chapter

032

الٓمٓ ﴿١﴾ ﴿ ١ ﴾

ތަރުޖަމާ

ا ل م (މި އަކުރުތަކުގެ މުރާދު ދެނެވޮޑިގެންވަނީ اللَّه އެވެ.) (1)

ތަފްސީރު

الٓم ވަކި އަކުރުތައް ގެންނަވާފައިވަނީ ޤުރްއާނަކީ މުޢުޖިޒާތެއްކަން ބަޔާންކުރެއްވުމަށެވެ.

ނޯޓް

أَمْ يَقُولُونَ ٱفْتَرَىٰهُ ۚ بَلْ هُوَ ٱلْحَقُّ مِن رَّبِّكَ لِتُنذِرَ قَوْمًا مَّآ أَتَىٰهُم مِّن نَّذِيرٍ مِّن قَبْلِكَ لَعَلَّهُمْ يَهْتَدُونَ ﴿٣﴾ ﴿ ٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނު އަމިއްލަފުޅަށް އެ ޤުރްއާން ހެއްދެވިކަމަށް އެއުރެން ބުނަނީ ހެއްޔެވެ؟ އަދި ކިއެއްތަ! އެއީ ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން އައި ޙައްޤު ފޮތެވެ. އެއީ ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން އެބަޔަކަށް އިންޒާރުކުރައްވާނޭ ރަސޫލަކު ވަޑައިނުގަންނަވާ ޤައުމެއްގެ ބަޔަކަށް ކަލޭގެފާނު އިންޒާރުކުރެއްވުމަށްޓަކައެވެ. (އެއީ) އެއުރެން ތެދުމަގު ލިބިގަތުމަށްޓަކައެވެ. (3)

ތަފްސީރު

أم އައިސްފައި މިވަނީ بل ގެ މާނައިގައެވެ. އެއީ ކުރިން ބުނެވުނު އެއްޗަކާ އިދިކޮޅު ވާހަކައެއް އޭގެ ފަހަތަށް ގެނައުމެވެ. މާނައީ އަދިކިއެއްތަ، އެފޮތަކީ މުޙައްމަދު ﷺ އަމިއްލަފުޅަށް ހައްދަވައިގެން ދޮގުވެރިގޮތުގައި މާތް ﷲ އަށް ނިސްބަތްކުރެއްވި ފޮތެކޭ އެބައިމީހުން ބުނަނީހެއްޔެވެ؟ އަދި ކިއެއްތަ އެއީ ޢިއްޒަތްތެރިކަމާއި މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ބާވައިލެއްވި ޙައްޤު ފޮތެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ! ކަލޭގެފާނުގެ ކުރިން އެބައެއްގެ ގާތަށް ރަސޫލުބޭކަލަކު ފޮނުއްވާފައި ނުވާ ބަޔަކަށް ކަލޭގެފާނު އިންޒާރުކުރެއްވުމަށެވެ. އެއީ ފަތުރަތުގެ އަހުލުވެރިންނެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ޙައްޤުގެ މަގަށް ހިދާޔަތު ލިބި، ޢަޒީޒުވަންތަ، ޙަމްދުލިބިވޮޑިގެންވާ ﷲ އަށް އެބައިމީހުން އީމާންވުމަށްޓަކައެވެ. ދެން އެއްކައުވަންތަކަމުގެ ހެކިތައް ބަޔާންކުރައްވަން ފަށްޓަވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

ٱللَّهُ ٱلَّذِى خَلَقَ ٱلسَّمَـٰوَٰتِ وَٱلْأَرْضَ وَمَا بَيْنَهُمَا فِى سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ ۖ مَا لَكُم مِّن دُونِهِۦ مِن وَلِىٍّ وَلَا شَفِيعٍ ۚ أَفَلَا تَتَذَكَّرُونَ ﴿٤﴾ ﴿ ٤ ﴾

ތަރުޖަމާ

اللَّه އީ، އުޑުތަކާއި، ބިމާއި، އެދެމެދުގައި ވާހާ ތަކެތި ހަދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހެއްދެވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. ދެން އަރްޝުގެ މައްޗަށް އެކަލާނގެ އިސްތިވާވެ ވޮޑިގެންނެވިއެވެ. އެކަލާނގެ ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުންނަށް އެހީތެރިވާނޭ ފަރާތެއް، އަދި ޝަފާޢަތްތެރިވާނޭ ފަރާތެއްވެސް ނުވެތެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން ހަނދުމަ ނުކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟ (4)

ތަފްސީރު

އުޑުތައް އޭގެ އުސްކަމާއި، ގަދަފަދަ ކަމާއެކު ހައްދަވައި، ބިން އޭގައިވާ ޢަޖާއިބުތަކާއި، އޭގެ ފުރިހަމަކަމާއެކު ހައްދަވައި، އެދެމެދުގައި ވާ އިރާއި، ހަނދާއި، ތަރިތަކާއި، ވަޔާއި، ވިލާތަކާއި، ދުނިޔޭގެ ދުވަހުން ހަ ދުވަހުގެ ތެރޭގައި ހެއްދެވީ ކީރިތިވަންތަ މަތިވެރިވަންތަ ﷲ އެވެ. އެކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވިނަމަ އެސްފިޔަޖަހާހާ ހިނދުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި އެތަކެތި ހެއްދެވީހެވެ. އެހެންނަމަވެސް އެކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވީ އަޅުތަކުންނަށް އަވަސް އަރައިނުގަނެ ލަސްލަހުން ކަންކުރައްވަން ދަސްކޮށްދެއްވުމަށެވެ. އަލްޙަސަނު އަލްބަޞްރީ ވިދާޅުވެފައިވާ ފަދައިންނެވެ. ﴿ثُمَّ ٱسْتَوَىٰ عَلَى ٱلْعَرْشِ﴾ ގެ މާނައީ އެކަލާނގެ މަތިވެރިވަންތަކަމާ އެކަށީގެންވާ ގޮތަށް ޢަރުޝުގެ މައްޗަށް އެކަލާނގެ އިސްތަވާވެވޮޑިގެންނެވިއެވެ. އަހަރެމެން އެކަން ޤަބޫލުކުރަނީ އައްސަލަފުއްޞާލިޙުގެ މަޒުހަބުގައި ވާފަދައިން ގޮތް ބަޔާންކުރުމެއް، އެއްގޮތް ކުރުމެއް، ވައްތަރުކުރުމެއް، ސިފަފުޅެއް އުނިކުރުމެއް ނެތިއެވެ. މީސްތަކުންނޭވެ! އެކަލާނގެ އިޒުނަފުޅާއި ނުވަތަ އިރާދަފުޅާއި ލައިގެން މެނުވީ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ވާގިވެރިވާނޭ، އަދި މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ޝަފާޢަތްތެރިވާނޭ މީހަކު ނުވެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން މިނަސޭހަތްތައް އަޑުއަހައި ނަސޭހަތް ލިބިގަންނަން ނުވޭހެއްޔެވެ؟

ނޯޓް

يُدَبِّرُ ٱلْأَمْرَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ إِلَى ٱلْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِى يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُۥٓ أَلْفَ سَنَةٍ مِّمَّا تَعُدُّونَ ﴿٥﴾ ﴿ ٥ ﴾

ތަރުޖަމާ

އުޑުން ފެށިގެން ބިމާ ހަމަޔަށް ހުރިހާ ކަމެއް އެކަލާނގެ ތަދްބީރުކުރައްވަތެވެ. ދެން ތިޔަބައިމީހުން ގުނާގޮތުން އެއްހާސް އަހަރުގެ މިންވަރުގެ ދުވަހެއްގައި، އެހުރިހާ ކަމެއް އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް އަރައިގެންދެއެވެ. (5)

ތަފްސީރު

ކައުނުގައިވާ އަޅުތަކުންގެ ހުރިހާ ކަމެއް އެކަލާނގެ ތަދުބީރުކުރައްވައެވެ. އެކަލާނގެ އަމުރުފުޅުތައް އުޑުގެ އެންމެ މަތިން ބިމަށް ފައިބަނީ ދުނިޔޭގެ ދުވަހުން އެއްހާސް އަހަރުގެ މިންވަރުގެ ދުވަހެއްގައެވެ. މި ދުވަހަކީ 'އިލާހީ ދުވަހެވެ.' އެހެނީ، މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި ދުވަހަކީ އަހަރެމެންގެ ދުވަސްފަދަ ދުވަހެއް ނޫނެވެ. އެ ދުވަހުގެ ދިގުމިނަކީ އެއްހާސް އަހަރެވެ. ﴿وَإِنَّ يَوْمًا عِندَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِّمَّا تَعُدُّونَ﴾ (ހަމަކަށަވަރުން، ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި، އެންމެ ދުވަހެއްވަނީ، ތިޔަބައިމީހުން ގުނައި ޢަދަދުކުރާ އަހަރުތަކުން އެއްހާސް އަހަރާ އެއްފަދަވެގެންނެވެ.) ފަހެ، ކާފަރުންނަށް ޢަޛާބުދެއްވުން ސާޅީސް އަހަރަށް ލަސްވެއްޖެއްޔާ އެއީ މާތް ﷲ ގެ ޙަޟްރަތުގައި އެއް ގަޑިއިރަށްވުރެވެސް ކުޑަ ވަގުތެވެ. އަދި ޤިޔާމަތް ދުވަހުގެ ދިގުމިނަކީ ފަންސާސް ހާސް އަހަރެވެ. މިއާޔަތުގައި މިވަނީ 'އިލާހީ ދުވަހު'ގެ ވާހަކައެވެ. ޤިޔާމަތް ދުވަހުގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ.

ނޯޓް

ثُمَّ سَوَّىٰهُ وَنَفَخَ فِيهِ مِن رُّوحِهِۦ ۖ وَجَعَلَ لَكُمُ ٱلسَّمْعَ وَٱلْأَبْصَـٰرَ وَٱلْأَفْـِٔدَةَ ۚ قَلِيلًا مَّا تَشْكُرُونَ ﴿٩﴾ ﴿ ٩ ﴾

ތަރުޖަމާ

ދެން އޭނާޔަށް ފުރިހަމަ ސިފަ ދެއްވައި، އެކަލާނގެ ރޫޙުފުޅުން އޭނާޔަށް ފުމެލެއްވިއެވެ. (އެބަހީ: ފުރާނަ އެޅުއްވިއެވެ.) އަދި އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އިވުމާއި، ފެނުމާއި، ހިތްތައް ލެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ޝުކުރުކުރަނީ ވަރަށްވެސް މަދުންނެވެ. (9)

ތަފްސީރު

ދެން އޭނާގެ ގުނަވަންތައް ފުރިހަމަ ކުރައްވައި، އޭނާގެ މަންމަގެ ރަޙިމުގައި އޭނާ އުފެދުމުގެ ދައުރުތައް ބަދަލުކުރައްވަމުން ގޮސް، އޭނާއަށް ފުރާނަ އެޅުއްވިއެވެ. އެހިނދު އޭނާ އެންމެ ފުރިހަމަ ސޫރައިގައި އަދި އެންމެ ރިވެތި ސިފައިގައި ފުރިހަމަ އިންސާނަކަށް ވެއެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންގެ އަޑުއިވުމާއި، ފެނުމާއި، ވިސްނުމުގެ ޙިއްސުތައް ލެއްވިއެވެ. އެއީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ މަތިވެރިކަން ދެނެގަތުމަށްޓަކައެވެ. އެހެނަސް، ތިޔަބައިމީހުން ޝުކުރުކުރަނީ ހާދަހާ މަދުންނެވެ. ﴿مِن رُّوحِهِ﴾ ގައި ފުރާނަ އެކަލާނގެއަށް ނިސްބަތްކުރެއްވީ، އިންސާނާ ޝަރަފުވެރިކުރައްވައި މާތްކުރެއްވުމަށެވެ. އެއީ މިލްކެއް އޭގެ ވެރިފަރާތަށް، މަޚްލޫޤު އޭނާގެ ޚާލިޤަށް ނިސްބަތްކުރުމެވެ.

ނޯޓް

وَقَالُوٓا۟ أَءِذَا ضَلَلْنَا فِى ٱلْأَرْضِ أَءِنَّا لَفِى خَلْقٍ جَدِيدٍۭ ۚ بَلْ هُم بِلِقَآءِ رَبِّهِمْ كَـٰفِرُونَ ﴿١٠﴾ ﴿ ١٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެއުރެން ބުނޫއެވެ. ތިމަންމެން (މަރުވެ) ބިމުގެ ތެރޭގައި (ވެއްޔަށްވެ) ފޮރުވުނީމާ، އަލުން އާ އުފެދުމަކުން އުފެދޭނޭ ހެއްޔެވެ؟ އަދި ކީއްހެއްޔެވެ؟ އެއުރެންނީ، އެއުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއާ ބައްދަލުވާނެކަމަށް ދެކޮޅު ހަދާ ބަޔެކެވެ. (10)

ތަފްސީރު

މައްކާގެ ކާފަރުންކަމުގައިވާ މުޝްރިކުން ބުންޏެވެ. އަހަރެމެން މަރުވެ، ވެއްޔަށްވެ، ބިމުގެ ވެއްޔާ އެއްވެ، އަހަރެމެންގެ ހަށިތައް ބިމުގެ ތެރެއަށް ގެއްލިގެން ގޮސް، ވެއްޔާ ވަކިނުވާވަރު ވިޔަސް، އަހަރެމެން އާ އުފެއްދެވުމަކުން އުފައްދަވާނެ ހެއްޔެވެ؟ އަދި އަހަރެމެން ދެވަނަ ފަހަރަށް ދިރިގެން އަންނާނެ ހެއްޔެވެ؟ އެއީ އަލުން ދިރުއްވާނެކަން މަލާމާތާއެކު ޤަބޫލުނުކުރުމެވެ. ﴿بَلْ هُم بِلِقَآءِ رَبِّهِمْ كَـٰفِرُونَ﴾ بل ބޭނުންކުރެވެނީ ކުރިން ބުނެވިފައިވާ ވާހަކައާ އިދިކޮޅު ވާހަކައެއް ފަހުން ބުނުމަށެވެ. މާނައީ އަދިކިއެއްތަ، އެ މަލާމާތަށްވުރެ އަސަރު މާ ބޮޑު، ނުބައިކަން ބޮޑު ކަމެއް ވެއެވެ. އެއީ، އެބައިމީހުން މާތް ﷲ އަށް ކާފިރުވެ، އެކަލާނގެއާއި ބައްދަލުވާނެ ކަމަށް އިންކާރުކުރުމެވެ. ފަހެ، ކާފިރުކަމަށް ވުރެ ބޮޑު ފާފައެއް ނުވެއެވެ.

ނޯޓް

۞ قُلْ يَتَوَفَّىٰكُم مَّلَكُ ٱلْمَوْتِ ٱلَّذِى وُكِّلَ بِكُمْ ثُمَّ إِلَىٰ رَبِّكُمْ تُرْجَعُونَ ﴿١١﴾ ﴿ ١١ ﴾

ތަރުޖަމާ

ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުންގެ މަރުހިއްޕެވުން ޙަވާލުކުރައްވާފައިވާ ملك الموت ތިޔަބައިމީހުންގެ މަރު ހިއްޕަވާނެތެވެ. ދެން ތިޔަބައިމީހުން ރުޖޫޢަކުރައްވާހުށީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. (11)

ތަފްސީރު

ރަސޫލާ ﷺ އެވެ، އެބައިމީހުންގެ ބާޠިލު ދަޢުވާތަކަށް ރައްދުދެއްވަމުން ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުންގެ މަރު ހިއްޕެވުމަށް ޙަވާލުކުރައްވާފައިވާ މަލަކުލްމައުތި ތިޔަބައިމީހުންގެ މަރު ހިއްޕަވާނެއެވެ. ދެން ޙިސާބުބައްލަވައި ޖަޒާދެއްވުމަށް ޤިޔާމަތް ދުވަހު ތިޔަބައިމީހުން އެނބުރި ދިއުން ވަނީ ޢިއްޒަތްތެރިކަމާއި، މަތިވެރިވަންތަކަމުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. އިބްނުކަޘީރް ވިދާޅުވިއެވެ. ފެންނަ ފެނުމަށް މަލަކުލްމައުތަކީ ކަނޑައެޅިފައިވާ ވަކި ބޭކަލެކެވެ. ބައެއް ރިވާޔަތްތަކުގައި އެކަލޭގެފާނުގެ ނަންފުޅަކީ ޢަޒްރާއީލު ކަމުގައި އައިސްފައި ވެއެވެ. މަޝްހޫރު ގޮތަކީ އެއީއެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް އެހީތެރިން ވެއެވެ. މުޅި ހަށިގަނޑުން ފުރާނަ ނެރެނީ އެހީތެރިންނެވެ. ފުރާނަ ނޭވާލާ ހޮޅިއާއި ހަމައަށް އައުމުން އެ ހިއްޕަވަނީ މަލަކުލްމައުތެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނުކަޘީރް، ސޫރަތުއް ސަޖްދާ، އާޔަތް: 11) މުޖާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ. ބިން އެއްކުރައްވައި އެކަލޭގެފާނަށް ތަށްޓެއް ހެން ހައްދަވައިދެއްވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ބޭނުންފުޅު ފުރާނައެއް އޭގެ ތެރެއިން ހިއްޕެވުމަށެވެ. (ތަފްސީރުއްޠަބަރީ، ސޫރަތުއް ސަޖްދާ، އާޔަތް: 11)

ނޯޓް

وَلَوْ تَرَىٰٓ إِذِ ٱلْمُجْرِمُونَ نَاكِسُوا۟ رُءُوسِهِمْ عِندَ رَبِّهِمْ رَبَّنَآ أَبْصَرْنَا وَسَمِعْنَا فَٱرْجِعْنَا نَعْمَلْ صَـٰلِحًا إِنَّا مُوقِنُونَ ﴿١٢﴾ ﴿ ١٢ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ފާފަކުރި މީހުން، އެއުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްްރަތުގައި، ދެރަވެ އިސްޖަހައިގެން ތިބޭތަން ތިބާޔަށް ފެންނާނެ ނަމައެވެ. (އޭރުން ޙައިރާންވާފަދަ ކަންތައްތަކެއް ތިބާޔަށް ފެނުނީހެވެ. އެއުރެން ބުނާނެތެވެ.) އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެންނަށް ފެނިއްޖެއެވެ. އަދި އިވިއްޖެއެވެ. ފަހެ، އަޅަމެން ޞާލިޙު ޢަމަލުކުރުމަށް އަނބުރާ އަޅަމެން (ދުނިޔެއަށް) ފޮނުއްވާނދޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އަޅަމެންނީ، ޔަޤީންކުރާ ބަޔަކީމުއެވެ. (12)

ތަފްސީރު

ފާފަވެރިން ޤިޔާމަތް ދުވަހު އެބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުގައި ދެރަވެ، ލަދުން އިސްޖަހައިގެން ތިބޭތަން ތިބާއަށް ފެންނާނެ ނަމައެވެ. لو ގެ ޖަވާބު ވަނީ އުނި ކުރައްވާފައެވެ. އެއީ، ތިބާއަށް ބިރުވެރި މަންޒަރެއް ފެންނާނެއެވެ. އަދި ތިބާ ޢަޖާއިބުން ޢަޖާއިބު ވާވަރުގެ ކަމެއް ފެންނާނެއެވެ. އެބައިމީހުން ބުނާނެއެވެ. އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެންނަށް ޙަޤީޤަތް ފެނިއްޖެއެވެ. އަދި ރަސޫލުބޭކަލުންގެ ވާހަކަފުޅުތަކުން އަޅަމެން ޤަބޫލުނުކުރި ވާހަތައް އަޅަމެންނަށް އަޑުއިވިއްޖެއެވެ. މީގެ ކުރިން އަޅަމެންވީ ކަނު، ބީރު ބައެއް ކަމުގައެވެ. އެހެންކަމުން އަޅަމެން ހެޔޮ ޢަމަލުކުރުމަށް އަޅަމެން ދުނިޔެއަށް އަނބުރައި ފޮނުއްވައިދެއްވާނދޭވެ. އަޅަމެން އިބަރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަންކުރާނަމެވެ. އަދި ޝިރުކު ނުކުރާނަމެވެ. އަޅަމެން މިހާރު އިބަރަސްކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކަމާއި، ވޮޑިގެންވާކަން ޔަޤީންކޮށް ތެދު ކުރަމެވެ.

ނޯޓް

وَلَوْ شِئْنَا لَءَاتَيْنَا كُلَّ نَفْسٍ هُدَىٰهَا وَلَـٰكِنْ حَقَّ ٱلْقَوْلُ مِنِّى لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنَ ٱلْجِنَّةِ وَٱلنَّاسِ أَجْمَعِينَ ﴿١٣﴾ ﴿ ١٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވިނަމަ، ކޮންމެ ނަފްސަކަށްމެ އެ ނަފްސެއްގެ ހިދާޔަތު ދެއްވީމުހެވެ. އެހެނެއްކަމަކު (ފާފަކުރާ) ޖިންނީންނާއި އިންސީން އެއްކޮށް، ހަމަކަށަވަރުން، ނަރަކަ ފުރުއްވާނޭކަމުގެ ބަސްފުޅު ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން އިސްވެގޮސްފައިވެއެވެ. (13)

ތަފްސީރު

އެންމެހާ އިސްނާނުންނަށް ހިދާޔަތުދެއްވަން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިރާދަކުރެއްވިނަމަ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަންކުރެއްވީމުހެވެ. އެކަމަކު އެއީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙިކްމަތާ ފުށުއަރާ ކަމެކެވެ. އެ ޙިކްމަތަކީ އީމާންކަމަކީ އެމީހެއްގެ އިޚްތިޔާރުގައިވާ ކަމަކަށްވުމާއި، މަޖުބޫރުކޮށްގެން ގަދަކަމުން ކުރުވާ ކަމަކަށް ނުވުމެވެ. އެހެންކަމުން އެއްވެސް މީހަކު އީމާންވާން ތިމަންރަސްކަލާނގެ މަޖުބޫރުނުކުރައްވަމެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، އިންސީންނާއި ޖިންނީންގެ ތެރެއިން ފާފަވެރި ނުކިޔަމަންތެރިންނާއެކު ނަރަކަ ފުރުއްވާނޭކަމުގެ ބަސްފުޅު ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ވަނީ އިސްވެ ގޮސްފައެވެ. މިއީ ޚިލާފުވެވޭނޭ ވަޢުދެއް ނޫނެވެ. އަދި އަނިޔާވެރި ކަލަކު ކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ވޮޑިގެން ނުވަމުއެވެ.

ނޯޓް

فَذُوقُوا۟ بِمَا نَسِيتُمْ لِقَآءَ يَوْمِكُمْ هَـٰذَآ إِنَّا نَسِينَـٰكُمْ ۖ وَذُوقُوا۟ عَذَابَ ٱلْخُلْدِ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿١٤﴾ ﴿ ١٤ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުންގެ މިދުވަހާ ބައްދަލުވާނޭކަން ތިޔަބައިމީހުން ހަނދާން ނައްތައިލި ކަމަށްޓަކައި، ތިޔަބައިމީހުން ޢަޛާބުގެ ރަހަ ލިބިގަންނާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންގެ މަތިން ހަނދުމަނެތި ކުރައްވައިފީމެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކޮށްއުޅުނު ޢަމަލުތަކަށްޓަކައި ދެމިހުންނަނިވި ޢަޛާބުގެ ރަހަ، ތިޔަބައިމީހުން ލިބިގަންނާށެވެ! (14)

ތަފްސީރު

ކާފަރު އަބާއްޖަވެރިން ދެރަކޮށްލުމުގެ ގޮތުން އެބައިމީހުންނަށް ވަޙީކުރައްވާނެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ހިސާބުބައްލަވާ ދުވަސް ހަނދާން ނައްތާލައި، އެދުވަހަށް ތައްޔާރުވުމުގައި އިހުމާލުވި ކަމަށްޓަކައި ވޭންދެނިވި ދާއިމީ ޢަޛާބުގެ ރަހަ ތިޔަބައިމީހުން ދެކޭށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ހަނދާން ނައްތައިލެވިފައިވާ ބަޔަކު ފަދައިން ތިޔަބައިމީހުން ނަރަކައަށް ދޫކޮށްލައްވާހުށީމެވެ. ޖަލަށް ލެވި އެމީހާ މަތިން ހަނދާން ނައްތައިލެވި، ޖަލަށް ދޫކޮށްލެވިފައިހުރި މީހަކު ފަދައިންނެވެ. މިތަނުގައި މިވަނީ ޙަޤީޤީ ހަނދާންނެތުމުގެ ވާހަކައެއް ނޫނެވެ. ފަހެ، މާތް ﷲ އެއްވެސް ކަމެއް ހަނދުމަނެތިވެވޮޑިނުގަންނަވާނެއެވެ. ﴿وَمَا كَانَ رَبُّكَ نَسِيًّا﴾ (އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއީ، ހަނދުމަނެތިވެވޮޑިގެންވާ ކަލަކުކަމުގައި ނުވެއެވެ.) އަބާއްޖަވެރިންގެ ވާހަކައަށް ފަހު ދެން ގެންނަވާފައި މިވަނީ ބާއްޖަވެރިންގެ ވާހަކައެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

إِنَّمَا يُؤْمِنُ بِـَٔايَـٰتِنَا ٱلَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا۟ بِهَا خَرُّوا۟ سُجَّدًا وَسَبَّحُوا۟ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَهُمْ لَا يَسْتَكْبِرُونَ ۩ ﴿١٥﴾ ﴿ ١٥ ﴾

ތަރުޖަމާ

ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތަކަށް އީމާންވާކަން ކަށަވަރީ، އެ އާޔަތްތައް އެބަޔަކަށް ހަނދާންކޮށްދެވޭހިނދު، ސަޖިދައަށް ތިރިވެ، އެއުރެންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް ޙަމްދާއެކު ތަސްބީޙަކިޔާ މީހުންނެވެ. އަދި އެއުރެން ކިބުރުވެރިއެއް ނުވާނެތެވެ. (15)

ތަފްސީރު

ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތައް ތެދުކޮށް ޤަބޫލުކުރާކަން ކަށަވަރީ ތެދުވެރި ތަޤްވާވެރި މުއުމިނުންނެވެ. ފާފަވެރި ކާފަރުންނެއް ނޫނެވެ. އެ މުއުމިނުންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތަކުން ނަސޭހަތް ދެވޭ ހިނދު، މާތް ﷲ މަތިވެރިކުރުމުގެ ގޮތުން ސަޖިދައަށް މޫނުވަތަށް އެބައިމީހުން ތިރިވެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ދެއްވި ނިޢުމަތަށްޓަކައި އެކަލާނގެއަށް ތަސްބީޙަ ކިޔައެވެ. އެބައިމީހުންނީ އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންވެ، އަޅުކަންކުރަންވުމުން ބޮޑާވާ ބައެއް ނޫނެވެ. عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏ "‏إِذَا قَرَأَ ابْنُ آدَمَ السَّجْدَةَ فَسَجَدَ اعْتَزَلَ الشَّيْطَانُ يَبْكِي يَقُولُ يَا وَيْلَهُ - وَفِي رِوَايَةِ أَبِي كُرَيْبٍ يَا وَيْلِي - أُمِرَ ابْنُ آدَمَ بِالسُّجُودِ فَسَجَدَ فَلَهُ الْجَنَّةُ وَأُمِرْتُ بِالسُّجُودِ فَأَبَيْتُ فَلِيَ النَّارُ‏"‏‏.‏ (صحيح مسلم، كتاب الإيمان، باب بَيَانِ إِطْلاَقِ اسْمِ الْكُفْرِ عَلَى مَنْ تَرَكَ الصَّلاَةَ) (އަބޫހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. އާދަމުގެ ދަރިޔާ ސަޖިދައިގެ އާޔަތް ކިޔެވުމަށް ފަހު ސަޖިދަ ޖަހައިފިނަމަ، ޝައިޠާނާ އެކަހެރިވެ ހުރެ ރޮމުން ބުނާނެއެވެ. އޭނާއަށް ހުރި ހަލާކެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ. (އަބޫކުލައިބްގެ ރިވާޔަތުގައި ވަނީ އަހަރެންނަށް ހުރި ހަލާކެއްގެ ބޮޑުކަމާއެވެ.) ސަޖިދަކުރުމަށް އާދަމުގެ ދަރިޔާއަށް އަމުރުކުރެއްވި ހިނދު އޭނާ ސަޖިދަކުރުމުން އޭނާއަށް ސުވަރުގެ ލިބިއްޖެއެވެ. އަހުރެންނަށް ސަޖިދަކުރުމަށް އަމުރުކުރެއްވި ހިނދު އަހުރެން އެކަމަށް ދެކޮޅުހެދުމުން އަހުރެންނަށް ހުރީ ނަރަކައެވެ.) (ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘު: 81)

ނޯޓް

فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَّآ أُخْفِىَ لَهُم مِّن قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَآءًۢ بِمَا كَانُوا۟ يَعْمَلُونَ ﴿١٧﴾ ﴿ ١٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފަހެ، އެއުރެންނަށްޓަކައި ފޮރުއްވާފައިވާ ލޮލުގެ ފިނިކަން (އެބަހީ: ލޮލަށް ފިނިކަންދެނިވި، ސުވަރުގޭގެ ނިޢުމަތްތައް) އެއްވެސް ނަފްސަކަށް ނޭނގޭނެތެވެ. (އެއީ) އެއުރެން ކޮށްއުޅުނު ޢަމަލުތަކުގެ ޖަޒާއެއް ކަމުގައެވެ. (17)

ތަފްސީރު

އެއްވެސް މަޚްލޫޤަކަށް މާތް ﷲ އެބައިމީހުންނަށް ތައްޔާރުކުރައްވާފައިވާ ނިޢުމަތް ނޭނގޭނެއެވެ. ޤުދްސީ ޙަދީޘެއްގައި ވާރިދުވެފައިވާ ފަދައިން އެއީ ލޮލަކަށް ފެނިފައިނުވާ، ކަންފަތަކަށް އަޑުއިވިފައިނުވާ، އިންސާނެއްގެ ހިތަށްވެސް ނައަރާ ނިޢުމަތެވެ. އެބައިމީހުން އީމާންވެ މާތް ﷲއަށް ކިޔަމަންވުމުގެ ޖަޒާއެއްގެ ގޮތުގައެވެ. قُرَّةُ الْأَعْيُن އަކީ ލޮލަށް ފިނިކަން ލިބި ހިތަށް އުފާވެރިކަން ލިބޭ ނިޢުމަތްތަކާއި މާތްކޮށް ހިތުމެވެ. عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ: ‏ "‏مَنْ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ يَنْعَمُ لاَ يَبْأَسُ لاَ تَبْلَى ثِيَابُهُ وَلاَ يَفْنَى شَبَابُهُ"‏‏.‏ (صحيح مسلم، كتاب الجنة وصفة نعيمها وأهلها، بَاب فِي دَوَامِ نَعِيمِ أَهْلِ الْجَنَّةِ وَقَوْله تَعَالَى وَنُودُوا أَنْ تِلْكُمْ الْجَنَّةُ أُورِثْتُمُوهَا بِمَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ) (އަބޫހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. "ސުވަރުގެއަށް ވަންނަ މީހާ އުޅޭނީ ނިޢުމަތުގައެވެ. އޭނާ ފަޤީރު ނުވާނެއެވެ. އޭނާގެ ފޭރާން ބައު ނުވާނެއެވެ. އަދި އޭނާގެ ޒުވާންކަން ނިމިގެން ނުދާނެއެވެ.") (ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘު: 2836)

ނޯޓް

وَأَمَّا ٱلَّذِينَ فَسَقُوا۟ فَمَأْوَىٰهُمُ ٱلنَّارُ ۖ كُلَّمَآ أَرَادُوٓا۟ أَن يَخْرُجُوا۟ مِنْهَآ أُعِيدُوا۟ فِيهَا وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا۟ عَذَابَ ٱلنَّارِ ٱلَّذِى كُنتُم بِهِۦ تُكَذِّبُونَ ﴿٢٠﴾ ﴿ ٢٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި (ކާފިރުވެ) ފާސިޤުވި މީހުން ދަންނާށެވެ! ފަހެ، އެއުރެން ތިބެނިވިތަނަކީ ނަރަކައެވެ. އެއުރެން އެތަނުން ނުކުންނަން އުޅެފި ކޮންމެ ފަހަރަކު، އެތަނަށް އެއުރެން އަނބުރާ އިޢާދަކުރައްވާނެތެވެ. އަދި އެއުރެންނަށް އެންގެވޭނެތެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ދޮގުކޮށް އުޅުނު ނަރަކައިގެ ޢަޛާބުގެ ރަހަ، ތިޔަބައިމީހުން ލިބިގަންނާށެވެ! (20)

ތަފްސީރު

އަދި ފާފަވެރި ފާސިޤުން ދަންނާށެވެ. އެބައިމީހުން ތިބޭނޭ ތަނަކީ ނަރަކައެވެ. އެބައިމީހުން އެތަނުން ނުކުތުމެއް ނުވެއެވެ. ނަރަކައިގެ ހުޅުގަނޑު އެބައިމީހުން މައްޗަށް އެއްލުމުން، އަނެއްކާވެސް އެބައިމީހުން ނަރަކައިގެ އަޑިއަށް ފޮނުވައިލެވޭނެއެވެ. އަދި ނަރަކައިގެ ބަނޑޭރިން އެބައިމީހުންނަށް ބުނާނެއެވެ. ދުނިޔޭގައި ތިޔަބައިމީހުން އެ ޢަޛާބަކަށް މަލާމާތްކުރަމުން ދިޔަ ޢަޛާބުގެ ރަހަ މިއަދު ތިޔަބައިމީހުން ލިބިގަންނާށެވެ. އަލްފުޟައިލު ބްނު ޢިޔާޟު ވިދާޅުވިއެވެ. މާތް ﷲ ގަންދީ ބުނަމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަތްތައް ވާނީ ބަނދެވިފައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ފައިތަކުގައި ވާނީ ކަސްތަޅު އެޅިފައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އަލިފާނުގެ ހުޅުގަނޑު އެބައިމީހުން މައްޗަށް އެއްލާނެއެވެ. އަދި މަލާއިކަތުން އެބައިމީހުން އަޑިއަށް ފޮނުވާނެއެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުއް ސަޖްދާ، އާޔަތް: 20)

ނޯޓް

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّن ذُكِّرَ بِـَٔايَـٰتِ رَبِّهِۦ ثُمَّ أَعْرَضَ عَنْهَآ ۚ إِنَّا مِنَ ٱلْمُجْرِمِينَ مُنتَقِمُونَ ﴿٢٢﴾ ﴿ ٢٢ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެމީހެއްގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތަކުން އެމީހަކަށް ހަނދާންކޮށްދެއްވުމުން، ދެން އެ އާޔަތްތަކަށް ފުރަގަސްދީ އެނބުރިގަތް މީހަކަށްވުރެން އަނިޔާވެރިކަން ބޮޑީ ކާކުހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ، ކުށްވެރިންގެ ކިބައިން ބަދަލުހިއްޕަވާހުށީމެވެ. (22)

ތަފްސީރު

ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތަކުން ނަސޭހަތް ދެއްވައި، ހަނދާންކޮށްދެއްވުމަށްފަހު، އެއާމެދު އެއްވެސް ފަރުވާލެއް ނުބަހައްޓައި، އޭގައިވާ އެއްޗަކާމެދު ވިސްނައި ފިކުރުނުކޮށް، އާޔަތްތަކާއި އިންޒާރުތައް ނުބަލައި ކަނުވެގަތް މީހަކަށްވުރެ އަނިޔާވެރި މީހަކު ވޭހެއްޔެވެ؟ މި ސުވާލު އައިސްފައިވަނީ ނަފީކުރުމުގެ މާނައިގައެވެ. އެބަހީ އޭނާ ހުރިހާ އަނިޔާވެރިންނަށްވުރެ އަނިޔާވެރިއެވެ. އޭނާއަށްވުރެ ފާފަވެރިކަން ބޮޑު އަނިޔާވެރިއަކު ނުވެއެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތައް ދޮގުކުރާ ފަރާތްތަކުގެ ކިބައިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ގަދަފަދަ ބަދަލަކުހިއްޕެވުމަކުން ބަދަލުހިއްޕަވާހުށީމެވެ. މިއީ ޢަޒީޒުވަންތަ ޖައްބާރުވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން އައިސްފައިވާ ހާދަހާ ގަދަފަދަ ވަޢީދެކެވެ.

ނޯޓް

وَلَقَدْ ءَاتَيْنَا مُوسَى ٱلْكِتَـٰبَ فَلَا تَكُن فِى مِرْيَةٍ مِّن لِّقَآئِهِۦ ۖ وَجَعَلْنَـٰهُ هُدًى لِّبَنِىٓ إِسْرَٰٓءِيلَ ﴿٢٣﴾ ﴿ ٢٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ މޫސާގެފާނަށް ފޮތް ދެއްވީމެވެ. ފަހެ، އެކަލޭގެފާނަށް އެ ފޮތް ލިބިވަޑައިގަތްކަމާމެދު ކަލޭގެފާނު ޝައްކުކަމެއްގައި ވެވަޑައިނުގަންނަވާށެވެ! އަދި އިސްރާއީލުގެދަރިންނަށް ހިދާޔަތެއް ކަމުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެ ފޮތް ލެއްވީމެވެ. (23)

ތަފްސީރު

ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ މޫސާ عليه السلام އަށް ތައުރާތު ދެއްވީމެވެ. މުޙައްމަދު ﷺ އެވެ. ފަހެ، މޫސާ عليه السلام އަށް ތައުރާތު ލިބިވަޑައިގަތް ގޮތަށް ކަލޭގެފާނަށް ޤުރްއާން ލިބިވަޑައިގަންނަވާނެކަމާމެދު ކަލޭގެފާނު ޝައްކުކަމެއްގެ ތެރޭގައި ނުވާށެވެ. ފަހެ، ވަޙީ އަންނަނީ އެއްފަރާތަކުންނެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ޤުރްއާން ބާވައިލައްވަނީ މޫސާ عليه السلام ގެ މައްޗަށް ތައުރާތު ބާވައިލެއްވި ރަސްކަލާނގެއެވެ. ތައުރާތަށް އެއް ބަޔަކު އީމާންވީއިރު، އަނެއް ބަޔަކު އެފޮތަށް ކާފިރުވިއެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުން ވެސް ކަންކުރީ އެފަދައިންނެވެ، އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެއް ބަޔަކު ޤުރްއާނަށް އީމާންވީއިރު، އަނެއް ބަޔަކު އެ ފޮތަށް ކާފިރުވީއެވެ. ކީރިތި ޤުރްއާން ކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމަށް ހިދާޔަތެއް ކަމުގައި ލެއްވި ފަދައިން، ތައުރާތަކީ ބަނީއިސްރާއީލު މީހުންނަށް ނޫރަކާއި ހިދާޔަތެއް ކަމުގައި ލެއްވީމެވެ.

ނޯޓް

أَوَلَمْ يَهْدِ لَهُمْ كَمْ أَهْلَكْنَا مِن قَبْلِهِم مِّنَ ٱلْقُرُونِ يَمْشُونَ فِى مَسَـٰكِنِهِمْ ۚ إِنَّ فِى ذَ‌ٰلِكَ لَءَايَـٰتٍ ۖ أَفَلَا يَسْمَعُونَ ﴿٢٦﴾ ﴿ ٢٦ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި އެއުރެންގެ ކުރިން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކިތައްކިތައް އުއްމަތް ހަލާކުކުރެއްވިކަން އެއުރެންނަށް ބަޔާންވެގެން ނުވޭހެއްޔެވެ؟ އެއުރެންގެ (އެބަހީ: ހަލާކުކުރެއްވި އުއްމަތްތަކުގެ މީހުންގެ) ގޮވަތިގެދޮރުހުރި ތަންތާނގައި އެއުރެން ހިނގަހިނގާއުޅޭ ޙާލުގައެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަމުގައި ހެކިތަކެއްވާކަން ކަށަވަރެވެ. ފަހެ، އެއުރެން އަޑުނާހަނީ ހެއްޔެވެ؟ (26)

ތަފްސީރު

އެމުޝްރިކުން ޣާފިލު ވީހެއްޔެވެ؟ ރަސޫލުބޭކަލުން ދޮގުކުރި، ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގައި ޙައްދު ފަހަނައަޅައި ދިޔަ، ދޮގުވެރި އުއްމަތްތައް މާތް ﷲ ނެތިކުރެއްވި ވަރު ގިނަކަން އެބައިމީހުންނަށް ނޭނގެނީ ހެއްޔެވެ؟ މައްކާގެ އަހުލުވެރިން އެރަށްތަކުގެ ތެރެއިން ދަތުރުކުރާއިރު، އެރަށްތަކުގައި އެއްވެސް ބަޔަކު ނެތި ފަޅުވެފައިވާ ތަން ފެންނައިރުވެސް، އެބައިމީހުން ނަސޭހަތް ލިބިގަނެ، ޢިބްރަތް ޙާޞިލުނުކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން އެބައިމީހުން ނެތިކުރެއްވުމުގައި ޢިބްރަތާއި ނަސޭހަތް ވެއެވެ. އެބައިމީހުން ވިސްނައި ފިކުރުކުރުމުގެ އަޑުއެހުމަކުން މި އާޔަތްތައް އަޑު ނައަހަނީހެއްޔެވެ؟

ނޯޓް

فَأَعْرِضْ عَنْهُمْ وَٱنتَظِرْ إِنَّهُم مُّنتَظِرُونَ ﴿٣٠﴾ ﴿ ٣٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފަހެ، ކަލޭގެފާނު އެއުރެންނާ އެއްކިބާވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ! އަދި ކަލޭގެފާނު އިންތިޒާރުކުރައްވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންވެސް އިންތިޒާރުކުރެތެވެ. (30)

ތަފްސީރު

ރަސޫލާ ﷺ އެވެ! ފަހެ، ކަލޭގެފާނު އެފާފަވެރި ކާފަރުންނާ އެއްކިބާވެވަޑައިގަންނަވާށެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ދޭ އިންޒާތުތަކަށް އަޅާނުލައްވާށެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް އަންނާނޭ މާތް ﷲ ގެ ޢަޛާބަށް އިންތިޒާރުކުރައްވާށެވެ. އެބައިމީހުން އެތިބެނީ ކަލޭގެފާނާއި، ކަލޭގެފާނަށް ތަބަޢަވީ މީހުން ނެތިދިއުމުގެ އިންތިޒާރުގައެވެ. عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي الصُّبْحِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ بِـ ﴿الٓمٓ*تَنزِيلُ﴾ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى وَفِي الثَّانِيَةِ ‏﴿هَلْ أَتَىٰ عَلَى ٱلْإِنسَـٰنِ حِينٌ مِّنَ ٱلدَّهْر لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا ‏﴾ (صحيح مسلم، كتب الجمعة، باب مَا يُقْرَأُ فِي يَوْمِ الْجُمُعَةِ) (އަބޫހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. ނަބިއްޔާ ﷺ ހުކުރު ދުވަހުގެ ފަތިސްނަމާދުގައި ﴿الٓمٓ*تَنزِيلُ﴾ ފުރަތަމަ ރަކްޢަތުގައި އަދި ދެވަނަ ރަކްޢަތުގައި ‏﴿هَلْ أَتَىٰ عَلَى ٱلْإِنسَـٰنِ حِينٌ مِّنَ ٱلدَّهْر لَمْ يَكُنْ شَيْئًا مَذْكُورًا ‏﴾ ކިޔަވައިވިދާޅުވާ ކަމުގައި ވިއެވެ. (ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘު: 880) އެ ދެ ސޫރަތް އެގޮތަށް ކިޔެވުމަކީ ސުންނަތެކެވެ. އެއީ އައްސަޖްދާ ސޫރަތާއި، އައްދަހްރު ސޫރަތެވެ.

ނޯޓް