chapter

029

الٓمٓ ﴿١﴾ ﴿ ١ ﴾

ތަރުޖަމާ

ا ل م (މި އަކުރުތަކުގެ މުރާދު ދެނެވޮޑިގެންވަނީ اللَّه އެވެ.) (1)

ތަފްސީރު

ވަކިއަކުރުތައް ގެންނަވާފައި ވަނީ ޤުރްއާނަކީ މުޢުޖިޒާތެއްކަން ބަޔާންކުރެއްވުމަށެވެ. އާޔަތުގެ މާނައީ: މީސްތަކުން ހީކުރަނީ އެބައިމީހުންގެ ދުލުން އިސްލާމްވެއްޖައީމޭ ބުނެލުމުން، މިދުނިޔޭގައި އެބައިމީހުން އިމްތިޙާނު ނުކުރައްވައި ދޫކޮށްލައްވާނެ ކަމަށް ހެއްޔެވެ؟ ކަންހުރީ އެހެންނަކުން ނޫނެވެ. އަދިކިއެއްތަ، ތެދުވެރިންނާއި، މުނާފިޤުން ވަކިވެ އެނގުމަށް އެބައިމީހުން އިމްތިޙާނުކުރަން ޖެހެއެވެ. މިއާޔަތްތައް ބާވައިލެއްވީ މުޝްރިކުން ދުއްތުރާކޮށް އަޛާބުދެމުން ގެންދިޔަ މުއުމިނުންގެ ބަޔަކާ ބެހޭ ގޮތުންނެވެ. އެބައިމީހުން އެކަމާ ހިތްނުތަނަސްވެ، ﷲ ގެ ނަޞްރު އައުން ލަސްވެގެން އުޅުނީއެވެ. ދެން މާތް ﷲ މިއާޔަތްތައް ބާވައިލައްވައި އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ހަމަޖައްސަވައިދެއްވީއެވެ. އަދި ކާފަރުންނަށް މުއުމިނުންގެ މައްޗަށް ބާރުދެއްވައި، އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ރަނގަޅުމީހުން ހޮއްވަވައި، ދަރަޖަ އުފުއްލަވައި، މުއުމިނުންނާއި މުނާފިޤުން ވަކިކުރެއްވުމީ އަޅުތަކުންނާމެދު ހިނގާ އެކަލާނގެ އިލާހީ ސުންނަތްކަން އެބައިމީހުންނަށް އަންގަވައިދެއްވީއެވެ. އެހެންކަމުން، ދެން އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

أَحَسِبَ ٱلنَّاسُ أَن يُتْرَكُوٓا۟ أَن يَقُولُوٓا۟ ءَامَنَّا وَهُمْ لَا يُفْتَنُونَ ﴿٢﴾ ﴿ ٢ ﴾

ތަރުޖަމާ

މީސްތަކުން ތިމަންމެން އީމާންވެއްޖައީމުއޭ ބުނުމުން، އެއުރެން އިމްތިޙާނުނުކުރައްވައި ދޫކޮށްލައްވާނޭކަމަށް ހީކުރީ ހެއްޔެވެ؟ (2)

ތަފްސީރު

ނޯޓް

وَلَقَدْ فَتَنَّا ٱلَّذِينَ مِن قَبْلِهِمْ ۖ فَلَيَعْلَمَنَّ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ صَدَقُوا۟ وَلَيَعْلَمَنَّ ٱلْكَـٰذِبِينَ ﴿٣﴾ ﴿ ٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންގެ ކުރީގެ (އުއްމަތްތަކުގެ) މީހުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އިމްތިޙާނުކުރެއްވީމެވެ. ފަހެ (އީމާންކަމުގައި) ތެދުވެރިވި މީހުން، ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه ދެނެވޮޑިގެންވެތެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ދޮގުވެރިންވެސް އެކަލާނގެ ދެނެވޮޑިގެންވެތެވެ. (3)

ތަފްސީރު

ހަމަކަށަވަރުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ ކުރިން އިސްވެދިޔަ މީހުން ބާވަތް ބާވަތުގެ މުޞީބާތުން އިމްތިޙާނުކުރެއްވީމެވެ. ފަހެ، އިމްތިޙާނުކުރެއްވުމަކީ ޙިކްމަތާއި މަސްލަހަތުގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ އިލާހީ ސުންނަތެކެވެ. ޞަޙީޙުލްބުޚާރީގައި އައިސްފައިވާ ފަދައިން، އިސްވެދިޔަ އުއްމަތްތަކުގެ ތެރޭގައި، ދީނުން ބޭރުކުރުމަށްޓަކައި ކީހުން ފަޅައިލެވި، ދަގަނޑު ފުނާ އަޅައި ހަންގަޑާއި މަސްގަނޑު ނޮޅައިލެވުމުންވެސް، ދުއްތުރާލާއި މުޞީބާތަށް ކެތްކުރި މީހުން ތިއްބެވެ. އެކަން އެއީ އޭނާގެ ދީނާއި އޭނާއާ ދެމެދު ހުރަހަކަށް ނުވިއެވެ. (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘު: 3612) ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ އީމާންކަމުގެ ދަޢުވާގައި ތެދުވެރި މީހުންނާއި، އެކަމުގައި ދޮގުވެރިން ވަކިކުރައްވާނެއެވެ.

ނޯޓް

وَوَصَّيْنَا ٱلْإِنسَـٰنَ بِوَ‌ٰلِدَيْهِ حُسْنًا ۖ وَإِن جَـٰهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِى مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَآ ۚ إِلَىَّ مَرْجِعُكُمْ فَأُنَبِّئُكُم بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ ﴿٨﴾ ﴿ ٨ ﴾

ތަރުޖަމާ

އިންސާނާއަށް އޭނާގެ މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ވަޞިއްޔަތް ކުރައްވައި، އަމުރުކުރެއްވީމެވެ. އަދި ތިބާޔަށް އެއާމެދު ޢިލްމެއް ލިބިފައި ނުވާ އެއްޗެއް، ތިމަންރަސްކަލާނގެއާ ޝަރީކުކުރުމަށް ތިބާގެ މައްޗަށް އެ ދެމީހުން ގަދައަޅައިފިނަމަ، ފަހެ، އެ ދެމީހުންނަށް ތިބާ ކިޔަމަން ނުވާހުށިކަމެވެ! ތިޔަބައިމީހުން އެނބުރި ދިއުންއޮތީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. ފަހެ، އޭރުން ތިޔަބައިމީހުން ކޮށްއުޅުނު ކަންތަކުގެ ޚަބަރު ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް އަންގަވާހުށީމެވެ. (އެބަހީ: އެކަންތަކަށް ޖަޒާ ދެއްވާހުށީމެވެ.) (8)

ތަފްސީރު

އަދި އިންސާނާއަށް އޭނާގެ މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަމުރުކުރެއްވީމެވެ. އަދި ތިބާ މާތް ﷲ އަށް ކާފިރުވެ، އެކަލާނގެއަށް ޝިރުކުކުރުމަށް އެދެމީހުން ކިތަންމެވަރަކަށް ގަދައަޅައި މަސައްކަތް ކުރިޔަސް ތިބާ އެދެމީހުންނަށް ކިޔަމަންނުވާށެވެ. އެހެނީ، ޚާލިޤުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއަށް އުރެދުމުގައި އެއްވެސް މަޚްލޫޤަކަށް ކިޔަމަންވުމެއް ނުވެއެވެ. އެންމެހާ ޚަލްޤުތަކުން އެނބުރިދިއުން ވަނީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. ދެން، ކޮންމެ މީހަކަށް އެމީހަކު ކުޅަ ޢަމަލުގެ ޖަޒާ ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވާހުށީމެވެ. މިއާޔަތުގައި މިވަނީ މައިންބަފައިންނާއި، ވެރިންނަށް ކިޔަމަންވުމުގައި ބަލަންޖެހޭ ފުރިހަމަ މިންގަނޑެއް ކަނޑައަޅުއްވާފައެވެ. އެއީ، މާތް ﷲ އަށް އުރެދުމެއްނުވާ ކަންކަމުގައި އެބައިމީހުންނަށް ކިޔަމަންވުމެވެ. އެރުދެމެއްކަމުގައިވާ ކަމެއްގައި އެބައިމީހުންގެ ބަސްއަހައި ކިޔަމަންވުމެއް ނެތެވެ. މިއާޔަތް ބާވައިލެއްވި ސަބަބާ ބެހޭގޮތުން އައިސްފައި ވެއެވެ. عَنْ مُصْعَبِ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ نَزَلَتْ فِيهِ آيَاتٌ مِنَ الْقُرْآنِ - قَالَ - حَلَفَتْ أُمُّ سَعْدٍ أَنْ لاَ تُكَلِّمَهُ أَبَدًا حَتَّى يَكْفُرَ بِدِينِهِ وَلاَ تَأْكُلَ وَلاَ تَشْرَبَ ‏.‏ قَالَتْ زَعَمْتَ أَنَّ اللَّهَ وَصَّاكَ بِوَالِدَيْكَ وَأَنَا أُمُّكَ وَأَنَا آمُرُكَ بِهَذَا ‏.‏ قَالَ مَكَثَتْ ثَلاَثًا حَتَّى غُشِيَ عَلَيْهَا مِنَ الْجَهْدِ فَقَامَ ابْنٌ لَهَا يُقَالُ لَهُ عُمَارَةُ فَسَقَاهَا فَجَعَلَتْ تَدْعُو عَلَى سَعْدٍ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فِي الْقُرْآنِ هَذِهِ الآيَةَ ‏﴿وَوَصَّيْنَا ٱلْإِنسَـٰنَ بِوَ‌ٰلِدَيْهِ حُسْنًا ۖ وَإِن جَـٰهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِى مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَآ ۚ﴾ (صحيح مسلم، كتاب فضائل الصحابة رضى الله تعالى عنهم، باب فِي فَضْلِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ رضى الله عنه) (މުޞްޢަބު ބިން ސަޢުދު (ބިން އަބީވައްޤާޞް رضي الله عنه) އެނާގެ ބައްޕާގެ އަރިހުން ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނާ ބެހޭގޮތުން ޤުރްއާނުގެ އާޔަތްތަކެއް ބާވައިލެއްވުނެވެ. ސަޢުދު އެކަލޭގެފާނުގެ ދީން ދޫކުރައްވަންދެން އެކަލޭގެފާނާއި ވާހަކަ ނުދައްކާނޭ ކަމަށާއި، އެއްޗެއް ނުކާނޭ ކަމަށާއި، ނުބޯނޭކަމަށް އެކަލޭގެފާނުގެ މަންމަ ހުވައިކުރިއެވެ. އަދި އޭނާ ބުންޏެވެ. މައިންބަފައިންނަށް ހެޔޮކޮށް ހިތުމަށް މާތް ﷲ އަމުރުކުރެއްވި ކަމަށް ކަލޭ ދައުވާކުރަމުއެވެ. އަހަރެން މިއީ ކަލޭގެ މަންމައެވެ. އަހަރެން ކަލެއަށް އެކަމަށް (އެބަހީ އިސްލާމްދީން ދޫކޮށްލުމަށް) އަމުރުކުރަމެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. މަންމަ އެގޮތަށް ތިން ދުވަހު ހުށްޓެވެ. ދެން ހޭނެތިގެން ވެއްޓުނެވެ. ދެން އޭނާގެ ފިރިހެން ދަރިންކުރެ ޢުމާރާ ކިޔާމީހަކު އޭނާއަށް އެއްޗެއް ބޯންދިނުމުން ސަޢުދުއަށް ބަދުދުޢާކުރަން ފެށިއެވެ. ދެން މާތް ﷲ ޤުރްއާނުގެ ‏﴿وَوَصَّيْنَا ٱلْإِنسَـٰنَ بِوَ‌ٰلِدَيْهِ حُسْنًا ۖ وَإِن جَـٰهَدَاكَ لِتُشْرِكَ بِى مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ فَلَا تُطِعْهُمَآ ۚ﴾ މި އާޔަތް ބާވައިލެއްވިއެވެ. (ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘު: 1748)

ނޯޓް

وَمِنَ ٱلنَّاسِ مَن يَقُولُ ءَامَنَّا بِٱللَّهِ فَإِذَآ أُوذِىَ فِى ٱللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ ٱلنَّاسِ كَعَذَابِ ٱللَّهِ وَلَئِن جَآءَ نَصْرٌ مِّن رَّبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ ۚ أَوَلَيْسَ ٱللَّهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِى صُدُورِ ٱلْعَـٰلَمِينَ ﴿١٠﴾ ﴿ ١٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

ތިމަންމެން އީމާންވެއްޖައީމުއޭ ދުލުކޮޅުން ބުނާ ބަޔަކު މީސްތަކުންގެ ތެރެއިން ވެއެވެ. ފަހެ، اللَّه ގެ މަގުގައި އެއިން މީހަކަށް އުނދަގުލެއް ލިބިއްޖެނަމަ، މީސްތަކުންގެ އުނދަގޫތައް اللَّه ގެ ޢަޛާބާ އެއްފަދަ ކަމުގައި އޭނާ ހަދަތެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން ނަޞްރެއް އަތުވެއްޖެނަމަ، ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެން ބުނާނެތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެންވަނީ، ތިޔަބައިމީހުންނާ އެކުގައެވެ. ޢާލަމްތަކުގައިވާ އެންމެންގެ ހިތްތަކުގައިވާހާ އެއްޗެއް اللَّه މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެން ނުވޭހެއްޔެވެ؟ (10)

ތަފްސީރު

އަދި ތިމަންމެން އީމާންވެއްޖައީމޭ ދުލުން ބުނާ ބަޔަކު މީސްތަކުންގެ ތެރެއިންވެއެވެ. ފަހެ، އެއިން މީހަކަށް އޭނާގެ ދީނުގެ ސަބަބުން ދުއްތުރާ ކުރެވިއްޖެނަމަ އޭނާ ދީން ދޫކޮށް މުރުތައްދުވެއެވެ. އަދި ދުނިޔޭގެ އިމްތިޙާނު، މާތް ﷲ އާޚިރަތްދުވަހު ދެއްވާ ޢަޛާބު ފަދައިން ހަދައި، އެއީ އޭނާ އީމާންކަން ދޫކޮށްލަންޖެހޭ ސަބަބެއް ކަމުގައި ހަދައެވެ. ފަހެ، އެ މުނާފިޤުން ހީކުރަނީ އީމާންކަމަކީ ދުލުން ކިޔައިލެވޭ ފަސޭހަ ބަހެއް ކަމުގައެވެ. އަދި އެބައިމީހުން އިސްލާމްދީނަށް ނިސްބަތްވުން ހަދަނީ ފައިދާއާއި މުދާ ހޯދުމަށް ބޭނުންކުރާ ސިޑިއެއްކަމުގައެވެ. ދެން، އެބައިމީހުންނަށް މުޞީބާތެއް ކުރިމަތިވެއްޖެނަމަ، ފިތުނަވެރިވެ މުރުތައްދުވެއެވެ. އަދި މަގުފުރެދުމުގެ އަލިފާނުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިދެއެވެ. މުއުމިނުންނަށް ނަޞްރުލިބި، ޣަނީމާ ލިބިއްޖެނަމަ، އެބައިމީހުން ބުނެއެވެ. އަހަރެމެންނަކީ ތިޔަބައިމީހުންނާއެކު އިސްލާމްވެގެން ތިބި ބައެކެވެ. އެހެންކަމުން، ޣަނީމާގައި އަހަރެމެން ބައިވެރިކުރާށެވެ. ފަހެ، އަހަރެމެންވެސް ތިޔަބައިމީހުން ޖިހާދުކުރި ފަދައިން ޖިހާދުކުރީމެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ރައްދުދެއްވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ ﴿أَوَلَيْسَ ٱللَّـهُ بِأَعْلَمَ بِمَا فِى صُدُورِ ٱلْعَـٰلَمِينَ﴾ މީސްތަކުންގެ ހިތްތަކުގައިވާ އީމާންކަމާއި މުނާފިޤުކަން މާތް ﷲ މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެން ނުވޭހެއްޔެވެ؟

ނޯޓް

وَقَالَ ٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ لِلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱتَّبِعُوا۟ سَبِيلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَـٰيَـٰكُمْ وَمَا هُم بِحَـٰمِلِينَ مِنْ خَطَـٰيَـٰهُم مِّن شَىْءٍ ۖ إِنَّهُمْ لَكَـٰذِبُونَ ﴿١٢﴾ ﴿ ١٢ ﴾

ތަރުޖަމާ

ކާފިރުވިމީހުން އީމާންވިމީހުންނަށް ބުނޫއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންމެންގެ މަގަށް ތަބަޢަވާށެވެ! އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުށްފާފަތައް ތިމަންމެން އުފުލާނޫއެވެ. އެއުރެންގެ ކުށްފާފަތަކުގެ ތެރެއިން އެއްވެސް އެއްޗެއް އުފުލާނޭ ބަޔަކު ކަމުގައި އެއުރެން ނުވެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންނީ ދޮގުވެރިންކަން ކަށަވަރެވެ. (12)

ތަފްސީރު

އަދި ފާފަވެރި ކާފަރުން މުއުމިނުންނަށް ބުންޏެވެ. އިސްލާމްދީން ދޫކޮށް އަހަރެމެންގެ ދީނަށް ތަބަޢަވާށެވެ. ޢުޤޫބާތް ލިބޭކަމުގައި ވަނީނަމަ ތިޔަބައިމީހުންގެ ފަރާތުން ތިމަންމެން އެޢުޤޫބާތް އުފުލާހުށީމެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ރައްދުދެއްވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ ﴿وَمَا هُم بِحَـٰمِلِينَ مِنْ خَطَـٰيَـٰهُم مِّن شَىْءٍ ۖ إِنَّهُمْ لَكَـٰذِبُونَ﴾ މާނައީ އެބައިމީހުން ކާފިރުވިޔަސް، އެބަމީހުންގެ ފާފަ އުފުލާނެ ބަޔަކު ކަމުގައި އެ ކާފަރުން ނުވެއެވެ. އެހެނީ އެއްވެސް މީހެއްގެ ފާފައެއް އެހެން މީހަކު ނުއުފުލާނެއެވެ. އެބައިމީހުންގެ އެވާހަކައިގައި އެބައިމީހުންނީ ދޮގުވެރިންނެވެ.

ނޯޓް

وَلَيَحْمِلُنَّ أَثْقَالَهُمْ وَأَثْقَالًا مَّعَ أَثْقَالِهِمْ ۖ وَلَيُسْـَٔلُنَّ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ عَمَّا كَانُوا۟ يَفْتَرُونَ ﴿١٣﴾ ﴿ ١٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުގެ ފާފަތަކާއި އަދި އަމިއްލަ ފާފަތަކާއެކު، އެއުރެން (މަގުފުރެއްދި މީހުން) ގެ ފާފަތައްވެސް އެއުރެން އުފުލާނެތެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެން ހަދައި އުޅުނު ދޮގުތަކާމެދު ޤިޔާމަތް ދުވަހުން އެއުރެންނާ ސުވާލުކުރައްވާހުށްޓެވެ. (13)

ތަފްސީރު

ހަމަކަށަވަރުން އެބައިމީހުންގެ ފާފަތައް އެބައިމީހުން އުފުލާނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން މަގުފުރެއްދުމުގެ ސަބަބުން މަގުފުރެދުނު މީހުންގެ ފާފަތައް ވެސް އުފުލާނެއެވެ. އެއީ، އެބައިމީހުން ކުރިކަމަށް ވާތީއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ދުނިޔޭގައި ހަދައިގެން އެބައިމީހުން ދެއްކި ދޮގުވާހަކަތަކާއި ބާޠިލު ވާހަކަތަކާ މެދު އެބައިމީހުންނާ ސުވާލުކުރެވޭނެއެވެ. عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏ "‏........... وَمَنْ دَعَا إِلَى ضَلاَلَةٍ كَانَ عَلَيْهِ مِنَ الإِثْمِ مِثْلُ آثَامِ مَنْ تَبِعَهُ لاَ يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ آثَامِهِمْ شَيْئًا‏"‏.‏ (صحيح مسلم، كتاب العلم، باب مَنْ سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً أَوْ سَيِّئَةً وَمَنْ دَعَا إِلَى هُدًى أَوْ ضَلاَلَةٍ) (އަބޫހުރައިރާ رضي الله عنه އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. (......... މަގުފުރެދުމަކަށް ގޮވައިލި މީހާއަށް ޤިޔާމަތާ ޖެހެންދެން އޭނާއަށް ތަބަޢަވީ މީހުންގެ ފާފަ ލިބޭނެއެވެ. އެބައިމީހުންގެ ފާފައިން އުނިވުމެއް ނެތިއެވެ) (ޞަޙީޙު މުސްލިމް، ޙަދީޘު: 2674)

ނޯޓް

وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِۦ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ ٱلطُّوفَانُ وَهُمْ ظَـٰلِمُونَ ﴿١٤﴾ ﴿ ١٤ ﴾

ތަރުޖަމާ

ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނޫޙުގެފާނު، އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެމީހުންގެ ގާތަށް ރަސޫލުކަމާއިގެން ފޮނުއްވީމެވެ. ފަހެ، އެކަލޭގެފާނު، ފަންސާސް އަހަރު ފިޔަވައި، އެއްހާސް އަހަރު (އެބަހީ: ނުވަސަތޭކަ ފަންސާސް އަހަރު ދީނަށް ގޮވައިލެއްވުމަށް) އެއުރެންގެ ތެރޭގައި ހުންނެވިއެވެ. ފަހެ، އެއުރެން އަނިޔާވެރިންކަމުގައިވާ ޙާލު، ޠޫފާނު(ގެ ޢަޛާބު) އައިސް އެއުރެންނަށް ޖެހުނެވެ. (14)

ތަފްސީރު

މާތް ﷲ އެކަލާނގެ ރަސޫލާ ﷺ އަށް ނޫޙު عليه السلام ގެ ވާހަކަ ގެނެސްދެއްވީ އެކަލޭގެފާނަށް މުޝްރިކުންގެ ފަރާތުން ލިބޭ ދުއްތުރާތަކަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅު ހަމަޖައްސަވައިދެއްވުމަށެވެ. އެހެނީ، ނޫޙު عليه السلام އަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ ފަރާތުން ކުރިމަތިވީ ވަރުގަދަ، ހިތްދަތި އިމްތިޙާނެކެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމަށް މާތް ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުމަށް ގޮވައިލެއްވުމުގައި އެކަލޭގެފާނު ނުވަސަތޭކަ ފަންސާސް އަހަރު ހުންނެވިއެވެ. އެހެނަސް، މަދުމީހަކު މެނުވީ އެކަލޭގެފާނަށް އީމާންނުވެއެވެ. އެބައިމީހުންވީ ބުދަށް އަޅުކަންކުރާ ބަޔަކު ކަމުގައެވެ. އެބައިމީހުން ގޮތް ދޫނުކޮށް ކާފިރުކަމާއި، މަގުފުރެދުމުގައި ތިބެ އަމިއްލަ ނަފްސަށް އަނިޔާވެރިވުމުން މާތް ﷲ އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ޠޫފާން ފޮނުއްވައި އެބައިމީހުން ނެތިކޮށްލެއްވިއެވެ،

ނޯޓް

إِنَّمَا تَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَوْثَـٰنًا وَتَخْلُقُونَ إِفْكًا ۚ إِنَّ ٱلَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّهِ لَا يَمْلِكُونَ لَكُمْ رِزْقًا فَٱبْتَغُوا۟ عِندَ ٱللَّهِ ٱلرِّزْقَ وَٱعْبُدُوهُ وَٱشْكُرُوا۟ لَهُۥٓ ۖ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ ﴿١٧﴾ ﴿ ١٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

ތިޔަބައިމީހުން اللَّه ފިޔަވައި އަޅުކަންކުރާކަން ކަށަވަރީ، ބުދުތަކަކަށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ހަދަނީ ބުހުތާން ދޮގެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން اللَّه ފިޔަވައި އަޅުކަންކުރާ ތަކެއްޗަކަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިޒުޤު ދިނުމެއް މިލްކުވެގެނެއްނުވެތެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުން اللَّه ގެ ޙަޟްރަތުން ރިޒުޤަށް އެދޭށެވެ! އަދި އެކަލާނގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަންކުރާށެވެ! އަދި އެކަލާނގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން ޝުކުރުކުރާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން ރުޖޫޢަކުރައްވާހުށީ ހަމައެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. (17)

ތަފްސީރު

ތިޔަބައިމީހުން ބާޠިލުގޮތުގައި އެއްޗެއްގެ ސޫރަ ހަދަމުއެވެ. އަދި ތިޔަބަމީހުން އެއީ ކަލާނގެއެއްކަމަށް ޤަބޫލުކޮށް، އެއްކައުވަންތަ ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުން ދޫކޮށްލަމުއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ހަދަނީ ބުހުތާން ދޮގެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަންކުރާ ބުދުތަކަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ރިޒުޤުދިނުމުގެ ކުޅަދާނަކަން ލިބިގެން ނުވެއެވެ. އެހެންކަމުން، ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ތަފާތު ނިޢުމަތްތަކުން ދީލަތިވެވޮޑިގަންނަވާ، ޚާލިޤުވަންތަ، ރާޒިޤުވަންތަ ﷲގެ ޙަޟްރަތުން ތިޔަބައިމީހުން ރިޒުޤަށް އެދޭށެވެ. އަޅުކަން ހަމައެކަނި މާތް ﷲ އަށް ޚާއްޞަކުރާށެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުންނަށް ދެއްވި ނިޢުމަތަށްޓަކައި އެކަލާނގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން ޝުކުރުކުރާށެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ޤިޔާމަތްދުވަހު އެނބުރި ދިއުންވަނީ އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށެވެ. ދެން އެކަލާނގެ ހެޔޮ ޢަމަލުކުޅަ މީހުންނަށް އެކަމުގެ ޖަޒާ، އަދި ނުބައި ޢަމަލުކުޅަ މީހުންނަށް އެކަމުގެ ޖަޒާ ދެއްވާނެއެވެ.

ނޯޓް

وَإِن تُكَذِّبُوا۟ فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِّن قَبْلِكُمْ ۖ وَمَا عَلَى ٱلرَّسُولِ إِلَّا ٱلْبَلَـٰغُ ٱلْمُبِينُ ﴿١٨﴾ ﴿ ١٨ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ތިޔަބައިމީހުން (ތިމަންކަލޭގެފާނު) ދޮގުކުރިޔަސް (ތިމަން ކަލޭގެފާނަކަށް އެކަމަކުން ގެއްލުމެއް ނުލިބޭނެތެވެ. އެހެނީ) ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރިންވެސް އުއްމަތްތަކެއް (ރަސޫލުން) ދޮގުކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ބަޔާންވެގެންވާ އިއްވެވުން މެނުވީ، ރަސޫލާގެ މައްޗަކަށް ނުވެއެވެ. (18)

ތަފްސީރު

ތިޔަބައިމީހުން ތިމަންކަލޭގެފާނު ދޮގުކުރިޔަސް، ތިޔަބައިމީހުންގެ ދޮގުކުރުމުން ތިމަންކަލޭގެފާނަށް ލިބޭނެ ގެއްލުމެއް ނެތެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ގެއްލުންދޭކަން ކަށަވަރީ ތިޔަބައިމީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފްސުތަކަށެވެ. އެހެނީ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ކުރިން މާތް ﷲ ގެ ރަސޫލުބޭކަލުން ދޮގުކުރި އުއްމަތްތަކެއް އިސްވެ ގޮސްފައިވެއެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ގެ ޢަޛާބު އައީއެވެ. ރަސޫލާ ﷺ ގެ މައްޗަށް މާތް ﷲ ގެ ދަޢުވަތު އިއްވުން ނޫނީ ނުވެއެވެ. އިބްރާހީމް އަލްޚަލީލު عليه السلام އެބައިމީހުންނަށް ދަޢުވަތުދެއްވީ ޙިކްމަތްތެރި އުސްލޫބަކުންނެވެ. އެގޮތުން، ފުރަތަމަ އެކަލޭގެފާނު ފެށްޓެވީ އެބައިމީހުންނަށް މާތް ﷲ އެއްކައުވަންތަ ކުރުމަށާއި، އެކަލާނގެ ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވުމަށް ގޮވައިލައްވަމުންނެވެ. ﴿ٱعْبُدُوا۟ ٱللَّـهَ وَٱتَّقُوهُ﴾ ދެން ދެވަނައަށް ގެންނެވީ އެކަލޭގެފާނުގެ ދަޢުވަތުން އެބައިމީހުންނަށް ލިބޭ ހެޔޮކަމުގެ ވާހަކައެވެ. ﴿ذَٰلِكُمْ خَيْرٌ لَّكُمْ إِن كُنتُمْ تَعْلَمُونَ﴾ އެބަހީ ތިޔަބައިމީހުންނަކީ ވިސްނައި، ދެނެގަންނަ ބަޔަކު ކަމުގައި ވަނީނަމައެވެ. ދެން، ތިންވަނައަށް އެބައިމީހުންނަށް ބަޔާންކޮށްދެއްވީ އެބައިމީހުން އެކަމެއްގެ މަތީގައި ތިބި، އަމިއްލައަތުން ލަކުޑިންނާއި، ހިލައިން ހަދާ ބުދުތަކަށް އަޅުކަންކުރުމުގެ ފާސިދުކަމުގެ ވާހަކައެވެ. އެއީ، އެބައިމީހުންނަށް އެއްވެސް ފައިދާއެއް ކޮށްނުދޭ، އަދި އެބައިމީހުންގެ ކިބައިން އެއްވެސް ގެއްލުމެއް ދުރުކޮށްނުދޭ ތަކެއްޗަށް ކުރެވޭ ތާކުން ތާކު ނުޖެހޭ އަޅުކަމެކެވެ. ﴿إِنَّ ٱلَّذِينَ تَعْبُدُونَ مِن دُونِ ٱللَّـهِ لَا يَمْلِكُونَ لَكُمْ رِزْقًا﴾ ދެން، ހަތަރުވަނައަށް މަސައްކަތް ކުރެއްވީ އެބައިމީހުންނަށް ނިޢުމަތްތައް ދެއްވި ޚާލިޤުވަންތަ، ރާޒިޤުވަންތަ ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމުގެ ލޯބި އެބައިމީހުންގެ ހިތްތަކަށް ވައްދަވާށެވެ. ﴿فَٱبْتَغُوا۟ عِندَ ٱللَّـهِ ٱلرِّزْقَ وَٱعْبُدُوهُ﴾ ދެން އެންމެ ފަހަކަށް، އެބައިމީހުން ޢަޒީޒުވަންތަ، ޙަމްދު ލިބިވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއަށް އީމާން ނުވެއްޖެނަމަ އެބައިމީހުންނަށް ހުރިގޮތުގެ އިންޒާރުކުރައްވައި ވަޢީދުގެ ބަސްފުޅު އިއްވެވީއެވެ. ﴿وَإِن تُكَذِّبُوا۟ فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِّن قَبْلِكُمْ ۖ وَمَا عَلَى ٱلرَّسُولِ إِلَّا ٱلْبَلَـٰغُ ٱلْمُبِينُ﴾ މާނައީ އިންޒާރުކުރި ފަރާތުން ތިޔަބައިމީންނަށް ޢުޒުރު ދައްކައިފިއެވެ. ދެން އެބައިމީހުންނަށް ދެއްވާފައި މިވަނީ މާތް ﷲ ގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމާއި އެކަލާނގެ އެއްކައުވަންތަކަމުގެ ދަލީލުތަކެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

قُلْ سِيرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ فَٱنظُرُوا۟ كَيْفَ بَدَأَ ٱلْخَلْقَ ۚ ثُمَّ ٱللَّهُ يُنشِئُ ٱلنَّشْأَةَ ٱلْءَاخِرَةَ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ عَلَىٰ كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ ﴿٢٠﴾ ﴿ ٢٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ތިޔަބައިމީހުން ބިމުގައި ދަތުރުފަތުރުކޮށް އުޅޭށެވެ! އަދި اللَّه، ޚަލްޤުތަކުން ފުރަތަމަ އުފެއްދެވިގޮތް، ތިޔަބައިމީހުން ވިސްނައިބަލާށެވެ! ދެން އެއަށްފަހު، اللَّه އެންމެފަހުގެ އުފެއްދެވުން އުފައްދަވާނެތެވެ. (އެބަހީ: އަލުން ދިރުއްވައި އިޢާދަކުރައްވާނެތެވެ.) ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، ކޮންމެ ކަމެއްގެމައްޗަށް ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (20)

ތަފްސީރު

އަލުންދިރުއްވާނޭކަމަށް އިންކާރުކުރާ އެބައިމީހުންނަށް ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ. ބިމުގެ ކަންކޮޅުތަކުގައި ތިޔަބައިމީހުން ހިނގާށެވެ. އަދި މާތް ﷲ ގެ ކުޅަދުންވަންތަކަމުގެ ދަލީލުތައް ތިޔަބައިމީހުން ދެކޭށެވެ. ތަފާތު ބަސްބަހާއި، ބަހުރުވަތަކާއެކު، ކުލައާއި ސިފަ ތަފާތު ގޮތުގައި، އެބައިމީހުންގެ ގިނަކަމާއެކު މަތިވެރިވަންތަ ކުޅަދުންވަންތަ ﷲ އިންސާނުން ހައްދަވާފައިވާ ގޮތް އެބައިމީހުން ނުދެކެނީ ހެއްޔެވެ؟ ދެން މާތް ﷲ ދެވަނަ ފަހަރަށް އެބައިމީހުންނަށް ދިރުން ދެއްވާނެއެވެ. އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ. ﴿وَنُنشِئَكُمْ فِى مَا لَا تَعْلَمُونَ﴾ (ތިޔަބައިމީހުން ނުދަންނަ ސިފައެއްގައި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ތިޔަބައިމީހުން އަލުން އުފައްދަވަމެވެ.) ފަހެ، ފުރަތަމަ ހައްދަވަން ކުޅަދުންވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ދެވަނަ ފަހަރަށް ހައްދަވަންވެސް ކުޅަދުންވަންތައެވެ. އެކަލާނގެ ނުކުޅައްދައިލެވޭނޭ އެއްވެސް ފަރާތެއް ނުވެއެވެ.

ނޯޓް

وَٱلَّذِينَ كَفَرُوا۟ بِـَٔايَـٰتِ ٱللَّهِ وَلِقَآئِهِۦٓ أُو۟لَـٰٓئِكَ يَئِسُوا۟ مِن رَّحْمَتِى وَأُو۟لَـٰٓئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿٢٣﴾ ﴿ ٢٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި އެއުރެން اللَّه ގެ އާޔަތްތަކަށާއި، އެކަލާނގެއާ ބައްދަލުވާނެ ކަމާމެދު ކާފިރުވެ، އިންކާރުކުރި މީހުން (ދަންނާށެވެ!) އެއުރެންނީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރަޙްމަތުން، ނާއުންމީދު ވެފައިވާ ބަޔެކެވެ. އަދި އެއުރެންނީ އެއުރެންނަށްޓަކައި ވޭންދެނިވި ޢަޛާބު ހުރި މީހުންނެވެ. (23)

ތަފްސީރު

ކައުނުގައިވާ މާތް ﷲ ވޮޑިގެންވާކަމުގެ ދަލީލުތަކާއި، އެކަލާނގެ ޝަރީޢަތުގެ ގޮތުގައި ބާވައިލެއްވި އާޔަތްތައް ދޮގުކޮށް، އަލުން ދިރުއްވައި މަޙްޝަރުކުރައްވާނެކަން ދޮގުކުޅަ މީހުން ދަންނާށެވެ. ފަހެ، މާތް ﷲ އެކަލާނގެ މުއުމިން އަޅުތަކުންނަށް ރަޙްމަތް ލައްވާ ދުވަހު އެކަލާނގެ ރަޙްމަތުން އެކާފިރުން ނާއުއްމީދު ވާނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ކާފިރުވެ މާތް ﷲ ގެ އާޔަތްތައް ދޮގުކުޅަ ކަމަށްޓަކައި އެބައިމީހުންނަށް ވޭންދެނިވި ޢަޛާބު ހުއްޓެވެ. ﴿أُو۟لَـٰٓئِكَ يَئِسُوا۟ مِن رَّحْمَتِى﴾ ގައި މުސްތަޤްބަލަށް މާޒީގެ ލަފުޒު ބޭނުންކުރައްވާފައިވަނީ އެކަން ޙަޤީޤަތަކަށް ވާނެކަން ޔަޤީންކޮށްދެއްވުމަށެވެ. އެހެނީ މާޒީގެ ލަފުޒު އަބަދުވެސް ދޭހަކޮށްދެނީ ޙަޤީޤަތަކަށް ވުމެވެ. މާތް ﷲ ގެ މި ވަޙީބަސްފުޅުގައި ވާފަދައިންނެވެ. ﴿أَتَىٰٓ أَمْرُ ٱللَّـهِ﴾ (اللَّه ގެ އަމުރުފުޅު އަތުވެއްޖެއެވެ.) މި ހަނދާންކޮށްދެއްވުމަށްފަހު އިބްރާހީމް عليه السلام ގެ ޤައުމު އެކަލޭގެފާނަށް އެރުވި ޖަވާބަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟

ނޯޓް

فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِۦٓ إِلَّآ أَن قَالُوا۟ ٱقْتُلُوهُ أَوْ حَرِّقُوهُ فَأَنجَىٰهُ ٱللَّهُ مِنَ ٱلنَّارِ ۚ إِنَّ فِى ذَ‌ٰلِكَ لَءَايَـٰتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿٢٤﴾ ﴿ ٢٤ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފަހެ، އެކަލޭގެފާނުގެ (އެބަހީ: އިބްރާހީމްގެފާނުގެ) ޤައުމުގެމީހުންގެ ޖަވާބު ކަމުގައި، އެއުރެންގެ މި ބުނުން ނޫނީ ނުވެތެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނު ޤަތުލުކޮށްލާށެވެ! ނުވަތަ އެކަލޭގެފާނު އަންދައިލާށެވެ! ފަހެ، اللَّه، އެކަލޭގެފާނު އަލިފާނުން ސަލާމަތްކުރެއްވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އީމާންވާ ބަޔަކަށް އެކަންތަކުގައި ހެކިތަކެއްވާކަން ކަށަވަރެވެ. (24)

ތަފްސީރު

އެކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް މާތް ﷲ އެއްކައުވަންތަކުރުމަށް ގޮވައިލެއްވުމުން، އެބައިމީހުންގެ ފާފަވެރި ބޮޑުން، ތިޔަބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނުގެ ދަޢުވަތުން ސަލާމަތް ވާން އިބްރާހީމް عليه السلام ޤަތުލުކޮށްލާށޭ، ނުވަތަ ތިޔަބައިމީހުން ބުދުތައް މުގުރައިލައްވާން އެކަލޭގެފާނަށް ކެރިވަޑައިގަތުމުގެ އަދަބެއްގެ ގޮތުގައި އެކަލޭގެފާނު އަލިފާނަށް ލައި އަންދައިލާށޭ ބުނުން މެނުވީ އެކަލޭގެފާނުގެ އަބާއްޖަވެރި ޤައުމުގެ ޖަވާބުކަމުގައި ނުވިއެވެ. ދެން، އެބައިމީހުން އެކަލޭގެފާނު އަލިފާނަށް އެއްލައިލުމުން މާތް ﷲ އެކަލޭގެފާނު އެއަލިފާނުން ސަލާމަތްކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެއީ އެކަލޭގެފާނަށް ފިނި، ސަލާމަތްތެރި އެއްޗެއް ކަމުގައި ލެއްވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން މާތް ﷲ އެކަލޭގެފާނު އަލިފާނުން ސަލާމަތްކުރެއްވުމުގައި ޔަޤީންކޮށް ދެނެގަންނަ ބަޔަކަށް ޙައިރާންކުރަނިވި ދަލީލާއި ފާޅުކަން ބޮޑު ޢިބްރަތް ވެއެވެ.

ނޯޓް

وَقَالَ إِنَّمَا ٱتَّخَذْتُم مِّن دُونِ ٱللَّهِ أَوْثَـٰنًا مَّوَدَّةَ بَيْنِكُمْ فِى ٱلْحَيَوٰةِ ٱلدُّنْيَا ۖ ثُمَّ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُم بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُم بَعْضًا وَمَأْوَىٰكُمُ ٱلنَّارُ وَمَا لَكُم مِّن نَّـٰصِرِينَ ﴿٢٥﴾ ﴿ ٢٥ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެކަލޭގެފާނު (އެބަހީ: އިބްރާހީމްގެފާނު) ވިދާޅުވިއެވެ. اللَّه ފިޔަވައި އަޅުކަންކުރުމަށް ތިޔަބައިމީހުން ހިފިކަން ކަށަވަރީ ބުދުތަކެކެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގެ ޙަޔާތުގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ މެދުގައި އެކުވެރިކަން ދެމިއޮތުމަށްޓަކައެވެ. ދެން އެއަށްފަހު، ޤިޔާމަތް ދުވަހުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ތެރެއިން އެއްބަޔަކު، އަނެއްބަޔަކަށް ކާފިރުވާނެތެވެ. އަދި އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ލަޢުނަތް ލެއްވުމަށް އެދޭނެތެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ތިބެނިވި ތަނަކީ ނަރަކަޔެވެ. އަދި (އެދުވަހުން) ތިޔަބައިމީހުންނަށް ނަޞްރުދޭނޭ އެއްވެސް ބަޔަކު ނުވެތެވެ. (25)

ތަފްސީރު

އެކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ ކަންތަކާ ރުހިވަޑައިނުގެން އެބައިމީހުން ދެރަކޮށްލައްވާ، އަދި އެބައިމީހުންގެ މޮޔަ ވިސްނުމަށް މަލާމާތްކުރައްވާ އުސްލޫބެއްގައި އިބްރާހީމް عليه السلام އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އެ ބުދުތަކަށް އަޅުކަންކޮށް، އެތަކެއްޗަކީ މާތް ﷲ ފިޔަވައި ތިޔަބައިމީހުންގެ ކަލާނގެތައް ކަމުގައި ހެދިކަން ކަށަވަރީ، ތިޔަބައިމީހުން އެންމެން އެކުގައި އެތަކެއްޗަށް އަޅުކަންކުރުމުން މިދުނިޔޭގެ ޙަޔާތުގައި ތިޔަބައިމީހުންގެ މެދުގައި ކުލުނާއި ލޯބި ދެމިއޮތުމުގެ ބޭނުމުގައެވެ. ﴿ثُمَّ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ يَكْفُرُ بَعْضُكُم بِبَعْضٍ وَيَلْعَنُ بَعْضُكُم بَعْضًا وَمَأْوَىٰكُمُ ٱلنَّارُ وَمَا لَكُم مِّن نَّـٰصِرِينَ﴾ އިބްރާހީމް عليه السلام ފާޅުކަން ބޮޑު ޙަޤީޤަތް ހާމަކުރައްވައި އެބައިމީހުންނާ ކުރިމަތިލެއްވިއެވެ. އެއީ ދުނިޔޭގައި އެބައިމީހުން އެކަތިގަނޑަކަށްވީ މަގުފުރެދުމުގެ މައްޗަށްކަމާއި، ޤިޔާމަތް ދުވަހު އެ އެކުވެރިކަން ޢަދާވާތްތެރިކަމަށް ބަދަލުވެ، ވާގިވެރިވުން ނިކަމެތިކޮށްލުމަށް ބަދަލުވާނެކަމެވެ. އެދުވަހު އެބައިމީހުން އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ލަޢުނަތް ލެއްވުމަށް އެދޭނެއެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް ވާގިދީ މަދަދުދޭނެ މީހަކު ނުވާނެއެވެ. ޤިޔާމަތް ދުވަހު ކާފިރުންގެ ޙާލު ހުންނާނީ އެފަދައިންނެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ދޮގުކުރާނެއެވެ. އިންކާރުކުރާނެއެވެ. ބޮޑުން އެބައިމީހުންނަށް ތަބަޢަވީ މީހުންގެ ކިބައިން ބަރީއަވާނެއެވެ. ތަބަޢަވީ މީހުން ބޮޑުންނަށް ލަޢުނަތް ލެއްވުމަށް އެދޭނެއެވެ. އެ އެންމެންގެ ނިމުން ވަނީ ނަރަކައަށެވެ.

ނޯޓް

۞ فَـَٔامَنَ لَهُۥ لُوطٌ ۘ وَقَالَ إِنِّى مُهَاجِرٌ إِلَىٰ رَبِّىٓ ۖ إِنَّهُۥ هُوَ ٱلْعَزِيزُ ٱلْحَكِيمُ ﴿٢٦﴾ ﴿ ٢٦ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފަހެ، ލޫޠުގެފާނު، އެކަލޭގެފާނުގެ (އެބަހީ: އިބްރާހީމްގެފާނުގެ) ބަސްފުޅު ތެދުކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނު (އެބަހީ: އިބްރާހީމްގެފާނު) ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ އެންގެވިފަރާތަށް ތިމަން، ހިޖުރައަށް މިދަނީއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލާނގެއީ، ޢަޒީޒުވަންތަ، ޙަކީމުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (26)

ތަފްސީރު

އިބްރާހީމް عليه السلام ގެ އަޚުގެ ދަރިކަލުން ލޫޠު عليه السلام އެކަލޭގެފާނުގެ ދަޢުވަތާއި ރަަސޫލުކަމަށް އީމާންވެވަޑައިގަތެވެ. އިބްރާހީމް އަލްޚަލީލު عليه السلام ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު ވަޒަން މި ދޫކުރައްވަނީއެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ރުއްސެވުން އަދައިގެން ތިމަންކަލޭފާނުގެ ރަށް ދޫކުރައްވައި މި ހިޖުރަކުރައްވަނީއެވެ. އެކަލާނގެއީ އެކަލާނގެއަށް ވަކީލުކުރާ މީހަކު ނިކަމެތި ނުކުރައްވާ، ޙިކްމަތާއި މަސްލަހަތާ ލައިގެންމެނުވީ އެއްވެސް ކަމެއް ނުކުރައްވާ ޙިކްމަތްވަންތަ ރަސްކަލާނގެއެވެ. މާތް ﷲ ގެ މަގުގައި ހިޖުރަކުރުން ފެށްޓެވި ބޭކަލަކީ އިބްރާހީމް އަލްޚަލީލު عليه السلام އެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން ސާރާ އާއި ލޫޠު عليه السلام އާއެކު އެކަލޭގެފާނު ޢިރާޤުގެ ބިމުން ފަލަޞްޠީނުގެ ބިމަށް ހިޖުރަށް ކުރައްވައި އެތަނުގައި ވަޒަންވެރިވެވަޑައިގަތެވެ. އެކަލޭގެފާނު ހިޖުރަކުރެއްވީ ވިޔަފާރިއަކަށް ނުވަތަ މާއްދީ ފައިދާއަކަށްޓަކައެއް ނޫނެވެ. އެކަލޭގެފާނު ހިޖުރަކުރެއްވިކަން ކަށަވަރީ މާތް ﷲ އަށްޓަކައެވެ. އަދި އެކަލާނގެ ދީނަށް ނަޞްރުދެއްވުމަށް ޓަކައެވެ. އެހެންކަމުން، އެކަލޭގެފާނު ދޫކުރެއްވި ޢާއިލާގެ ބަދަލުގައި ހެޔޮލަފާ ބޭފުޅުންތަކެއް އެކަލޭގެފާނަށް މާތް ﷲ ދެއްވިއެވެ. އެކަން ބަޔާންކުރައްވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

وَوَهَبْنَا لَهُۥٓ إِسْحَـٰقَ وَيَعْقُوبَ وَجَعَلْنَا فِى ذُرِّيَّتِهِ ٱلنُّبُوَّةَ وَٱلْكِتَـٰبَ وَءَاتَيْنَـٰهُ أَجْرَهُۥ فِى ٱلدُّنْيَا ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْءَاخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ ﴿٢٧﴾ ﴿ ٢٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް (އެބަހީ: އިބްރާހީމްގެފާނަށް) އިސްޙާޤުގެފާނު ދެއްވައި އަދި (ކާފަދަރިކަލުން) ޔަޢުޤޫބުގެފާނު ދެއްވީމެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ، އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިކޮޅުގައި ނަބީކަމާއި (ވަޙީގެ) ފޮތް ލެއްވީމެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް ދުނިޔޭގައި ހެޔޮ ދަރުމަ ދެއްވީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އެކަލޭގެފާނު، އާޚިރަތުގައި ވަނީ ޞާލިޙުންގެ ތެރެއިންކަން ކަށަވަރެވެ. (27)

ތަފްސީރު

މާތް ﷲ އަށްޓަކައި އިބްރާހީމް عليه السلام އެކަލޭގެފާނުގެ ވަޒަނާއި، އަހުލުވެރިން ދޫކުރެއްވުމުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވީމެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ދަރިމައިނުވާ އަނބިކަނބަލުންގެ ފަރާތުން އެކަލޭގެފާނަށް ޞާލިޙު ދަރިކަލަކު ކަމުގައިވާ އިސްޙާޤު عليه السلام ދެއްވީމެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ތެދުވެރިކަމާއި ވަފާތެރިކަމަށްޓަކައި އެކަލޭގެފާނަށް ދެއްވާ މާތްކަމެއްގެ ގޮތުގައެވެ. އަދި ހަމަ އެފަދައިން ދަރިކަލުންނަށް ދަރިކަލަކު (އެއީ ޔޫސުފު عليه السلام ގެ ބަފައިކަލުން ޔަޢުޤޫބު عليه السلام) ދެއްވައި އެކަލޭގެފާނު މާތްކުރެއްވީމެވެ. އަދި ޔަޢުޤޫބު عليه السلام ގެ ދަރިފަސްކޮޅުގައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނަބީކަމާއި ފޮތްތައް ލެއްވީމެވެ. އިބްނުކަޘީރް ވިދާޅުވިއެވެ. މިއީ ދެމިގެންގޮސްފައިވާ މަތިވެރި ސިފައެކެވެ. އެހެނީ އިބްރާހީމް عليه السلام އަށްފަހު، ޔަޢުޤޫބު عليه السلام ގެ ދަރިފަސްކޮޅުން މެނުވީ ނަބީބޭކަލަކު ވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. ފަހެ، ބަނީ އިސްރާއީލުގެ ހުރިހާ ނަބީބޭކަލުން ވަޑައިގެންނެވީ ޔަޢުޤޫބު عليه السلام ގެ ދަރިކޮޅުންނެވެ. އިސްމާޢީލު عليه السلام ގެ ދަރިކޮޅަކުން ނޫނެވެ. ހާޝިމީ ޢަރަބި ނަބިއްޔާ ﷺ ފިޔަވައެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުލް ޢަންކަބޫތި، އާޔަތް: 27) ﴿وَءَاتَيْنَـٰهُ أَجْرَهُۥ فِى ٱلدُّنْيَا ۖ وَإِنَّهُۥ فِى ٱلْآخِرَةِ لَمِنَ ٱلصَّـٰلِحِينَ﴾ އާޚިރަތާ ޖެހެންދެން، ހުރިހާ ދީންތަކެއްގެ އަހުލުވެރިންގެ މެދުގައި އެކަލޭގެފާނަށް ރިވެތި ސަނާއާއި، މަތިވެރި ޛިކުރު ލެއްވީމެވެ. ފަހެ، ޔަހޫދީންނާއި ނަޞާރާއިންނާއި މުސްލިމުންގެ ތެރޭގައި އެކަލޭގެފާނު މަތިވެރިކޮށް އެކަލޭގެފާނަށް ސަނާކިޔާ އުއްމަތެއް މެނުވީ ނުވެއެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އާޚިރަތުގައި އެކަލޭގެފާނު ވާހުށީ ސުވަރުގޭގައި ޞާލިޙުކަން ފުރިހަމަވެގެންވާ ނަބީބޭލުންގެ ތެރެއިންނެވެ.

ނޯޓް

أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ ٱلرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ ٱلسَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِى نَادِيكُمُ ٱلْمُنكَرَ ۖ فَمَا كَانَ جَوَابَ قَوْمِهِۦٓ إِلَّآ أَن قَالُوا۟ ٱئْتِنَا بِعَذَابِ ٱللَّهِ إِن كُنتَ مِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ ﴿٢٩﴾ ﴿ ٢٩ ﴾

ތަރުޖަމާ

ހަމަކަށަވަރުން، ތިޔަބައިމީހުން ފިރިހެނުން ގާތަށް (ޝަހުވާނީ އެދުން ފުއްދުމަށް) ދަނީ ހެއްޔެވެ؟ އަދި ތިޔަބައިމީހުން މަގުފޭރި، ތިޔަބައިމީހުންގެ ނާދީތަކުގައި އެ ނުބައިކަންތައް ކުރަމުން ގެންދަނީ ހެއްޔެވެ؟ ފަހެ، އެކަލޭގެފާނުގެ (އެބަހީ: ލޫޠުގެފާނުގެ) ޤައުމުގެމީހުންގެ ޖަވާބުކަމުގައި އެއުރެންގެ މި ބުނުން ނޫނީ ނުވެތެވެ. ކަލޭގެފާނު ތެދުވެރިންގެ ތެރެއިންވަނީނަމަ، ތިމަންމެންނަށް (ތިޔަ ވިދާޅުވާ) اللَّه ގެ ޢަޛާބު ނިކަންގެނެސްދެއްވައި ބައްލަވާށެވެ! (29)

ތަފްސީރު

ތިޔަބައިމީހުން ޝަހުވާނީ އެދުން ފުއްދުމަށް ފިރިހެނުންގެ ފުރަގަސް ފަރާތް ބޭނުންކުރަމުއެވެ. އެއީ، ހަޑިހުތުރުކަމާއި، ބުއްދި ގޯސްވުމުގެ އިންތިހާއެވެ. މާތް ﷲ ބުއްދިއާއި، ޢިލްމު ދެއްވައި މާތްކުރެއްވި އިންސާނާ ކީއްކުރަން ހެއްޔެވެ. ޖަނަވާރުވެސް އެކަން ކުރުމަށް ނުރުހެއެވެ. ދެން އެބައިމީހުން ހިންގަމުން ދިޔަ އެހެން ޖަރީމާއެކެވެ. ﴿وَتَقْطَعُونَ ٱلسَّبِيلَ﴾ އަދި ތިޔަބައިމީހުން މަގުފޭރި މީހުން ޤަތުލުކޮށް، އެބައިމީހުންގެ މުދާ ލޫޓުވަމުއެވެ. ﴿وَتَأْتُونَ فِى نَادِيكُمُ ٱلْمُنكَرَ﴾ النادي އަކީ މަޖިލީހެވެ. މާނައީ ކުރުން ހެޔެނުވާވަރުގެ މުންކަރާތްތަކަށް ތިޔަބައިމީހުންގެ މަޖިލިސްތަކުގައި ތިޔަބައިމީހުން އަރައިގަންނަމުއެވެ. މުޖާހިދު ވިދާޅުވިއެވެ. އެބައިމީހުން މީސްތަކުންގެ ކުރިމަތީގައި ފިރިހެނުންނާއި ގާތްވާ ކަމުގައި ވިއެވެ. އެއްބަޔަކު އަނެއް ބަޔަކަށް ފެންނަ ގޮތަށެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުލް ޢަންކަބޫތި، އާޔަތް: 29) މިއީ އިންތިހާއަށް ދަށުދަރަޖައިގެ ޢަމަލެކެވެ. އަދި ޙައިވާނިއްޔަތުގެ އިންތިހާއެވެ. އެކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ނަސޭހަތްދެއްވައި ހަނދުމަކޮށްދެއްވުމުން، އެބައިމީހުންގެ ޖަވާބުކަމުގައި، އެކަލޭގެފާނަށް ފުރައްސާރަކުރުމުގެ ގޮތުން، މިހެން ބުނުން މެނުވީ ނުވެއެވެ. ކަލޭގެފާނު ތިޔަ ދެއްވާ އިންޒާރުގައި ކަލޭގެފާނު ތެދުވެރިނަމަ، ތިޔަ ވަޢުދުވެވަޑައިގަންނަވާ ޢަޛާބު އަހަރުމެންނަށް ނިކަން ގެނެސްދެއްވައިބައްލަވާށެވެ.

ނޯޓް

قَالَ إِنَّ فِيهَا لُوطًا ۚ قَالُوا۟ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَن فِيهَا ۖ لَنُنَجِّيَنَّهُۥ وَأَهْلَهُۥٓ إِلَّا ٱمْرَأَتَهُۥ كَانَتْ مِنَ ٱلْغَـٰبِرِينَ ﴿٣٢﴾ ﴿ ٣٢ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެކަލޭގެފާނު (އެބަހީ: އިބްރާހީމްގެފާނު) ވިދާޅުވިއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، އެރަށުގައި ލޫޠުގެފާނު އެބަހުންނެވިއެވެ. އެބޭކަލުން ވިދާޅުވޫއެވެ. އެރަށުގައިވާ ބަޔަކު، ތިމަންމެންނަށް މާރަނގަޅަށް އެނގެއެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެން އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން މެނުވީ އެކަލޭގެފާނާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިން ސަލާމަތްކުރާ ހުށީމެވެ. އެކަނބުލޭގެވީ ހަލާކުވެގެންދިޔަ މީހުންގެތެރެއިންނެވެ. (32)

ތަފްސީރު

އިބްރާހީމް عليه السلام އެބޭކަލުންނަށް ވިދާޅުވިއެވެ. އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި ޞާލިޙު ނަބިއްޔާ ލޫޠު عليه السلام ހުންނަވަނިކޮށް، ތިޔަބޭކަލުން އެރަށުގެ އަހުލުވެރިން ނެތިކުރައްވަނީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟ އެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. އެކަލޭގެފާނާއި، އެކަލޭގެފާނާ އެކުގައިވާ މުއުމިނުން ތިމަންބޭކަލުންނަށް ރަނޅަށް އެނގެއެވެ. ތިމަންބޭކަލުން އެކަލޭގެފާނާއި، އެކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިން ސަލާމަތްކުރައްވާހުށީމެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ އަނބިމީހާ ފިޔަވައެވެ. އޭނާ ވާހުށި ނެތިދާ މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ. ﴿ٱلْغَـٰبِرِينَ﴾ ގެ މާނައީ ޢަޛާބުގައި ދެމިތިބި މީހުންނެވެ. އޭނާއީ ކާފަރަކަށް ވާތީއެވެ. ދެން، އެބޭކަލުން އިބްރާހީމް عليه السلام ގެ އަރިހުން ނުކުމެވަޑައިގެން ލޫޠު عليه السلام ގެ އަރިހަށް ވަޑައިގަތީ ރިވެތި ޒުވާން ފިރިހެނުންގެ ސިފައިގައެވެ.

ނޯޓް

وَلَمَّآ أَن جَآءَتْ رُسُلُنَا لُوطًا سِىٓءَ بِهِمْ وَضَاقَ بِهِمْ ذَرْعًا وَقَالُوا۟ لَا تَخَفْ وَلَا تَحْزَنْ ۖ إِنَّا مُنَجُّوكَ وَأَهْلَكَ إِلَّا ٱمْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ ٱلْغَـٰبِرِينَ ﴿٣٣﴾ ﴿ ٣٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރަސޫލުން (އެބަހީ: މަލާއިކަތުން) ލޫޠުގެފާނުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގަތް ހިނދު، (ޤައުމުގެމީހުންގެ ފާސިދުކަމުގެ ސަބަބުން އެބޭކަލުންނަށް ދެރަގޮތެއް ވެދާނެތީ) އެބޭކަލުންނާމެދު ދެރަފުޅުވެ، ހިތާމަކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެބޭކަލުން ދެންނެވޫއެވެ. ބިރުފުޅުގެން ވަޑައިނުގަންނަވާށެވެ! އަދި ހިތާމަވެސް ނުކުރައްވާށެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންމެން ކަލޭގެފާނާއި، ކަލޭގެފާނުގެ އަހުލުވެރިން ސަލާމަތް ކުރާނޫއެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ އަނބިކަނބަލުން މެނުވީއެވެ. އެކަނބުލޭގެވީ، ހަލާކުވެގެންދިޔަ މީހުންގެ ތެރެއިންނެވެ. (33)

ތަފްސީރު

އެބޭކަލުން ލޫޠު عليه السلام ގެ އަރިހަށް ވެދެވަޑައިގަތުމުން އެކަލޭގެފާނު އެބޭފުޅުންނާ މެދު ހިތާމަކުރެއްވިއެވެ. އަދި އެބޭކަލުން ވަޑައިގެންނެވީތީ އެކަލޭގެފާނުގެ ހިތްޕުޅު ނުތަނަވަސް ވިއެވެ. މަލާއިކަތުން އެކަލޭގެފާނުގެ އަރިހަށް ވަޑައިގަތީ ބުރުސޫރަ ރީތި ޒުވާން ފިރިހެނުންގެ ސިފައިގައެވެ. އެހެންވެ އެބޭކަލުންނާ މެދު ޤައުމުގެ މީހުން ކަން ކޮށްފާނެ ގޮތަކާ މެދު ކަންބޮޑުވެވަޑައިގަތެވެ. އެހިނދު އެބޭކަލުންނީ މާތް ﷲ ފޮނުއްވި ރަސޫލުން ކަމާއި، އިންސާނުން ނޫންކަން އެބޭކަލުން ބުނެދެއްވިއެވެ. ﴿وَقَالُوا۟ لَا تَخَفْ وَلَا تَحْزَنْ ۖ إِنَّا مُنَجُّوكَ وَأَهْلَكَ إِلَّا ٱمْرَأَتَكَ كَانَتْ مِنَ ٱلْغَـٰبِرِينَ﴾ އެބޭކަލުން ވިދާޅުވިއެވެ. ތިމަންބޭކަލުންނާމެދު ބިރުފުޅު ނުގަންނާށެވެ. އަދި ތިމަންބޭކަލުންގެ ސަބަބުން ހިތާމަނުކުރައްވާށެވެ. ފަހެ، އެފާފަވެރިންނަށް ތިމަންބޭކަލުންނާ ހަމައަށް ނާދެވޭނެއެވެ. އަދި ތިމަންބޭކަލުން ކަލޭގެފާނާއި، ކަލޭގެފާނުގެ ހުރިހާ އަހުލުވެރިން ސަލާމަތްކުރައްވާހުށީމެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ އަނބިމީހާ ފިޔަވައެވެ. ނެތިދާ މީހުންގެ ތެރޭގައި އޭނާ ވެސް ނެތިހިނގައިދާނެއެވެ.

ނޯޓް

وَعَادًا وَثَمُودَا۟ وَقَد تَّبَيَّنَ لَكُم مِّن مَّسَـٰكِنِهِمْ ۖ وَزَيَّنَ لَهُمُ ٱلشَّيْطَـٰنُ أَعْمَـٰلَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ ٱلسَّبِيلِ وَكَانُوا۟ مُسْتَبْصِرِينَ ﴿٣٨﴾ ﴿ ٣٨ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢާދު ބާގައިމީހުންނާއި، ޘަމޫދު ބާގައިމީހުން ހަލާކުކުރެއްވީމެވެ. އެއުރެންގެ ގެތަކުން ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި މިކަމުގެ ހެކިތައް ފާޅުވެ އެނގިގެންވެއެވެ. އަދި ޝައިޠާނާ، އެއުރެންނަށް އެއުރެންގެ ޢަމަލުތައް ޒީނަތްތެރިކޮށް ދެއްކިއެވެ. އަދި ތެދުމަގުން އެއުރެން ދުރުކުރިއެވެ. ބުއްދިވެރިންކަމުގައި އެއުރެންވިއަސް މެއެވެ. (އިތުރުބަޔާން: ނަމަވެސް، އެއުރެންގެ ބުއްދީގެ ބޭނުން ނުކޮށް ޙައްްޤުގެ މަގުން އެއްކިބާވެގަތޫއެވެ.) (38)

ތަފްސީރު

އަދި ޢާދު ބާގައާއި، ޘަމޫދު ބާގައިގެ މީހުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނެތިކުރެއްވީމެވެ. އެބައިމީހުން އުޅުނު އަވަށްތަކުގެ ކައިރިން ތިޔަބައިމީހުން ދަތުރުކުރާއިރު، އެއަވަށްތައް ހަލާކުވެ، ފަޅުވެފައިވާތަން ފެނި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުން ނެތިކޮށްލެއްވިކަން ތިޔަބައިމީހުންނަށް ފާޅުވެ އެނގިގެން ގޮސްފައި ވެއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން ޢިބްރަތް ޙާޞިލުކޮށް ނަސޭހަތް ލިބިގަންނަން ނުވޭހެއްޔެވެ؟ އެބައިމީހުންގެ ކާފިރުކަމާއި އުރެދުން އެއީ ރަނގަޅު ކަންތައް ކަމުގައި އެބައިމީހުންނަށް ފެންނަވަރަށް ޝައިޠާނާ އެޢަމަލުތައް ޒީނަތްތެރިކޮށް އެބައިމީހުންނަށް ދެއްކިއެވެ. އޭގެކުރިން، އެބައިމީހުންނީ ދަލީލުތަކުން ކަންކަން ހޯދާ ވިސްނުންތެރި ބުއްދިވެރިން ކަމުގައި ވިއެވެ. ޤަތާދާ ވިދާޅުވިއެވެ. "﴿وَكَانُوا۟ مُسْتَبْصِرِينَ﴾ ގެ މާނައީ އެބައިމީހުންގެ މަގުފުރެދުމާމެދު ހިތް ހަމަޖެހި އުފާވެފައި ތިބި ބަޔަކު ކަމުގައި އެބައިމީހުން ވިއެވެ." (ތަފްސީރުއްޠަބަރީ، ސޫރަތުލް ޢަންކަބޫތި، އާޔަތް: 38) އޭނާގެ އަރިހުން މިވާހަކަ ރިވާކުރެއްވީ އަލްބުޚާރީއެވެ.

ނޯޓް

وَقَـٰرُونَ وَفِرْعَوْنَ وَهَـٰمَـٰنَ ۖ وَلَقَدْ جَآءَهُم مُّوسَىٰ بِٱلْبَيِّنَـٰتِ فَٱسْتَكْبَرُوا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَمَا كَانُوا۟ سَـٰبِقِينَ ﴿٣٩﴾ ﴿ ٣٩ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޤާރޫނާއި، ފިރްޢައުނާއި، ހާމާނު ހަލާކުކުރެއްވީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ބަޔާންވެގެންވާ ހެކިތަކާއިގެން މޫސާގެފާނު، އެއުރެންގެ ގާތަށް ވަޑައިގެންނެވިއެވެ. ފަހެ، އެއުރެން ބިމުގައި ބޮޑާވެގަތޫއެވެ. އަދި (ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢަޛާބުން) މިންޖުވެގެންދިޔަ ބަޔަކު ކަމުގައި އެއުރެން ނުވެއެވެ. (39)

ތަފްސީރު

އަދި ޚަޒާނާތަކާއި، ކަންޒުތަކުގެ ވެރި ޤާރޫނާއި، ރަސްކަމާއި ބާރުވެރިކަން ލިބުމުން ކަލާނގެކަމަށް ދަޢުވާކުރި، އަނިޔާވެރި، ޖައްބާރު ފިރްޢައުނާއި، އޭނާއަށް އަނިޔާވެރިކަމާއި ޙައްދު ފަހަނައަޅައި ދިއުމުގައި ވާގިވެރިވި އޭނާގެ ވަޒީރު ހާމާނުފަދަ، އަނިޔާވެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅައިދިޔަ ޖައްބާރުން ވެސް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ނެތިކުރެއްވީމެވެ. ހަމަކަށަވެރުން ދަލީލުތަކާއި، ޙައިރާންކުރަނިވި މުޢުޖިޒާތްތަކާއިގެން މޫސާ عليه السلام އެބައިމީހުންގެ ގާތަށް ވަޑައިގަތުމުން، މާތް ﷲ އަށް އަޅުކަންކުރުމާއި، އެކަލާނގެ ރަސޫލާއަށް ކިޔަމަންވުމުން އެއްކިބާވެ އެބައިމީހުން ބޮޑާވެގަތެވެ. އަދި ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢަޛާބުން މިންޖުވީ ބަޔަކުކަމުގައި އެބައިމީހުން ނުވިއެވެ. ދެން ނުކިޔަމަންތެރިކަމުގައި ހައްދުފަހަނައަޅައިގޮސް، ފަސާދަ ކުރި އެއެންމެން ނެތިކޮށްލެއްވި ގޮތް ބަޔާންކުރައްވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنۢبِهِۦ ۖ فَمِنْهُم مَّنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِبًا وَمِنْهُم مَّنْ أَخَذَتْهُ ٱلصَّيْحَةُ وَمِنْهُم مَّنْ خَسَفْنَا بِهِ ٱلْأَرْضَ وَمِنْهُم مَّنْ أَغْرَقْنَا ۚ وَمَا كَانَ ٱللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَـٰكِن كَانُوٓا۟ أَنفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ ﴿٤٠﴾ ﴿ ٤٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި އެއިން ކޮންމެ ބަޔަކުވެސް، އެބަޔެއްގެ ކުށުގެ ސަބަބުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ގެންދެވީމެވެ. ފަހެ، ތަންތަން ހަލާކުކުރަނިވި ގަދަ ވަޔެއް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބަޔެއްގެ މައްޗަށް ފޮނުއްވި މީހުން އެއުރެންގެ ތެރެއިންވޫއެވެ. އަދި ޢަޛާބުގެ ގަދައަޑެއް ފޮނުއްވައި ގެންދެވި މީހުންވެސް އެއުރެންގެ ތެރެއިންވޫއެވެ. އަދި އެއުރެންނާއެކު ބިންގަނޑު ގަންބަވައިގަތް މީހުންވެސް އެއުރެންގެ ތެރެއިންވޫއެވެ. އަދި (ކަނޑުލައްވައި) ޣަރަޤުކުރެއްވި މީހުންވެސް އެއުރެންގެ ތެރެއިންވޫއެވެ. އެއުރެންނަށް އަނިޔާކުރެއްވުމަކަށް اللَّه އިރާދައެއް ނުކުރައްވަތެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، އެއުރެންގެ ނަފްސުތަކަށް ހަމަ އެއުރެން އަނިޔާކުރި ކަމުގައިވިއެވެ. (40)

ތަފްސީރު

އެބައިމީހުންގެތެރެއިން ކޮންމެ ބަޔަކަށްވެސް އެބައެއްގެ ފާފައިގެ ސަބަބުން ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޢުޤޫބާތް ދެއްވީމެވެ. ކޮންމެ ބަޔަކަށްވެސް ދެއްވީ އެބަޔަކާ ގުޅޭ ޢުޤޫބާތެވެ. އެބައިމީހުންގެ ތެރޭގައި ލޫޠު عليه السلام ގެ ޤައުމާއި، ޢާދު ބާގައިގެ މީހުން ފަދައިން އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ގަދަ ވަޔާއެކު ހިލައިގެ ވާރޭ ފޮނުއްވި މީހުންނާއި، ޝުޢައިބު عليه السلام ގެ ޤައުމާއި ޘަމޫދު ފަދައިން، އެބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ގަދަ އަޑުފަށްގަނޑާއެކު ބިންހެލުން ފޮނުއްވި މީހުން ހިމެނެއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ޖިބްރީލު عليه السلام ގެ ގަދަފަދަ ހަޅޭއްފުޅުގެ އަޑު އިވުމުން އެބައިމީހުންގެ ހިތްތައް ފަޅައިގެން ދިޔައެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ ފުރާނަ ނުކުމެގެން ދިޔައެވެ. އަދި ނޫޙު عليه السلام ގެ ޤައުމާއި، ފިރުޢައުނާއި އޭނާގެ ލަޝްކަރު ފަދައިން ޠޫފާނުގައި، ނުވަތަ ކަނޑުލައްވައި ޣަރަޤުކުރެއްވި މީހުންވެއެވެ. އެބައިމީހުންނަށް ފާފައަކާނުލައި ޢަޛާބުދެއްވައި އަނިޔާވެރިވެ ވޮޑިގަންނަވާ ކަލަކުކަމުގައި މާތް ﷲ ނުވެއެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، ކާފިރުވެ ދޮގުކުރުމުން އެބައިމީހުން އަމިއްލަ ނަފްސުތަކަށް އަނިޔާވެރިވެގަތީއެވެ. ދެން، އެބައިމީހުންނަށް ޢަޛާބު ޙައްޤުވީއެވެ...... ދެން ބުދާއި، ހިލައަށް އަޅުކަންކުރާ މީހުންގެ މިސާލުޖައްސަވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

مَثَلُ ٱلَّذِينَ ٱتَّخَذُوا۟ مِن دُونِ ٱللَّهِ أَوْلِيَآءَ كَمَثَلِ ٱلْعَنكَبُوتِ ٱتَّخَذَتْ بَيْتًا ۖ وَإِنَّ أَوْهَنَ ٱلْبُيُوتِ لَبَيْتُ ٱلْعَنكَبُوتِ ۖ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ ﴿٤١﴾ ﴿ ٤١ ﴾

ތަރުޖަމާ

اللَّه ފިޔަވައި، އެހީތެރިންތަކެއް ލިބިގަތް މީހުންގެ މިސާލީ، ގެއެއް ހަދައި ބޭނުންކުޅަ، ފައިދިގުމަކުނުގެ މިސާލެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، ގެތަކުގެ ތެރެއިން އެންމެ ދެރަވަރު ގެއަކީ، ފައިދިގުމަކުނުގެ ގެކަން ކަށަވަރެވެ. އެކަން އެއުރެން ދަންނަނަމައެވެ. (41)

ތަފްސީރު

އެކާފަަަަރުން ބުދަށް އަޅުކަންކުރުމުގައި އެބައިމީހުންގެ މިސާލަކީ އަމިއްލައަށް ގެއެއް ހެދި ފައިދިގު މަކުނުގެ މިސާލެވެ. އެގެއަކީ އޭގެ ބަލިކަށިކަމާއި ނިކަމެތިކަމުގެ ސަބަބުން ހޫނުން އަދި ފިނިންވެސް ސަލާމަތް ކޮށްނުދޭ ގެއެކެވެ. ވައި ރޯޅިއަކުން އަދި އަނގައިން ފުމެލާ ފުމެލުމަކުންވެސް އެގެ ހަލާކުވެގެން ދާނެއެވެ. އެބައިމީހުންނީ ބުއްދީގެވެރި ބަޔަކުނަމަ އެތަކެއްޗަށް އަޅުކަން ނުކުރީހެވެ. ފުރިހަމަ މިސާލެކެވެ. ވިސްނުން އެމައްޗަށް ހުއްޓުވައިލާ ހައިރާންކުރަނިވި ސިފަކުރެއްވުމެކެވެ. ފަހެ، ބުދުތަކަށާއި، ހިލަތަކަށް އަޅުކަންކުރުމުގައި ކާފަރުން ސިފަކުރައްވާފައި އެވަނީ މޫސުމަށް އަންނަ ބަދަލުތަކުން ސަލާމަތްކޮށްދޭނޭ ކަމަށް ހީކޮށް ގެއެއް ހެދި ފައިދިގު މަކުނުގެ ގޮތުގައެވެ. އެއީ ވައިރޯޅިއަކުންވެސް އުދުހިގެންދާ ފަދަ ބަލިކަށި ނިކަމެތި ގެއެކެވެ. އެފަދައިން އެކާފަރުންވެސް ބުދުތަކާއި ހިލަތަކުގެ އެހީތެރިކަން ހޯދާއިރު އެއީ އަޑުނީވޭ، ފައިދާއެއް ކޮށްނުދެވޭ، އެއަށް އަޅުކަންކުރާ މީހުންނަށް އެއްވެސް ކަމެއް ކޮށްނުދެވޭ ތަކެއްޗެވެ.

ނޯޓް

ٱتْلُ مَآ أُوحِىَ إِلَيْكَ مِنَ ٱلْكِتَـٰبِ وَأَقِمِ ٱلصَّلَوٰةَ ۖ إِنَّ ٱلصَّلَوٰةَ تَنْهَىٰ عَنِ ٱلْفَحْشَآءِ وَٱلْمُنكَرِ ۗ وَلَذِكْرُ ٱللَّهِ أَكْبَرُ ۗ وَٱللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ ﴿٤٥﴾ ﴿ ٤٥ ﴾

ތަރުޖަމާ

ފޮތުގެ ތެރެއިން ކަލޭގެފާނަށް ވަޙީކުރެއްވި ތަކެތި ކިޔަވައި ވިދާޅުވާށެވެ! އަދި ކަލޭގެފާނު ނަމާދު ޤާއިމުކުރައްވާށެވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ނަމާދަކީ ހުތުރުކަންބޮޑު ފާފަތަކާއި، މުންކަރާތްތައް ނަހީކުރާ ކަމެކެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه ހަނދުމަ ކުޅައުމަކީ، އެންމެ ބޮޑު ކަންތަކެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ކުރާ ކަންތައް اللَّه ދެނެވޮޑިގެންވެތެވެ. (45)

ތަފްސީރު

ރަސޫލާ ﷺ އެވެ. ކަލޭގެފާނު މި ޤުރްއާން ކިޔަވައިވިދާޅުވާށެވެ. އަދި ނަމާދު، އޭގެ ރުކުންތަކާއި، ޝަރުޠުތަކާއި، އަދަބުތަކާއެކު އަދާކުރެއްވުން މަތީ ދެމިހުންނަވާށެވެ. ފަހެ، ނަމާދަކީ ދީނުގެ ތަނބެވެ. އަދި މުއުމިނުންގެ މިޢުރާޖެވެ. ހަޑިހުތުރު އަމަލުތަކާއި މުންކަރާތްތަކުން ނަމާދު މުއުމިންމީހާ ދުރުކުރެއެވެ. އަދި ޝަހުވަތްތަކުގެ ވަޅުގަނޑަށް ވެއްޓުމުން އޭނާ ސަލާމަތްކުރެއެވެ. ﴿وَلَذِكْرُ ٱللَّـهِ أَكْبَرُ ۗ وَٱللَّـهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ﴾ ކަލޭގެފާނު މާތް ﷲ ޒިކުރުކުރެއްވުން ދުނިޔޭގައި ވާހައި އެއްޗަކަށްވުރެ މަތިވެރިވެގެން ވެއެވެ. އެއީ ކަލޭގެފާނު އެކަލާނގެ މަތިވެރިވަންތަކަމާއި، ކީރިތިކަން ހަނދުމަކުރެއްވުމެވެ. ކަލޭގެފާނުގެ ގަނެވިއްކުމުގައްޔާއި، ޙަޔާތުގެ ހުރިހައި ކަމެއްގައި އެކަލާނގެ ހަނދުމަކުރެއްވުމެވެ. އަދި އެކަމުން ޣާފިލުވެވަޑައިނުގަތުމެވެ. އެކަން ކަލޭގެފާނު ޝައިޠާނާގެ ކިބައިން ސަލާމަތްކުރާ ކިއްލާއަކަށް ވުމަށެވެ. މާތް ﷲ ތިޔަބައިމީހުން ކުރާ ހުރިހާ ޢަމަލެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެން ވެއެވެ. އެކަލާނގެ އެ ޢަމަލުތަކަށް ތިޔަބައިމީހުންނަށް ޖަޒާދެއްވާނެއެވެ. މި މަތިވެރި ދީނުގައި ވަނީ ޢަޤީދާއާއި، އަޅުކަމާ ގުޅުވާފައެވެ. އަދި އީމާންކަމާއި، ޢަމަލާ އެއްކޮށްފައެވެ. އެހެންކަމުން ޢަޤީދާއެއް ނެތި ޢަމަލުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. އަދި އަޅުކަމާނުލައި އީމާންކަމުގެ ބޭނުމެއް ނެތެވެ. ނަމާދަކީ މުސްލިމް މީހާ މާތް ﷲ ގެ މަގުގައި ސީދާވެ ހުރުމަށް އެންމެ ބޮޑަށް ހަނދާންކޮށްދީ ސަމާލުކުރުވާ އަޅުކަމެވެ.

ނޯޓް

۞ وَلَا تُجَـٰدِلُوٓا۟ أَهْلَ ٱلْكِتَـٰبِ إِلَّا بِٱلَّتِى هِىَ أَحْسَنُ إِلَّا ٱلَّذِينَ ظَلَمُوا۟ مِنْهُمْ ۖ وَقُولُوٓا۟ ءَامَنَّا بِٱلَّذِىٓ أُنزِلَ إِلَيْنَا وَأُنزِلَ إِلَيْكُمْ وَإِلَـٰهُنَا وَإِلَـٰهُكُمْ وَٰحِدٌ وَنَحْنُ لَهُۥ مُسْلِمُونَ ﴿٤٦﴾ ﴿ ٤٦ ﴾

ތަރުޖަމާ

ރިވެތިވެގެންވާ ގޮތުގައި މެނުވީ ތިޔަބައިމީހުން ފޮތުގެ އަހުލުވެރިންނާ ޖަދަލުނުކުރާށެވެ! އެއުރެންގެ ތެރެއިން އަނިޔާވެރިވެގެންވާ މީހުން ފިޔަވައި އެހެން މީހުންނަށެވެ. އަދި ތިމަންމެންނަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތަށާއި، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތަށް ތިމަންމެން އީމާންވެއްޖައީމޭ ތިޔަބައިމީހުން ބުނާށެވެ! ތިމަންމެންގެ އިލާހަކީވެސް، އަދި ތިޔަބައިމީހުންގެ އިލާހަކީވެސް އެއް އިލާހެކެވެ. އަދި ތިމަންމެން އެކަލާނގެއަށް ކިޔަމަންވެ، އިސްލާމްވަމުއެވެ. (46)

ތަފްސީރު

އަދި މަޑުމައިތިރިކަމާއި، އޯގާތެރިކަމާއެކު، ރިވެތި ގޮތުގައި މެނުވީ ޔަހޫދީންނާއި، ނަޞާރާއިންނާ ތިޔަބައިމީހުން ޖަދަލު ނުކުރާށެވެ. ފަހެ، ވާހަކަދެއްކުމުގައި ހަރުކަށިވުމުން ލިބޭނީ ގެއްލުމެވެ. ފައިދާއެއް ނޫނެވެ. އެބައިމީހުންގެ ތެރެއިން ބޮޑާކަން ދައްކާ އަނިޔާވެރިން ފިޔަވައެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން އެބައިމީހުންނާ މުނާޒަރާ ކުރާއިރު މިހެން ބުނާށެވެ. އަހަރެމެން ޤުރްއާނަށް އީމާންވާއިރު، ތައުރާތަށާއި އިންޖީލަށްވެސް އީމާންވަމުއެވެ. އަހަރުމެންނާއި ތިޔަބައިމީހުންގެ ކަލާނގެއަކީ އެއް ކަލާނގެއެކެވެ. އެހެންކަމުން ދީންތަކުގެ އަހުލުވެރިންގެ މެދުގައި އޮންނަންޖެހޭނީ އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް ދެނެގަނެ އިޙްތިރާމުކުރުމުގެ ގުޅުމެވެ. އަރައިރުމާއި، ތަޅައިފޮޅުމުގެ ގުޅުމެއް ނޫނެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް ބުނާށެވެ. އަހަރެމެން ބޯލަނބައި ކިޔަމަން ވަނީ މާތް ﷲ އަށެވެ. عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَقْرَءُونَ التَّوْرَاةَ بِالْعِبْرَانِيَّةِ وَيُفَسِّرُونَهَا بِالْعَرَبِيَّةِ لأَهْلِ الإِسْلاَمِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏لاَ تُصَدِّقُوا أَهْلَ الْكِتَابِ، وَلاَ تُكَذِّبُوهُمْ وَقُولُوا ﴿ءَامَنَّا بِٱلَّذِىٓ أُنزِلَ إِلَيْنَا وَأُنزِلَ إِلَيْكُمْ﴾‏"‏‏.‏ الآيَةَ‏.‏ (صحيح البخاري، كتاب الاعتصام بالكتاب والسنة، باب قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏لاَ تَسْأَلُوا أَهْلَ الْكِتَابِ عَنْ شَىْءٍ ‏") ‏އަބޫހުރައިރާ رضي الله عنه ގެ އަރިހުން ރިވާވެގެން ވެއެވެ. އެކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވިއެވެ. (އަހުލުކިތާބީން ތައުރާތު އިބްރާނީ ބަހުން ކިޔަވައި، މުސްލިމުންނަށް ޢަރަބި ބަހުން ތަފްސީރުކޮށްދޭ ކަމުގައި ވިއެވެ. ދެން ރަސޫލުﷲ ﷺ ޙަދީޘުކުރެއްވިއެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އަހުލުކިތާބީންގެ ވާހަކަ ތެދުނުކުރާށެވެ. އަދި ދޮގުވެސް ނުކުރާށެވެ. އަދި ތިޔަބައިމީހުން ﴿ءَامَنَّا بِٱلَّذِىٓ أُنزِلَ إِلَيْنَا وَأُنزِلَ إِلَيْكُمْ﴾ (ތިމަންމެންނަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތަށާއި، ތިޔަބައިމީހުންނަށް ބާވައިލެއްވި ފޮތަށް ތިމަންމެން އީމާންވެއްޖައީމޭ) މިހެން ބުނާށެވެ. (ޞަޙީޙުލް ބުޚާރީ، ޙަދީޘު: 7362) އަހަރެމެނަށް އެބައިމީހުންނާއި ރިވެތި ގޮތުގައި ޖަދަލުކުރުމަށް އެންގެވި ސަބަބަކީ އެބައިމީހުން ޖުމްލަގޮތެއްގައި މާތް ﷲ އަށާއި، ވަޙީއަށާއި، އަލުން ދިރުއްވައި މަޙްޝަރުކުރައްވާނޭކަމަށް އީމާންވުމެވެ. އެހެންކަމުން ބުދަށް އަޅުކަންކުރާ މުޝްރިކުންނަށްވުރެ އެބައިމީހުންނާ އޮތް ގާތްކަން ބޮޑެވެ. މުސްލިމުންނަށް އަހުލުކިތާބީންގެ އަންހެނުންނާ އިނުން ހުއްދަކުރެއްވީ އެހެންވެގެންނެވެ. ގާތްކަން އުފެދުމަށްޓަކައެވެ. والله أعلم

ނޯޓް

وَكَذَ‌ٰلِكَ أَنزَلْنَآ إِلَيْكَ ٱلْكِتَـٰبَ ۚ فَٱلَّذِينَ ءَاتَيْنَـٰهُمُ ٱلْكِتَـٰبَ يُؤْمِنُونَ بِهِۦ ۖ وَمِنْ هَـٰٓؤُلَآءِ مَن يُؤْمِنُ بِهِۦ ۚ وَمَا يَجْحَدُ بِـَٔايَـٰتِنَآ إِلَّا ٱلْكَـٰفِرُونَ ﴿٤٧﴾ ﴿ ٤٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ފޮތް ބާވައިލެއްވީ އެފަދައިންނެވެ. ފަހެ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ފޮތް ދެއްވި މީހުންގެ ތެރެއިން ބަޔަކު އެ ފޮތަށް އީމާންވެތެވެ. އަދި މިބައިމީހުންގެ ތެރެއިން (އެބަހީ: މައްކާގެ އަހުލުވެރިންގެ ތެރެއިން) އެ ޤުރްއާނަށް އީމާންވާ ބަޔަކުވެސްވެއެވެ. އަދި ކާފިރުން މެނުވީ، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތަކާމެދު ދެކޮޅެއް ނަހަދާނެތެވެ. (47)

ތަފްސީރު

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ކީރިތި ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވީ ރަސޫލުބޭކަލުންގެ މައްޗަށް ސަމާވީ ފޮތްތައް ބާވައިލެއްވި ފަދައިންނެވެ. ފަހެ، އަހުލުކިތާބީންގެ ތެރެއިން ޢަބްދުﷲ ބިން ސަލާމާއި، އެފަދަ އެހެންމީހުން ފަދަ ތެދުވެރި މުއުމިނުން ޤުރްއާނަށް އީމާންވެއެވެ. އެފޮތް އައީ އެބައިމީހުންގެ އަތުގައި ހުރި ފޮތްތައް ތެދުކުރާ ފޮތެއްގެ ގޮތުގައި ކަމަށް ވާތީއެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމު ކަމުގައިވާ މައްކާގެ އަހުލެވެރިންގެ ތެރޭގައި ވެސް ޤުރްއާނަށް އީމާންވާ މީހުން އެބަތިއްބެވެ. އެބައިމީހުން ޙައްޤުގޮތް އެނގެން ބޭނުންވާތީއެވެ. ކާފިރުކަމާއި މަގުފުރެދުމުގެ ތެރެއަށް ރަނގަޅަށް ވަދެފައިވާ އަބާއްޖަވެރިން މެނުވީ ތިމަންރަސްކަލާނގެ އާޔަތްތައް ޤަބޫލުކުރުމަށް ދެކޮޅުހަދައި އެއަށް އިންކާރު ނުކުރާނެއެވެ.

ނޯޓް

وَمَا كُنتَ تَتْلُوا۟ مِن قَبْلِهِۦ مِن كِتَـٰبٍ وَلَا تَخُطُّهُۥ بِيَمِينِكَ ۖ إِذًا لَّٱرْتَابَ ٱلْمُبْطِلُونَ ﴿٤٨﴾ ﴿ ٤٨ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި އޭގެކުރިން ކަލޭގެފާނު އެއްވެސް ފޮތެއް ކިޔަވައިވިދާޅުވެއެއް ނޫޅުއްވަމުއެވެ. އަދި ކަލޭގެފާނުގެ އަތްޕުޅުން އެއްވެސް ފޮތެއް ނުލިޔުއްވަމުއެވެ. އެކަން އެހެންވީނަމަ، ކާފިރުން ޝައްކުކުރީހެވެ. (48)

ތަފްސީރު

މި ޤުރްއާން ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވުމުގެ ކުރިން ކަލޭގެފާނު ކިޔަވައިވިދާޅުވެ ލިޔުއްވައި ނުއުޅުއްވަމުއެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ލިޔުއްވަން އަދި ކިޔުއްވަން އެނގިވަޑައިގަންނަވާ ބޭކަލަކަށް ނުވާތީއެވެ. ކަލޭގެފާނަކީ ލިޔުއްވައި ކިޔުއްވައި ހައްދަވާ ބޭކަލަކު ކަމުގައި ވީނަމަ، މަގުފުރެދުމުގެ އަހުލުވެރި ޖާހިލުން ޤުރްއާނާމެދު ޝައްކުކުރީހެވެ. އަދި އެބައިމީހުން ބުނީހެވެ. އެކަލޭގެފާނު ކުރީގެ ފޮތްތަކުން ނަންގަވައިގެން އެފޮތް ލިޔުއްވީކަމުގައި ވެދާނެއެވެ. އަދި އޭރުން އެބައިމީހުން މާތް ﷲ އާމެދު ހަދައިގެން ދޮގުވާހަކަ ދެއްކުން ކަލޭގެފާނަށް ނިސްބަތްކުރީހެވެ. އެހެންކަމުން މުޢުޖިޒާތް ފާޅުކަން ބޮޑުވެފައި އަލިގަދަ ވުމަށްޓަކައި ކަލޭގެފާނަކީ ލިޔުއްވަން ކިޔުއްވަން އެނގިވަޑައިނުގަންނަވާ ބޭކަލަކު ކަމުގައި ލެއްވީއެވެ. އިބްނުކަޘީރް ވިދާޅުވިއެވެ. "ހަމަކަށަވަރުން ކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ މީހުންގެ ތެރޭގައި ދުވަސްތަކެއްވަންދެން އެއްވެސް ފޮތެއް ވިދާޅުނުވާ ޙާލު، އަދި ރަނގަޅަށް ލިޔުއްވަން އެނގިވަޑައިނުގަންނަވާ ޙާލު ކަލޭގެފާނު ހުންނެވީމުއެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، ކަލޭގެފާނުގެ ޤައުމުގެ ކޮންމެ މީހަކަށްވެސް ކަލޭގެފާނަކީ ލިޔުއްވަން އަދި ކިޔުއްވަން ދެނެވަޑައިނުގަންނަވާ އުއްމިއްޔަ ބޭކަލެއްކަން އެނގެއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ އެންމެ ފަހު ދުވަހާ ޖެހެންދެންވެސް ހުންނެވީ އެހެންނެވެ. ލިޔުއްވަން ދެނެވަޑައިނުގަންނަވައެވެ. އަދި އެކަލޭގެފާނުގެ އަތްޕުޅުން އެންމެ އަކުރެއްވެސް އަދި ފޮޅުވަތެއްވެސް ނުލިޔުއްވައެވެ. އަދި ކިއެއްތަ، އެކަލޭގެފާނަށް އެކަލޭގެފާނުގެ ކުރިފުޅުމަތީގައި ވަޙީ ލިޔެދެއްވާ ކާތިބުންނާއި، އެކި ސަރަޙައްދުތަކަށް ފޮނުއްވާ ފަތްކޮޅުތައް ލިޔުއްވާ ކާތިބުން ތިއްބެވިއެވެ. މިއީ ކުރީގެ ފޮތްތަކުގައި މުޙައްމަދު ﷺ ގެ ސިފަފުޅުތައް އައިސްފައިވާ ގޮތެވެ. މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ. ﴿ٱلَّذِينَ يَتَّبِعُونَ ٱلرَّسُولَ ٱلنَّبِىَّ ٱلْأُمِّىَّ﴾ (އެއުރެންނީ، އުއްމިއްޔަ ނަބިއްޔާ ކަމުގައިވާ ރަސޫލާއަށް ތަބަޢަވާ މީހުންނެވެ.)" (ތަފްސީރު އިބްނިކަޘީރް، ސޫރަތުލް ޢަންކަބޫތި، އާޔަތް: 48)

ނޯޓް

وَقَالُوا۟ لَوْلَآ أُنزِلَ عَلَيْهِ ءَايَـٰتٌ مِّن رَّبِّهِۦ ۖ قُلْ إِنَّمَا ٱلْءَايَـٰتُ عِندَ ٱللَّهِ وَإِنَّمَآ أَنَا۠ نَذِيرٌ مُّبِينٌ ﴿٥٠﴾ ﴿ ٥٠ ﴾

ތަރުޖަމާ

އެއުރެން ބުނޫއެވެ. އެކަލޭގެފާނުގެ ވެރިރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތުން މުޢުޖިޒާތްތަކެއް އެކަލޭގެފާނަށް ބާވައިނުލެއްވީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟ ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! މުޢުޖިޒާތްތައް ބާވައިލައްވާކަން ކަށަވަރީ، اللَّه ގެ ޙަޟްރަތުންނެވެ. އަދި ތިމަންކަލޭގެފާނު ވާކަން ކަށަވަރީ، ބަޔާންވެގެންހުރި، އިންޒާރުކުރައްވާ ބޭކަލަކު ކަމުގައެވެ. (50)

ތަފްސީރު

މައްކާގެ ކާފަރުން ކަމުގައިވާ މުޝްރިކުން ބުންޏެވެ. ޞާލިޙު عليه السلام ގެ ޖަމަލާއި، މޫސާ عليه السلام ގެ އަސާކޮޅާއި، ޢީސާ عليه السلام ގެ ސުފުރާ ފަދަ ޙައިރާންކުރަނިވި މުޢުޖިޒާތެއް މުޙައްމަދު ﷺ ތިމަންމެންނަށް ގެނެސްނުދެއްވަނީ ކީއްވެހެއްޔެވެ؟ ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ. އާދަ ފޫވައްޓައިލާ ކަންކަމާއި މުޢުޖިޒާތަކީ މާތް ﷲ އާއި، އެކަލާނގެ ޙިކްމަތާއި، ރޭއްވެވުމާ ގުޅިފައިވާ ކަންކަމެވެ. މާތް ﷲ އަށް އެއްވެސް ކަމެއް ހުށަހެޅުއްވުމަކީ ތިމަންކަލޭގެފާނަށް އޮތް ކަމެއް ނޫނެވެ. އެއީ ތިމަންކަލޭގެފާނު ކުރައްވަން ވަޑައިގެންނެވި ކަމެއް ނޫނެވެ. ތިމަންކަލޭގެފާނު ވާކަން ކަށަވަރީ މާތް ﷲ ގެ ޢަޛާބާމެދު ތިޔަބައިމީހުންނަށް އިންޒާރުކުރައްވާ ބޭކަލަކުކަމުގައެވެ. އެބައިމީހުންގެ މޮޔަކަމާއި، ޖާހިލުކަމަށް ރައްދުދެއްވަމުން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

أَوَلَمْ يَكْفِهِمْ أَنَّآ أَنزَلْنَا عَلَيْكَ ٱلْكِتَـٰبَ يُتْلَىٰ عَلَيْهِمْ ۚ إِنَّ فِى ذَٰلِكَ لَرَحْمَةً وَذِكْرَىٰ لِقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ ﴿٥١﴾ ﴿ ٥١ ﴾

ތަރުޖަމާ

ހަމަކަވަރުން، އެއުރެންނަށް ކިޔަވައިދެވޭ ފޮތް، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ކަލޭގެފާނަށް ބާވައިލެއްވިކަން (މުޢުޖިޒާތެއް ކަމުގައި) އެއުރެންނަށް ނުފުދެނީ ހެއްޔެވެ؟ ހަމަކަށަވަރުން، އީމާންވާ ބަޔަކަށް އެކަމުގައި ރަޙްމަތާއި، ހަނދުމަކުރުމެއް ވާކަން ކަށަވަރެވެ. (51)

ތަފްސީރު

ކަލޭގެފާނަކީ ކިޔުއްވަން އަދި ލިޔުއްވަން އެނގިވަޑައިނުގަންނަވާ އުއްމިއްޔަ ބޭކަލަކަށް ވާއިރު ފަޞާޙަތްތެރިންނާއި، ބަލާޣާތްތެރިން އެފަދަ އެއްޗެއް ގެނެސްގަތުމަށް ނުކުޅެދިފައިވާ މިމަތިވެރި ފޮތް ކަލޭގެފާނުގެ މައްޗަށް ބާވައިލެއްވުން އެބައިމީހުންނަށް މުޢުޖިޒާތަކަށް ނުފުދެނީ ހެއްޔެވެ؟ މުޢުޖިޒާތްތަކުގެ މުޢުޖިޒާތް ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ގެނެސްދެއްވުމުންވެސް އެހެން މުޢުޖިޒާތަކަށް އެބައިމީހުން އެދެނީ ހެއްޔެވެ؟ ހަމަ ކަށަވަރުން އެ ޤުރްއާން ބާވައިލެއްވުމަކީ އަޅުތަކުންނަށް ދެއްވި މަތިވެރި ނިޢުމަތެކެވެ. އަދި އެބައިމީހުންގެ މަޤްޞަދަކީ ނުކިޔަމަންތެރިވުމާއި، ހައްދުފަހަނައަޅައި ދިއުން ކަމުގައި ނުވެ، އީމާންވުންކަމުގައިވާ މީހުންނަށް ހަނދާންކޮށްދޭ ފޮތެއްގެ ގޮތުގައެވެ.

ނޯޓް

وَيَسْتَعْجِلُونَكَ بِٱلْعَذَابِ ۚ وَلَوْلَآ أَجَلٌ مُّسَمًّى لَّجَآءَهُمُ ٱلْعَذَابُ وَلَيَأْتِيَنَّهُم بَغْتَةً وَهُمْ لَا يَشْعُرُونَ ﴿٥٣﴾ ﴿ ٥٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

ޢަޛާބު އަވަސްވުމަށް ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން އެއުރެން އެދޭނެތެވެ. ކަނޑައެޅިގެންވާ މުއްދަތެއް ނެތްނަމަ، ޢަޛާބު އެއުރެންނާ ހަމަޔަށް އަތުވެއްޖައީސްކަން ކަށަވަރެވެ. އަދި އެއުރެން ނުދެނެތިއްބައި، ކުއްލިއަކަށް އެއުރެންނާ ހަމަޔަށް އެކަން އަންނާނެކަން ކަށަވަރެވެ. (53)

ތަފްސީރު

އެބައިމީހުން ﴿فَأَمْطِرْ عَلَيْنَا حِجَارَةً مِّنَ ٱلسَّمَآءِ أَوِ ٱئْتِنَا بِعَذَابٍ أَلِيمٍ﴾ (ފަހެ، އަޅަމެންގެ މައްޗަށް އުޑުން ހިލަތަކެއް ވެއްސަވައިފާނދޭވެ! ނުވަތަ އަޅަމެންނަށް ވޭންދެނިވި ޢަޛާބެއް ދެއްވައިފާނދޭވެ!) އޭ ބުނެ ކަލޭގެފާނުގެ އަރިހުން ޢަޛާބު އަވަސްވުމަށް އެދޭނެއެވެ. އެބައިމީހުންނީ ބުއްދިވެރިންކަމުގައި ވަނީނަމަ އެބައިމީހުންނަށް ރަނގަޅުވީހީ ޢަޛާބުގެ ބަދަލުގައި ރަޙްމަތާއި، ރުއްސެވުމަށް އެދުމެވެ. އެޢަޛާބު އެއްވެސް ޝައްކެއްނެތި އަންނާނެއެވެ. ޢަޛާބު އަންނަން ވަކި ވަގުތެއް ކަނޑައަޅުއްވާފައި ނެތްނަމަ، އެބައިމީހުން އެދުނު ހިނދު މާތް ﷲ އެބައިމީހުންނަށް ޢަޛާބު އަވަސްކޮށްދެއްވީހެވެ. ހަމަކަށަވަރުން ޢަޛާބު އެބައިމީހުންނާ ހަމައަށް އަންނާނީ އެބައިމީހުން ނުދެނެތިއްބައި ކުއްލިއަކަށެވެ.

ނޯޓް

يَـٰعِبَادِىَ ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓا۟ إِنَّ أَرْضِى وَٰسِعَةٌ فَإِيَّـٰىَ فَٱعْبُدُونِ ﴿٥٦﴾ ﴿ ٥٦ ﴾

ތަރުޖަމާ

އޭ (ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް) އީމާންވި، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުތަކުންނޭވެ! ހަމަކަށަވަރުން، ތިމަންރަސްކަލާނގެ ބިން (ތިޔަބައިމީހުން ހިޖުރަކުރުމަށްޓަކައި) ތަނަވަސްވެގެންވެތެވެ. ފަހެ، ހަމައެކަނި ތިމަންރަސްކަލާނގެއަށް ތިޔަބައިމީހުން އަޅުކަން ކުރާހުށިކަމެވެ! (56)

ތަފްސީރު

ހިތްތަކުގެ ނާރުތަކާ ކުޅެލާފަދަ ލޮބުވެތި އިލާހީ ނިދާއެކެވެ. އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް އެބައިމީހުން ނިސްބަތްކުރެއްވީ ޝަރަފުވެރިކުރައްވައި، މާތްކުރެއްވުމުގެ ގޮތުންނެވެ. އަދި އެބައިމީހުންނަށް ތެދުވެރި އީމާންކަމުގެ ސިފަދެއްވިއެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުންނީ އެކަލާނގެ މުއުމިން އަޅުންނެވެ. އަދި އެކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް އޯގާތެރިވެވޮޑިގަންނަވައެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ އަޅުތަކުންނޭވެ! ބިމެއްގައި ދީން ޤާއިމްކުރުމަށް ތިޔަބައިމީހުން ނުކުޅެދިއްޖެނަމަ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ވަޒަން ދޫކޮށް ތިޔަބައިމީހުން ހިޖުރަކުރާށެވެ. ފަހެ، ދުއްތުރާލަކާއި، އަނިޔާއަކާނުލައި ތިޔަބައިމީހުން ތިޔަބައިމީހުންގެ ވެރިރަސްކަލާނގެއަށް އަޅުކަން ކުރުމަށް މާތް ﷲ ގެ ބިން ތަނަވަސްވެގެން ވެއެވެ. ޤަތާދާ ވިދާޅުވިއެވެ. މިއާޔަތް ބާވައިލެއްވީ މުޝްރިކުންގެ ބާރުގެ ދަށުގައި، އެބައިމީހުންގެ ދުއްތުރާ ލިބިގެން، ހިޖުރަ ނުކުރެވިފައި މައްކާގައި ތިބި ނިކަމެތި މުސްލިމުންނާ ބެހޭގޮތުންނެވެ.

ނޯޓް

ٱللَّهُ يَبْسُطُ ٱلرِّزْقَ لِمَن يَشَآءُ مِنْ عِبَادِهِۦ وَيَقْدِرُ لَهُۥٓ ۚ إِنَّ ٱللَّهَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ ﴿٦٢﴾ ﴿ ٦٢ ﴾

ތަރުޖަމާ

اللَّه، އެކަލާނގެ އަޅުތަކުންގެ ތެރެއިން އިރާދަކުރައްވާ އަޅަކަށް ރިޒުޤު ތަނަވަސްކޮށްދެއްވަތެވެ. އަދި އެކަލާނގެ (އިރާދަކުރައްވާ) އަޅަކަށް (ރިޒުޤު) ދަތިކުރައްވަތެވެ. ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه އީ، ކޮންމެ ކަމެއް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގެންވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. (62)

ތަފްސީރު

މާތް ﷲ އިރާދަކުރައްވާ މީހަކަށް ރިޒުޤު ތަނަވަސްކޮށްދެއްވައި، އިރާދަކުރައްވާ މީހަކަށް ރިޒުޤު ދަތިކުރައްވައެވެ. ޝުކުރުވެރިވެ، ކެތްތެރިވާ މީހުން ހާމަވުމަށެވެ. އެކަލާނގެ އަޅުތަކުން މުއްސަނދިކަމާއި، ފަޤީރުކަމުން އިމްތިޙާނުކުރައްވައެވެ. އެކަލާނގެއީ އަޅުތަކުންނަށް ރަނގަޅުގޮތް މޮޅަށް ދެނެވޮޑިގަންނަވާ ރަސްކަލާނގެއެވެ. އެކަލާނގެ އެންމެންނަށް ރިޒުޤު ތަނަވަސްކުރެއްވިނަމަ އެބައިމީހުން ޙައްދު ފަހަނައަޅައިގޮސް ފަސާދަކުރީހެވެ. މާތް ﷲ ގެ ވަޙީބަސްފުޅުގައި ވާފަދައިންނެވެ. ﴿وَلَوْ بَسَطَ ٱللَّـهُ ٱلرِّزْقَ لِعِبَادِهِۦ لَبَغَوْا۟ فِى ٱلْأَرْضِ وَلَـٰكِن يُنَزِّلُ بِقَدَرٍ مَّا يَشَآءُ﴾ (اللَّه، އެކަލާނގެ (އެންމެހައި) އަޅުންނަށް ރިޒުޤު ތަނަވަސްކޮށްދެއްވައިފިނަމަ، ބިމުގައި އެއުރެން ބޮޑާވެ، އަނިޔާވެރިވެގެންފީހެވެ. އެހެނެއްކަމަކު، އެކަލާނގެ ރިޒުޤު ބާވައިލައްވަނީ، އެކަލާނގެ އިރާދަކުރައްވާ ގޮތަކަށް ވަކިމިންވަރަކަށެވެ.)

ނޯޓް

وَلَئِن سَأَلْتَهُم مَّن نَّزَّلَ مِنَ ٱلسَّمَآءِ مَآءً فَأَحْيَا بِهِ ٱلْأَرْضَ مِنۢ بَعْدِ مَوْتِهَا لَيَقُولُنَّ ٱللَّهُ ۚ قُلِ ٱلْحَمْدُ لِلَّهِ ۚ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ ﴿٦٣﴾ ﴿ ٦٣ ﴾

ތަރުޖަމާ

އަދި ހަމަކަށަވަރުން، އުޑުން ފެންބާވައިލައްވައި، ބިން މަރުވެފައި އޮތުމަށްފަހު، އެ ފެނުން ބިމަށް ދިރުން ދެއްވީ ކާކުހޭ އެއުރެން ކުރެން ކަލޭގެފާނު އައްސަވައިފިނަމަ، ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެން اللَّه އޭ ދަންނަވާނެކަން ކަށަވަރެވެ. ކަލޭގެފާނު ވިދާޅުވާށެވެ! ޙަމްދުހުރީ اللَّه އަށެވެ. އަދި ކިއެއްތަ! އޭގެތެރެއިން ގިނަމީހުންނަކަށް (އެކަމެއް) ނުވިސްނެތެވެ. (63)

ތަފްސީރު

ބިން ހަނަފަސްވެފައިވަނިކޮށް އުޑުން ވާރޭވެއްސަވައި، އެބިމުން ތިޔަބައިމީހުންނަށްޓަކައި ގޮވާމާއި، މޭވާ ނެރުއްވީ ކާކުހޭ ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނާ ސުވާލުކުރައްވައިފިނަމަ އެބައިމީހުން ބުނާނެއެވެ. މާތް ﷲ އެވެ. ކަލޭގެފާނު އެބައިމީހުންނަށް ވިދާޅުވާށެވެ. ޙުއްޖަތް ފާޅުވިކަމަށްޓަކައި މާތް ﷲ އަށް ޙަމްދުހުށްޓެވެ. ފަހެ، ތިޔަބައިމީހުންގެ ދޫތަކުން ތިޔަބައިމީހުން ވަނީ އެކަންކުރައްވަނީ މާތް ﷲ ކަމަށާއި، ބުދުތައް ނޫންކަމަށް އެއްބަސްވެފައެވެ. އެބައިމީހުން ވިސްނާނެ ބުއްދިއެއް ނުވެއެވެ. މާތް ﷲ އީ ހައްދަވައި ރިޒުޤުދެއްވާ ކަލާނގެ ކަމަށް އެއްބަސްވާ ޙާލު އެކަލާނގެ ފިޔަވައި އެހެން ތަކެއްޗަށް އަޅުކަންކުރާތީއެވެ.

ނޯޓް

وَمَا هَـٰذِهِ ٱلْحَيَوٰةُ ٱلدُّنْيَآ إِلَّا لَهْوٌ وَلَعِبٌ ۚ وَإِنَّ ٱلدَّارَ ٱلْءَاخِرَةَ لَهِىَ ٱلْحَيَوَانُ ۚ لَوْ كَانُوا۟ يَعْلَمُونَ ﴿٦٤﴾ ﴿ ٦٤ ﴾

ތަރުޖަމާ

މިދުނިޔޭގެ ދިރިއުޅުމަކީ، ކުޅިވަރެއް ކަމުގައްޔާއި، މަޖަލެއް ކަމުގައި ނޫނީ ނުވެތެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، ޙަޤީޤީ ދިރިއުޅުންވަނީ، އާޚިރަތުގެ ގޮވަތީގައިކަން ކަށަވަރެވެ. އެއުރެންނަށް އެކަން އެނގޭނަމައެވެ. (64)

ތަފްސީރު

މިދުނިޔޭގެ ޙަޔާތަކީ ދެމި އޮންނާނޭ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެއީ ފިލައިދާނޭ ހިޔަންޏެކެވެ. އަދި ފަނާވެދަނިވި ވަގުތީ އުފަލެކެވެ. ދުނިޔޭގައިވާ ޒީނަތްތަކާއި، އެދުންތަކާއި، އުފާތަކަކީ ކުޑަކުދިންނާއި، ސިކުނޑި ހަމަނުޖެހޭ މީހުންގެ މަޖަލާއި، ކުޅިވަރު ފަދަ ކަންކަމެވެ. އެއީ ބުއްދިވެރިންކުރާ ކަންތަކެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން މުއުމިނުން ޖެހެނީ އެކަންތަކަށް ނުހެއްލޭށެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން އަރާމައި އުފާވެރިކަން އެދޭ މީހަކަށް ޙަޤީޤީ އުފާވެރި ޙަޔާތަކީ އާޚިރަތާއި، އެތަނުގައި ވާހައި ނިޢުމަތްތަކެވެ. ނަމަވެސް ދުނިޔެއަކީ އިމްތިޙާނުގެ ގޮވައްޗެވެ. އެބައިމީހުންނީ ވިސްނޭ، ދަންނަ ބައެއްނަމަ ދެމިއޮންނަނިވި ގޮވަތީގެ މައްޗަށް ފަނާވަނިވި ގޮވައްޗަށް އިސްކަން ނުދިނީހެވެ. ޝާއިރަކު ބުނެފައިވަނީ ވަރަށް ރަނގަޅަށެވެ. تَأَمَّلْ فِي الْوُجُـودِ بِعَيْنِ فِـكْرٍ تَرَ الدُّنْيَـا الدَّنِيَّةَ كَالْخَيَـالِ وَمَنْ فِيهَا جَمِيعاً سَوْفَ يَفْنَى وَيَبْقَى وَجْهُ رَبِّكَ ذِي الْجَلاَلِ (ފިކުރުކުރުމުގެ ނަޒަރަކުން ބަލައި މިވުޖޫދާ މެދު ތިބާ ވިސްނާބަލާށެވެ. މި ނިކަމެތި ދުނިޔެ ތިބާއަށް ފެންނާނީ ޚިޔާލެއް ހެންނެވެ. މިތަނުގައި ވާ ހުރިހާ އެއްޗެއް ފަނާވެ ހިނގައިދާނެއެވެ. ދެމިގެންވާނީ ތިބާގެ ކީރިތިވަންތަ ރަސްކަލާނގެ ވަޖުހުފުޅެވެ.) ދެން މާތް ﷲ ގެންނަވާފައި މިވަނީ މުޝްރިކުން ދަތި ޙާލުގައި ޖެހުމުން އެކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ދަންނަވާ ވާހަކައެވެ.

ނޯޓް

لِيَكْفُرُوا۟ بِمَآ ءَاتَيْنَـٰهُمْ وَلِيَتَمَتَّعُوا۟ ۖ فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ ﴿٦٦﴾ ﴿ ٦٦ ﴾

ތަރުޖަމާ

(އެއުރެން ޝަރީކުކުރަނީ) އެއުރެންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ދެއްވި ނިޢުމަތަށް ކާފިރުވުމަށްޓަކައެވެ. އަދި އެއުރެން (ދުނިޔޭގައި) ވަގުތުކޮޅަކަށް އަރާމު ލިބިގަތުމަށްޓަކައެވެ. ފަހެ، ނިކަންހުރެ، އެއުރެންނަށް (އޭގެ ނަތީޖާ) އެނގޭހުއްޓެވެ. (66)

ތަފްސީރު

ވަޢީދާއި އިންޒާރުގެ ގޮތުގައި އައިސްފައިވާ އަމުރެކެވެ. އެބައިމީހުން މުޞީބާތުން މިންޖުކުރައްވައި ސަލަމާތްކުރައްވައި ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް ދެއްވި ނިޢުމަތަށް އެބައިމީހުން ކާފިރުވާށެވެ. އަދި ޢުމުރުގައި ބާކީ އޮތް ދުވަހު މި ފަނާވެދަނިވި ދުނިޔޭގެ އުފާލިބިގަންނާށެވެ. އެބައިމީހުން ކުރި ކަންތަކުގެ ނަތީޖާއާއި އެބައިމީހުންގެ ސުންޕާ ނިމުން ނިކަންހުރެ އެބައިމީހުންނަށް އެނގޭނެއެވެ. ޢިކްރިމާ ވިދާޅުވިއެވެ. ޖާހިލިއްޔަ ޒަމާނުގައި އެބައިމީހުން ކަނޑު ދަތުރަށް ނުކުންނައިރު އެބައިމީހުންނާއެކު ބުދުތައް ގެންދާކަމުގައި ވިއެވެ. ދެން. ވައިގަދަވެ، އެބައިމީހުން ޣަރަޤުވެދާނެ ކަމުގެ ބިރު ހީވުމުން އެބުދުތައް ކަނޑަށް އެއްލާލައި، އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އަޅަމެންގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! އޭ ގޮވަން ފަށައެވެ. އަލްޙާފިޡް އިބްނުކަޘީރް ރިވާކުރައްވާފައި ވެއެވެ. ރަސޫލުﷲ ﷺ މައްކާ ފަތަޙަކުރެއްވުމުން، ޢިކްރިމާ ބިން އަބީޖަހްލު ފިލައިގެން އެރަށުން ނުކުތެވެ. ދެން ޙަބަޝާއަށް ދާންވެގެން އުޅަނދަކަށް ސަވާރުވެ ކަނޑަށް ނުކުތުމާއެކު އެނާ ވަރަށް ބޮޑަށް ގަދައިގައިޖެހި ޣަރަޤުނުވީ ކިރިޔާއެވެ. އެހިނދު އެނަވުގެ މީހުން ބުންޏެވެ. މާތް ﷲ މެނުވީ މިކަމުން ސަލާމަތްކުރާނެ ފަރާތެއް ނެތެވެ. ދެން، ޢިކްރިމާ ބުންޏެވެ. ކަނޑުގައި އެކަލާނގެ މެނުވީ ސަލާމަތްކުރާނެ ފަރާތެއް ނުވަންޏާ އެއްގަމުގައި ވެސް އެކަލާނގެ ފިޔަވައި ސަލާމަތްކުރާނެ ފަރާތެއް ނުވެއެވެ. ދެން އޭނާ ބުންޏެވެ. އަޅުގެ ވެރިރަސްކަލާކޮ! މިއީ އިބަރަސްކަލާނގެއަށް މިއަޅާ ކުރާ ޢަހުދެކެވެ. މިއަޅާ މިކަމުން ސަލާމަތުން ނުކުމެއްޖެނަމަ، މިއަޅާ ގޮސް މިއަޅާގެ އަތް މުޙައްމަދު ﷺ ގެ އަތްޕުޅުމަތީގައި ބާއްވާހުށީމެވެ. ހަމަކަށަވަރުން އެކަލޭގެފާނީ އޯގާވެރި، ރަޙުމްކުރައްވާ ބޭކަލަކުކަމުގައި މިއަޅާއަށް ފެންނާނެއެވެ. ދެން އޭނާ މައްކާއަށް އައި ހިނދު ރަސޫލުﷲ ﷺ ގެ އަރިހަށް ގޮސް އިސްލާމްވެ އެކަލޭގެފާނަށް ބައިޢަތު ހިފިއެވެ. (ތަފްސީރު އިބްނުކަޘީރު، ސޫރަތުލް ޢަންކަބޫތު، އާޔަތް: 65)

ނޯޓް

أَوَلَمْ يَرَوْا۟ أَنَّا جَعَلْنَا حَرَمًا ءَامِنًا وَيُتَخَطَّفُ ٱلنَّاسُ مِنْ حَوْلِهِمْ ۚ أَفَبِٱلْبَـٰطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَةِ ٱللَّهِ يَكْفُرُونَ ﴿٦٧﴾ ﴿ ٦٧ ﴾

ތަރުޖަމާ

ހަމަކަށަވަރުން، އަމާންކަން ލިބިގެންވާ ޙަަރަމްފުޅެއް ތިމަންރަސްކަލާނގެ ލެއްވިކަން އެއުރެންނަށް ނޭނގެނީ ހެއްޔެވެ؟ އެއީ އެއުރެންގެ ވަށައިގެން އެކަކު އަނެކަކު މަރައި އަޅުވެތިކޮށް އުޅުނުތަނެވެ. (މިކަން މިހެން އޮތުމާއެކުވެސް) އެއުރެން ބާޠިލަށް އީމާންވެ، اللَّه ގެ ނިޢުމަތަށް ކާފިރުވަނީ ހެއްޔެވެ؟ (67)

ތަފްސީރު

އެބައިމީހުންގެ ވަށައިގެން ޢަރަބިކަރައިގައި މީހުން ފޭރޭއިރު، ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންގެ ރަށް މައްކާއަކީ، މީހުން މެރުމާއި، މަގުފޭރުމާއި، ފޭރުމުން އަމާންކަން ލިބިގެންވާ ޙަރަމެއް ކަމުގައި ލައްވާފައިވާކަން ދެކެ ޢިބްރަތް ޙާޞިލުކުރުމުގެ ނަޒަރަކުން އެބައިމީހުން ނުބަލަނީހެއްޔެވެ؟ އަމާންކަމާއި ހަމަޖެހުމުގެ އެ މަތިވެރި ނިޢުމަތަށް ފަހުވެސް އެބައިމީހުން ބުދުތަކަށް އީމާންވެ ރަޙްމާނުވަންތަ ރަސްކަލާނގެއަށް ކާފިރުވަނީހެއްޔެވެ؟ މާތް ﷲ މިވަނީ މައްކާގައި އޮތް އަމާންކަމުގެ ނިޢުމަތް އެބައިމީހުންނަށް ހަނދާންކޮށްދެއްވާފައެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން އަމާންކަމާއި ހަމަޖެހުމުގައި ތިބީ މާތްވެގެންވާ ގެފުޅުގެ ސަބަބުންނެވެ. ފަހެ، އެބައިމީހުން އެ ނިޢުމަތަށްޓަކައި މާތް ﷲ އަށް ޝުކުރުނުކުރަނީ ހެއްޔެވެ؟ އެކަލާނގެ ވަޙީކުރައްވާފައިވާ ފަދައިންނެވެ. ﴿ٱلَّذِىٓ أَطْعَمَهُم مِّن جُوعٍ وَءَامَنَهُم مِّنْ خَوْفٍۭ﴾ (އެކަލާނގެއީ، ބަނޑުހައިހޫނުކަމުގައި ވަނިކޮށް އެއުރެންނަށް ކާންދެއްވައި، އަދި ބިރުވެރިކަމުގައި ވަނިކޮށް އެއުރެންނަށް އަމާންކަންދެއްވި ރަސްކަލާނގެއެވެ.) ދެން މާތް ﷲ ވަޙީކުރައްވަނީ

ނޯޓް

وَٱلَّذِينَ جَـٰهَدُوا۟ فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا ۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَمَعَ ٱلْمُحْسِنِينَ ﴿٦٩﴾ ﴿ ٦٩ ﴾

ތަރުޖަމާ

ތިމަންރަސްކަލާނގެ މަގުގައި ޖިހާދުކުރި މީހުން (ދަންނާށެވެ!) ހަމަކަށަވަރުން، އެއުރެންނަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ މަގުތަކަށް މަގު ދައްކަވާހުށީމެވެ. އަދި ހަމަކަށަވަރުން، اللَّه ވޮޑިގެންވަނީ، އިޙްސާންތެރިންނާ އެކުގައިކަން ކަށަވަރެވެ. (69)

ތަފްސީރު

ތިމަންރަސްކަލާނގެ ރުހިވޮޑިގަތުން އަދައިގެން އަމިއްލަ ނަފުސާއި، ހަވާނަފުސުގެ އެދުންތަކާއި، ޝައިޠާނާއާ ހަނގުރާމަކޮށް، ދީނުގެ ޢަދުއްވުން ކަމުގައިވާ ކާފަރުންނާ ޖިހާދުކުރި މީހުން ދަންނާށެވެ. ތިމަންރަސްކަލާނގެ ޙަޟްރަތަށް ވާޞިލުކޮށްދޭ ހެޔޮކަމާއި، ބާއްޖަވެރިކަމުގެ މަގަށް ތިމަންރަސްކަލާނގެ އެބައިމީހުންނަށް މަގުދައްކަވާހުށީމެވެ. މާތް ﷲ ގެ ނަޞްރާއި، އެހީތެރިކަމާއި، ހިދާޔަތާއެކު އެކަލާނގެ މުއުމިނުންނާއެކު ވޮޑިގެން ވެއެވެ. އަލްބޫޞީރީ ވިދާޅުވެފައި ވެއެވެ. وَجَاهِدِ النَّفْسَ وَالشَّيْطَانَ وَاعْصِهِمَا وَإِنْ هُمَا مَحَّضَاكَ النُّصْحَ فَاتَّهِمِي (ނަފްސާއި ޝައިޠާނާއާއި ކުރިމަތިލައި ހަނގުރާމަކުރާށެވެ. އަދި އެދެފަރާތަށް އުރެދޭށެވެ. އެދެފަރާތުން ތިބާއަށް އިޚްލާޞްތެރިވެ ނަސޭހަތްދޭ ކަމަށް ބުންޏަސް ތިބާ އެކަމާމެދު ޝައްކުކުރާށެވެ.)

ނޯޓް