ فِيهَا مَنَـٰفِعُ وَمَشَارِبُ ۖ أَفَلَا يَشْكُرُونَ ﴿٧٣﴾
﴿
٧٣
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި މަންފާތަކާއި، ބުއިންތައް އެ ތަކެތީގައި އެއުރެންނަށްޓަކައިވެއެވެ. ފަހެ، އެއުރެން ޝުކުރު ނުކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟ (73)
ތަފްސީރު
އަދި ސަވާރުވުމާއި, މަސްކެއުމުގެ އިތުރަށް އޭގެ ހަމާއި، ކެހެރިއާއި، އިސްތަށިން އެތައް ފައިދާއެއް އެބައިމީހުންނަށް ލިބެއެވެ، ފަހެ، އެ މަތިވެރި ނިޢުމަތްތަކަށްޓަކައި އެބައިމީހުން އެކަލާނގެއަށް ޝުކުރު ނުކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
وَٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّـهِ ءَالِهَةً لَّعَلَّهُمْ يُنصَرُونَ ﴿٧٤﴾
﴿
٧٤
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި އެއުރެންނަށް ނަޞްރު ލިބޭތޯ اللَّه ފިޔަވައި އެހެން އިލާހުންތަކެއް ހިފިއެވެ. (74)
ތަފްސީރު
މުޝްރިކުން ހިލައާއި، ގަސްގަހުން ހަދާފައިވާ ބުދުތަކަށް އަޅުކަންކޮށް އެތަކެތީގެ އެހީއަށް އެދުނެވެ. އަމިއްލަ ނަފްސަށް އެހީވުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންނުވާ އެތަކެއްޗަށް އެހެން ބަޔަކަށް އެހީވެވޭނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެތަކެއްޗަށް އެބައިމީހުންނަށް ފައިދާއެއް ހޯދައިދިނުމުގެ ނުވަތަ އެބައިމީހުންގެ ކިބައިން ގެއްލުމެއް ދުރުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެން ނުވާއިރުވެސް މުޝްރިކުންނަކީ އެ ބުދުތަކުގެ ޚިދުމަތުގައިވާ ލަޝްކަރެއް ފަދައެވެ. މިއި ސިކުނޑި އުނިކަމާއި، މޮޔަކަމުގެ އިންތިހާއެވެ.
ނޯޓް
لَا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَهُمْ وَهُمْ لَهُمْ جُندٌ مُّحْضَرُونَ ﴿٧٥﴾
﴿
٧٥
﴾
ތަރުޖަމާ
އެތަކެއްޗަކަށް އެއުރެންނަށް ނަޞްރު ދިނުމަކަށް ކުޅަދާނަވެގެނެއް ނުވެތެވެ. އެތަކެއްޗަށް (ޚިދުމަތް ކުރުމުގައި) ޙާޟިރުކުރައްވާފައިވާ ލަޝްކަރެއްކަމުގައި އެއުރެންވާ ޙާލުގައެވެ. (75)
ތަފްސީރު
މުޝްރިކުން ހިލައާއި، ގަސްގަހުން ހަދާފައިވާ ބުދުތަކަށް އަޅުކަންކޮށް އެތަކެތީގެ އެހީއަށް އެދުނެވެ. އަމިއްލަ ނަފްސަށް އެހީވުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެންނުވާ އެތަކެއްޗަށް އެހެން ބަޔަކަށް އެހީވެވޭނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެތަކެއްޗަށް އެބައިމީހުންނަށް ފައިދާއެއް ހޯދައިދިނުމުގެ ނުވަތަ އެބައިމީހުންގެ ކިބައިން ގެއްލުމެއް ދުރުކުރުމުގެ ބާރު ލިބިގެން ނުވާއިރުވެސް މުޝްރިކުންނަކީ އެ ބުދުތަކުގެ ޚިދުމަތުގައިވާ ލަޝްކަރެއް ފަދައެވެ. މިއި ސިކުނޑި އުނިކަމާއި، މޮޔަކަމުގެ އިންތިހާއެވެ.
ނޯޓް
فَلَا يَحْزُنكَ قَوْلُهُمْ ۘ إِنَّا نَعْلَمُ مَا يُسِرُّونَ وَمَا يُعْلِنُونَ ﴿٧٦﴾
﴿
٧٦
﴾
ތަރުޖަމާ
ފަހެ، އެއުރެން ދައްކާ ވާހަކަ ކަލޭގެފާނު ހިތާމަވެރިކުރުވިޔަ ނުދެއްވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެއުރެން ސިއްރުކުރާ ކަންތަކާއި، ފާޅުކުރާ ކަންތައް ދެނެވޮޑިގެންވަމެވެ. (76)
ތަފްސީރު
މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. އެބައިމީހުން ކަލޭގެފާނު ދޮގުކުޅަޔަސް އެކަމާ ކަލޭގެފާނު ހިތާމަނުކުރައްވާށެވެ. އެބައިމީހުން ހިތުގައި ވަންހަނާ ކޮށްފައި ކަލޭގެފާނަށް އޮންނަ ޢަދާވްތެރިކަމާއި، ޤުރްއާނާއި ކަލޭގެފާނުގެ ރަސޫލުކަމުގެ ތެދުކަމާމެދު ޝައްކުއުފައްދައި، ބަދުބަސްބުނެ އެބައިމީހުން ފާޅުގައި ދައްކާ ވާހަކަ ތިމަންރަސްކަލާނގެ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެން ވަމެވެ. މިއީ އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ނަޞްރު އަންނަންދެން ކެތްކުރެއްވުމަށްޓަކައި، މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ހިތްޕުޅު ހަމަޖައްސަވައި ދެއްވުމަށް ގެންނަވާފައިވާ ވާހަކަފުޅެކެވެ.
ނޯޓް
أَوَلَمْ يَرَ ٱلْإِنسَـٰنُ أَنَّا خَلَقْنَـٰهُ مِن نُّطْفَةٍ فَإِذَا هُوَ خَصِيمٌ مُّبِينٌ ﴿٧٧﴾
﴿
٧٧
﴾
ތަރުޖަމާ
ހަމަކަށަވަރުން، މަނިތިއްކަކުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިންސާނާ ހެއްދެވިކަން، އެ އިންސާނާއަށް ނޭނގެނީ ހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، އެހާރުން އޭނާވަނީ ފާޅުވެ ބަޔާންވެގެންވާ ދެކޮޅުވެރިޔަކު ކަމުގައެވެ. (77)
ތަފްސީރު
ޤުރައިޝުންގެ ބޮޑުންގެ ތެރެއިން އެކަކު ކަމުގައިވާ އުބައްޔު ބްނު ޚަލަފް އޭނާގެ ޤައުމުގެ މީހުންނަށް ބުންޏެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެ ދައްކަވާ ވާހަކަފުޅާ މެދު ތިޔަބައިމީހުން ނުވިސްނަން ހެއްޔެވެ؟ އެކަލޭގެފާނު ދަޢުވާކުރައްވަނީ މާތް ﷲ މަރުވެފައިވާ މީހުން އަލުން ދިރުއްވާނެކަމަށެވެ. ލާތާއި، ޢުއްޒާ ގަންދީ ބުނަމެވެ. އަހުރެން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ގޮސް އެކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ޙުއްޖަތް ޤާއިމުކުރާހުށީމެވެ. ދެން ނަބިއްޔާ ﷺ ގެ އަރިހަށް ފީވެފައި އޮތް ކަށިގަނޑެއް ހިފައިގެން ގޮސް އެކަށިގަނޑު އޭނާގެ އަތުން ހިމުންކުރަމުން އޭނާ ދެންނެވިއެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. އަހަރެމެން މަރުވެ، މިފަދައިން ފީވެފައިވާ ކަށިތަކަކަށް ވުމަށް ފަހުވެސް މާތް ﷲ އަހަރުމެން ދިރުއްވާނެ ކަމަށް ކަލޭގެފާނު ދަޢުވާކުރައްވަނީ ހެއްޔެވެ؟ ދެން އޭނާގެ އަތުން ކަށިތައް ހިމުންކޮށްލުމުން ކުނޑިތަކަކަށްވެ ބުރައިގެން ދިޔައެވެ. އެހިނދު ރަސޫލުﷲ ﷺ އޭނާއަށް ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. އާނއެކެވެ. މާތް ﷲ ކަލޭ މަރުގަންނަވާނެއެވެ. ދެން ކަލޭ އަލުން ދިރުއްވައި، ކަލޭ ނަރަކައަށް ވައްދަވާނެއެވެ. ދެން މާތް ﷲ މިއާޔަތް ބާވައިލެއްވިއެވެ. ﴿أَوَلَمْ يَرَ ٱلْإِنسَـٰنُ أَنَّا خَلَقْنَـٰهُ مِن نُّطْفَةٍ .......﴾ (ޖާމިޢުލް ބަޔާން، އިބްނުޖަރީރް އައްޠަބަރީ، ޖ: 23، ޞ: 38، ޙަދީޘު: 22397) މާނައީ: ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާ ހެއްދެވީ ނަޖިސް ނުކުންނަ މަގަކުން ނުކުތް، ދެރަ އެއްޗެއް ކަމުގައިވާ ނުޠުފާއަކުން ކަން، އަލުން ދިރުއްވާނޭކަން ޤަބޫލުކުރަން ދެކޮޅު ހަދާ މީހާއަށް ނޭނގެނީ ހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، އެހިނދު އޭނާވީ އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ޖަދަލުކުރުން ބޮޑު، އެކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަކަން ޤަބޫލުކުރުމަށް ދެކޮޅުހަދައި، އަލުން ދިރުއްވާނޭކަން ދޮގުކުޅަ މީހަކަށެވެ. ފަހެ، ނުޠުފާއަކުން އޭނާ ހެއްދެވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އޭނާ އަލުން ދިރުއްވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަ ނުވަނީ ހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
وَضَرَبَ لَنَا مَثَلًا وَنَسِىَ خَلْقَهُۥ ۖ قَالَ مَن يُحْىِ ٱلْعِظَـٰمَ وَهِىَ رَمِيمٌ ﴿٧٨﴾
﴿
٧٨
﴾
ތަރުޖަމާ
އަދި އެ އިންސާނާ ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް މިސާލެއް ޖެއްސެވެ. އަދި އޭނާ ހެއްދެވިގޮތް އޭނާ ހަނދުމަނައްތައިލީއެވެ. އޭނާ ބުންޏެވެ. ކަށިތައް ފީވެ، ހަލާކުވެފައިވަނިކޮށް، އެތަކެތި ދިރުއްވާނީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ (78)
ތަފްސީރު
ފީވެ ހަލާކުވެފައިވާ ކަށިގަނޑަކުން ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް މިސާލުޖެހި އިރު، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އޭނާ މުޑުދާރު ނުޠުފާއަކުން ހައްދަވައި، ނެތުމުގެތެރޭން އޭނާ އުފެއްދެވިކަން އޭނާ ހަނދާން ނައްތާލައިފިއެވެ. އަދި އޭނާގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ބާޠިލު ގޮތުގައި ޖަދަލުކުރަމުން އޭނާ ބުންޏެވެ. މިކަށިތަކުގައި ހަމެއް، މަހެއް، ނާރެއް ނެތި ފީވެ ހަލާކުވެ، ކުނޑިއަށްވެފައިވާއިރު އެ ދިރުއްވާނީ ކާކުހެއްޔެވެ؟
ނޯޓް
قُلْ يُحْيِيهَا ٱلَّذِىٓ أَنشَأَهَآ أَوَّلَ مَرَّةٍ ۖ وَهُوَ بِكُلِّ خَلْقٍ عَلِيمٌ ﴿٧٩﴾
﴿
٧٩
﴾
ތަރުޖަމާ
ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! އެ ކަށިތައް އަލުން ދިރުއްވާނީ، ފުރަތަމަ ފަހަރު އެކަށިތައް އުފެއްދެވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެއީ، ހުރިހާ މަޚްލޫޤުންގެ ކަންތައް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (79)
ތަފްސީރު
ޤަބޫލުކުރުމަށް ދެކޮޅުހަދައި، އިންކާރުކުރާ އެމީހާއަށް ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ. އެއީ ދާދި ފަސޭހަ ކަމެކެވެ. އެކަށިތައް އަލުން ހައްދަވައި އެއަށް ދިރުންދެއްވާނީ، ނެތުމުގެ ތެރޭން އެއުފައްދަވައި، އިސްވެދިޔަ މިސާލެއްނެތި ފުރިހަމަ ގޮތުގައި އެހައްދަވައި، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް އެޚަލްޤުކުރެއްވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. ފަހެ، ފުރަތަމަ ފަހަރަށް ހައްދަވަން ކުޅަދުންވަންތަވީ ރަސްކަލާނގެ އަލުން ހައްދަވަންވެސް ކުޅަދުންވަންތައެވެ.
ނޯޓް
ٱلَّذِى جَعَلَ لَكُم مِّنَ ٱلشَّجَرِ ٱلْأَخْضَرِ نَارًا فَإِذَآ أَنتُم مِّنْهُ تُوقِدُونَ ﴿٨٠﴾
﴿
٨٠
﴾
ތަރުޖަމާ
އެކަލާނގެއީ، ފެހިކުލައިގެ ގަހުން ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި އަލިފާންލެއްވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. ފަހެ، އެހާރުން ތިޔަބައިމީހުން އެ ގަސްގަހުން އަލިފާން ރޯކޮށް އުޅެމުއެވެ. (80)
ތަފްސީރު
އެކަލާނގެއީ ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ފެހި ގަހުން އަލިފާން ނެރުއްވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެހިނދު ތިޔަބައިމީހުން ފެހިކުލައިގެ ތާޒާ ގަހުން އަލިފާން ރޯކުރަމުއެވެ. އެ ގަހަކީ ޢަރަބީންގެ މެދުގައި މަޝްހޫރު ގަހެކެވެ. އެގަހަށް ކިޔަނީ المرخ ނުވަތަ العُفار އެވެ. މާތް ﷲ މިވަނީ އެކައްޗަކުން އިދިކޮޅު ދެއެއްޗެއް ނެރުއްވާފައެވެ. ދެން ސޫރަތް ނިންމަވާލައްވާފައިވަނީ މިބަސްފުޅުންނެވެ.
ނޯޓް
أَوَلَيْسَ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ بِقَـٰدِرٍ عَلَىٰٓ أَن يَخْلُقَ مِثْلَهُم ۚ بَلَىٰ وَهُوَ ٱلْخَلَّـٰقُ ٱلْعَلِيمُ ﴿٨١﴾
﴿
٨١
﴾
ތަރުޖަމާ
އެއުރެންފަދަ ބަޔަކު ހެއްދެވުމަށް އުޑުތަކާއި ބިން ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެ ކުޅަދުންވަންތަވެވޮޑިގެން ނުވޭހެއްޔެވެ؟ ނޫނެކެވެ! އެކަލާނގެއީ، އެންމެހާ ތަކެތި ހައްދަވާ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (81)
ތަފްސީރު
އިސްވެދިޔަ މިސާލެއްނެތި ޚަލްޤުކުރެއްވައި، ތަރިތަކާއި، ފަލަކުތަކާއި، ބިމާއި، އެތަނުގައި ވާހާ ފަރުބަދަތަކާއި، ކަނޑުތަކާއި، ކޯރުތައް ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެ، އިންސާނުން މަރުވެ ފަނާވެދިއުމުން އަލުން ހެއްދެވުމަށް ކުޅަދުންވަންތަވެވޮޑިގެންނުވޭ ހެއްޔެވެ؟ ނޫނެކެވެ. އެކަލާނގެއީ އެންމެހާ ތަކެތި ހައްދަވާ، މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ.
ނޯޓް
إِنَّمَآ أَمْرُهُۥٓ إِذَآ أَرَادَ شَيْـًٔا أَن يَقُولَ لَهُۥ كُن فَيَكُونُ ﴿٨٢﴾
﴿
٨٢
﴾
ތަރުޖަމާ
އެކަލާނގެ ކަމަކަށް އިރާދަކުރައްވައިފިނަމަ، އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުވާކަން ކަށަވަރީ އެކަމަކަށް، [ވާށޭ] ވަޙީކުރެއްވުމެވެ. ދެން އެކަމެއް ވެދެތެވެ. (82)
ތަފްސީރު
އެއީ ކޮންމެ ކަމަކަށްވެސް "ވާށޭ" ވަޙީކުރެއްވުމުން، ލަހެއް ފަހެއް ނެތި އެކަމެއްވެދާ، ޙައިރާންކުރުވަނިވި ކުޅަދުންވަންތަކަމެވެ. އެ ޚާލިޤުވަންތަ ކީރިތިވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އެންމެހާ އުނިކަމަކާއި، ނުކުޅެދުންތެރިކަމަކުން ހުސްޠާހިރުވަންތަވެވޮޑިގެން ވެއެވެ. މިއާޔަތުގައި، އެއްވެސް ގޮތަކުން ނުކުޅައްދައި ނުލެވޭނޭ އިލާހީ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ އަލިގަދަ ދަލީލު ވެއެވެ. ފަހެ، އެކަލާނގެ ކަމަކަށް އިރާދަކުރައްވައިފިނަމަ، ވަގުތާއި، ސަބަބުގެ މައްޗަށް ހުއްޓުމެއް ނެތި އެކަމެއް ވަގުތުން ވެދެއެވެ.
ނޯޓް
فَسُبْحَـٰنَ ٱلَّذِى بِيَدِهِۦ مَلَكُوتُ كُلِّ شَىْءٍ وَإِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿٨٣﴾
﴿
٨٣
﴾
ތަރުޖަމާ
ފަހެ، އެކަލާނގެ ޔަދުޤުދްރަތްފުޅުގައި އެންމެހާ ކަންތަކުގެ އެންމެމަތީ ވެރިކަންވާ ރަސްކަލާނގެ ހުސްޠާހިރުވަންތަކަމާއެވެ! އަދި ތިޔަބައިމީހުން ރުޖޫޢަކުރައްވާހުށީ އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. (83)
ތަފްސީރު
އެއީ ކޮންމެ ކަމަކަށްވެސް "ވާށޭ" ވަޙީކުރެއްވުމުން، ލަހެއް ފަހެއް ނެތި އެކަމެއްވެދާ، ޙައިރާންކުރުވަނިވި ކުޅަދުންވަންތަކަމެވެ. އެ ޚާލިޤުވަންތަ ކީރިތިވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އެންމެހާ އުނިކަމަކާއި، ނުކުޅެދުންތެރިކަމަކުން ހުސްޠާހިރުވަންތަވެވޮޑިގެން ވެއެވެ. މިއާޔަތުގައި، އެއްވެސް ގޮތަކުން ނުކުޅައްދައި ނުލެވޭނޭ އިލާހީ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ އަލިގަދަ ދަލީލު ވެއެވެ. ފަހެ، އެކަލާނގެ ކަމަކަށް އިރާދަކުރައްވައިފިނަމަ، ވަގުތާއި، ސަބަބުގެ މައްޗަށް ހުއްޓުމެއް ނެތި އެކަމެއް ވަގުތުން ވެދެއެވެ.
ނޯޓް